بخش اول/ قمصری در گفت و گو با اعتماد
اگر توافق ژنو نبود مشتریان مجبور بودند هر شش ماه 20درصد خرید نفت از ایران را کم کنند/ صادرات ایران نسبت به دوران تحریم بیش از دوبرابر شده است
از جمله افرادی است که دهانش را باز کند، بخشی از تاریخ کشور نوشته میشود. آن هم در یکی از سختترین روزگارانش؛ «روزگار تحریم». نفت فروش ایران است. متین، معتمد و متبحر. در دولت قبل بود که صندلیاش را گذاشت و از اتاق مدیریت امور بینالملل شرکت ملی نفت بیرون رفت، اما زیر بار هر دستوری نرفت. وقتی نبود ماجراهای متهم نفتی شکل گرفت. خانوادهاش که به سوگ نشست از طیفهای مختلف در مراسم ترحیمشان شرکت کردند.
اعتمادآنلاین- حتی سیاسیونی که از کنار هم رد شدنشان سخت است. «لازم میدانم از همکارانم در بخش بینالملل شرکت ملی نفت تشکر ویژه کنم. بهخصوص در بخش فرآورده. میتوانم بگویم این افراد سربازان گمنامی بودند که به خصوص در دوره تحریم تحت فشارها و استرسهای خاصی قرار گرفتهاند بیآنکه دیده شوند. چون قرار بود چراغ خاموش کارشان را انجام دهند.» این را محسن قمصری میگوید. درباره بچههایی که چراغ خاموش حرکت کردند تا چراغ کشور در تنگنای تحریم روشن بماند. حالا بیش از شش ماه است که تحریمها لغو شده و قطار نفت و فرآورده فروشی نزدیک است که به ریل برگردد. پس دهان نفت فروش اندکی باز میشود. اگر میخواهید درباره نفت فروشی در دوران سخت تحریم اندکی بیشتر بدانید این مصاحبه را بخوانید.
وزیر نفت، براساس اساسنامه جدید شرکت ملی نفت، سیدمحسن قمصری را مجددا بهعنوان عضو هیاتمدیره شرکت ملی نفت منصوب کرد. مجید هدایتزاده را (هم او که چند صباحی معاون بینالملل شرکت ملی نفت شده بود) را به نیکو فرستاد تا قمصری دوباره نفر اول امور بینالملل شرکت ملی نفت ایران باشد. کسی که همه فروش نفت و فرآورده ایران و خرید فرآوