چه کنیم ناترازی برق کشور را فلج نکند؟
روزنامه اعتماد نوشت: موفقیت صنایع در سال ۱۴۰۵ وابسته به توانایی صنایع در هماهنگی با سیاستگذار، مشارکت در مدیریت مصرف جمعی و برنامهریزی استراتژیک برای مواجهه با ناپایداری شبکه برق است.
«سال ۱۴۰۵ برای شبکه برق ایران، سالی سراسر عدم قطعیت است یا نه؟» «تعادل میان عرضه و تقاضا شکننده است؟» «موفقیت در فضای کنونی منوط به چیست؟» «اصلاحات ساختاری، مدیریت مصرف، شرایط اقلیمی و ظرفیت عملی نیروگاهها وابسته چقدر در موفقیت دولت نقش دارد؟»
به گزارش اعتماد، از نگاه بسیاری از تحلیلگران در شرایط کنونی کاهش هدفمند مصرف بخش خانگی شاید بتواند بخشی از کمبودها را پوشش بدهد، حتی کنترل مصرف در بخش تجاری نیز این کمک را میکند. اما بیشک کاهش اجباری مصرف بخش تولیدی و به ویژه صنعتی همچون سالهای گذشته چالشبرانگیز خواهد شد. آن هم در فضایی که هنوز بسیاری از صنایع نتوانستند در مسیر بهینهسازی مصرف سوخت حرکت کنند یا اصلاحاتشان را در این مسیر تکمیل نکردند. در این فضا ناترازی بیش از بیش کشور را به مخاطره میاندازد. حتی اگر سیاست توسعه ظرفیت نیروگاهی، انرژیهای تجدیدپذیر و خودتامینی صنایع بزرگ در دستور کار باقی بماند. سیاستی که در یک دهه اخیر مورد توجه قرار گرفته و در سالهای اخیر تشدید شده و تنها سیاستی است که میتواند سرعت تابآوری شبکه را بالا ببرد. در این فضا یک سوال مهم مطرح است؛ «واحدهای تولیدی به ویژه واحدهای صنعتی چطور رفتار کنند تا از مخاطرات پیشبینی شده در مقطع کنونی بکاهند؟» از نگاه کارشناسان اقتصادی در شرایط کنونی برای کاهش آثار منفی ناشی از ناترازی باید صنایع، برق را به عنوان یک ریسک راهبردی در نظر بگیرند و برنامههای عملیاتی خود را بر اساس پیشبینیهای محتمل شبکه تنظیم کنند. معاونت مطالعات اقتصادی و آیندهپژوهی اتاق تهران با تایید این موضوع در گزارشی اعلام کرده برای کاهش مخاطرات ناشی از ناترازی برق، صنایع باید راهبردهای کلیدی شامل سرمایهگذاری در بهرهوری انرژی، تنوعبخشی منابع تامین برق، انعطاف تولید و شیفتبندی را در دستور کار داشته باشند. آنها همچنین باید استفاده از انرژی تجدیدپذیر داخلی و توسعه ظرفیت پایش و تحلیل دادههای مصرف را در دستور کار قرار بدهند. به باور کارشناسان اتاق تهران، بهرهگیری از این راهبردها موجب کاهش آثار محدودیتهای پیک مصرف، افزایش پایداری تولید و کاهش هزینهها خواهد شد. بر اساس دیدگاه این کارشناسان، موفقیت صنایع در سال ۱۴۰۵ وابسته به توانایی صنایع در هماهنگی با سیاستگذار، مشارکت در مدیریت مصرف جمعی و برنامهریزی استراتژیک برای مواجهه با ناپایداری شبکه برق است. این رویکرد نه تنها موجب کاهش ریسک عملیاتی میشود، بلکه امکان افزایش بهرهوری و تابآوری بلندمدت صنایع را فراهم میآورد و به مدیران ابزارهای تصمیمگیری راهبردی در مواجهه با آیندهای پرچالش ارائه میکند.
سناریوهای تامین برق در 1405
بر اساس جدیدترین مطالعات معاونت اقتصادی و آیندهپژوهی اتاق بازرگانی ایران، در سال ۱۴۰۵ تامین برق، با دو عامل عدم قطعیت عمده مواجه است که مسیر آینده شبکه و صنایع را تعیین میکنند. یکی از این عوامل سطح تحقق اصلاحات ساختاری در بازار برق و شدت ناترازی میان عرضه و تقاضا در پیک مصرف، دومی اصلاحات ساختاری شامل اجرای آزادسازی قیمتها، تعمیق بازار برق و افزایش کارایی شبکه است. شدت ناترازی نیز تابع رشد تقاضا در بخش خانگی، وضعیت صنعتزدایی، ظرفیت نیروگاهی و محدودیتهای عملیاتی ناشی از فرسودگی تجهیزات و وابستگی تولید تجدیدپذیر به شرایط جوی است. بنابراین دو سناریو پیش رو است؛ «مدیریت ناترازی با فشار به صنایع» و «تعادل شکننده اما قابل مدیریت».
سناریوی مدیریت ناترازی با فشار به صنایع
طبق دادههای اتاق بازرگانی تهران، سناریوی مدیریت ناترازی با فشار به صنایع، ظرفیت نیروگاهی تا حدی افزایش میدهد، اما محدودیتهای عملیاتی و نوسانات تولید تجدیدپذیر باعث میشوند که پیک مصرف تابستان از توان شبکه فراتر برود. در این فضا پیشبینی میشود، سیاستگذار همچون سالهای گذشته به دلیل ملاحظات اجتماعی و امنیتی، اولویت تامین برق را به بخش خانگی بدهد؛ به تبع آن هم فشار تعدیل مصرف به صنایع منتقل میشود. در این سناریو به باور کارشناسان اتاق تهران انتظار میرود که رشد مصرف خانگی و عمومی مشابه سالهای قبل جهش 7 تا ۱۰ درصدی در پیک داشته باشد. شبکه هم با کمبود موقت ۱2 تا ۱7 هزار مگاواتی مواجه شود. در آن سو صنایع با کاهش ساعات تولید و افزایش هزینه تمام شده مواجه میشوند. افزون بر این، قطعی برق یا محدودیت برنامهریزی شده، قابلیت برنامهریزی تولید و تحویل به مشتریان را کاهش میدهد و ریسک تامین مواد اولیه و فرآیند تولید افزایش پیدا میکند. اتاق بازرگانی تهران به مدیران بنگاهها توصیه میکند در صورت وقوع این سناریو همچون سالهای قبل باید به مدیریت داخلی مصرف انرژی توجه ویژه داشته باشند. به عبارتی باید گزینههایی مانند تولید اضطراری، انعطاف در شیفتهای کاری و ذخیرهسازی انرژی را بررسی کنند تا اثر محدودیتهای پیک تابستان کاهش یابد.
سناریوی تعادل شکننده اما قابل مدیریت
براساس تحلیل اتاق بازرگانی تهران، در سناریوی «تعادل شکننده اما قابل مدیریت» اصلاحات ساختاری و مدیریت مصرف در سطح کلان تا حدی تحقق مییابد. ظرفیت نیروگاهی افزایش یافته و شبکه با مدیریت هوشمند پیک بار و هماهنگی صنایع بزرگ، به تعادل نسبی میان عرضه و تقاضا با کمبود قابل مدیریت برق میرسد. با این حال، این تعادل شکننده است و هر شوک ناگهانی مانند کاهش تولید نیروگاهها، نوسانات شدید آبوهوایی یا کمبود سوخت میتواند ناترازی را تشدید کند. در این سناریو ظرفیت تولید اسمی افزایش یافته، مدیریت مصرف خانگی و عمومی به صورت هدفمند تا حدی اجرا میشود که مانع از جهش مصرف خانگی در دوره پیک شود، صنایع بزرگ تا حدی خودتامین هستند و شبکه به تعادل نسبی میرسد. با این حال کارشناسان اتاق تهران هشدار میدهند، فشار بر صنایع کوچک و متوسط همچنان باقی است و نیاز به برنامهریزی دقیق انرژی وجود دارد. پیامد عملیاتی برای صنایع سبک شامل افزایش پیشبینیپذیری مصرف برق، کاهش احتمال خاموشیهای برنامهریزی نشده و امکان برنامهریزی تولید است. در عین حال، استمرار ریسکهای کوتاهمدت و عدم قطعیت بلندمدت ایجاب میکند مدیران بنگاهها سازوکارهای انعطافپذیر برای مواجهه با تغییرات لحظهای مصرف برق داشته باشند.
هشدار به صنایع
در شرایط کنونی شانس سناریوی «تعادل شکننده اما قابل مدیریت» بیشتر است یا سناریوی «مدیریت ناترازی با فشار به صنایع»؟ تحلیلگران اتاق تهران معتقدند در فضای کنونی احتمال وقوع سناریوی اول حدود ۴3 درصد و سناریوی دوم 57 درصد است. به عبارت دیگر حتی در صورت عدم وقوع شوکهای حاد، ریسک ساختاری ورود به وضعیت کمبود شدید برق برای صنایع قابل توجه است. شبکه برق در آستانهای قرار دارد که تغییرات نسبتا کوچک در تقاضا یا ظرفیت عملی میتواند آن را وارد محدوده بحرانی کند. در ضمن ریسک ناترازی شدید در سال ۱۴۰۵، صرفا یک احتمال مقطعی نیست، بلکه دارای ویژگی ساختاری و ماندگار است. به بیان ساده، اگر شبکه وارد وضعیت کمبود شدید شود، احتمال بازگشت سریع به تعادل پایین خواهد بود. این ویژگی برای صنایع به معنای آن است که باید برنامهریزی خود را نه بر مبنای «میانگین شرایط» بلکه بر مبنای «ریسک پایدار بحران» انجام بدهند. از منظر مدیریت صنعتی، این نتایج ضرورت سرمایهگذاری در خودتامینی، تنوع بخشی به منابع انرژی، انعطافپذیری در برنامه تولید و بازطراحی قراردادهای فروش را تقویت میکند، زیرا حتی اگر سناریوی شدید محتملترین حالت نباشد، هزینههای آن به اندازهای بالاست که بیتوجهی به آن میتواند پیامدهای جدی برای بنگاهها ایجاد کند.
صنایع کوچک بیشتر مراقب باشند
از نگاه تحلیلگران، در فضای کنونی کماکان پیامد ناشی از ناترازی بیش از آنکه به صنایع بزرگ آسیب بزند به صنایع کوچک و متوسط میزند. آن هم به این دلیل که صنایع کوچک و متوسط بیشتر از صنایع بزرگ به شبکه عمومی وابستهاند . در ضمن این واحدها با افزایش هزینههای عملیاتی و انرژی روبهرو میشوند. تحلیلگران اتاق تهران بر همین اساس معتقدند این بخشها باید بر انعطافپذیری در حوزه عملیات بیش از پیش توجه کنند، ریسک سرمایهگذاری در پروژههای توسعهای را افزایش بدهند و مدیریت بهینه انرژی تابآوری خود را افزایش بدهند.
توصیههای کلیدی
از نگاه تحلیلگران اتاق بازرگانی تهران، مدیریت برق یک مساله راهبردی در سطح تصمیمگیری مدیریتی است. بنابراین مدیران صنایع با رویکردی پیشنگرانه و مبتنی بر سناریوهای موجود باید مجموعهای از اقدامات هماهنگ را در حوزه مدیریت مصرف، تنوعبخشی به منابع تامین، افزایش بهرهوری انرژی و ارتقای تابآوری عملیاتی طراحی و اجرا کنند. اما توصیههای اتاق بازرگانی چیست؟
بازتعریف مفهوم برق
یکی از اولین توصیهها مربوط به بازتعریف مفهوم برق است. برق یک متغیر راهبردی و منبع حیاتی برای پایداری تولید، رقابتپذیری و امنیت زنجیره تامین صنایع سبک محسوب میشود. مدیریت برق باید به صورت یک عنصر ریسک کلان در برنامهریزی بنگاهها دیده شود. مدیران باید پیشبینی سناریوهای مختلف تامین و ناترازی برق را در برنامههای تداوم کسب وکار لحاظ و برای شرایط پیک مصرف، برنامههای جایگزین و اضطراری تدوین کنند. این رویکرد موجب کاهش آثار منفی محدودیتهای شبکه و افزایش تابآوری عملیاتی صنایع میشود.
سرمایهگذاری در بهرهوری انرژی
افزایش بهرهوری انرژی یکی از راهبردهای کلیدی کاهش آسیبپذیری در برابر محدودیتهای تامین برق است. صنایع کوچک و متوسط میتوانند با بازطراحی فرآیندهای تولید، ارتقای تجهیزات بهینه، استفاده از سیستمهای مدیریت هوشمند بار و نصب تجهیزات پایش مصرف، شدت مصرف انرژی را کاهش بدهند. این اقدامات علاوه بر کاهش هزینههای عملیاتی، توان تولید واحدها را در شرایط ناپایداری شبکه افزایش میدهد. همچنین بهرهگیری از فناوریهای نوین امکان برنامهریزی دقیق مصرف برق در ساعات پیک و کاهش فشار بر شبکه را فراهم میکند.
تنوعبخشی به منابع تامین برق
برای کاهش وابستگی به شبکه عمومی، صنایع میتوانند از منابع جایگزین انرژی استفاده کنند. این منابع شامل نیروگاههای کوچک اختصاصی، نیروگاههای خورشیدی پشتبامی، مولدهای ترکیبی و قراردادهای خرید مستقیم برق از بورس انرژی هستند. ایجاد این تنوع نه تنها احتمال مواجهه با خاموشیهای برنامهریزی شده را کاهش میدهد، بلکه امکان برنامهریزی بلندمدت تولید و پاسخگویی به سفارشهای مشتریان را نیز افزایش میدهد. مدیران میتوانند با تحلیل هزینه-فایده و سناریونگاری، بهترین ترکیب منابع انرژی را برای واحدهای خود انتخاب کنند.
برنامهریزی برای تولید انعطافپذیر
انعطافپذیری عملیاتی، عامل تعیینکننده در کاهش آسیبپذیری صنایع سبک است. مدیران میتوانند با تنظیم شیفتهای کاری و زمانبندی تولید مطابق با ساعات کم باری شبکه، فشار بر فرآیند تولید و محدودیتهای مصرف برق را کاهش بدهند. استفاده از مدلهای تولید منعطف و برنامهریزی فرآیندهای حساس به انرژی، امکان پاسخ سریع به تغییرات پیک مصرف و پیشبینی ناترازیها را فراهم میکند. این اقدام کمک میکند تا بنگاهها به صورت پایدارتری سفارشهای مشتریان را تامین کنند. از نگاه کارشناسان اتاق تهران در کنار این سیاستهای مطرح شده، ارتقای ظرفیت تحلیل و پایش انرژی و تقویت تابآوری بلندمدت با سرمایهگذاری راهبردی را قرار داد که باید به آن توجه شود.
دیدگاه تان را بنویسید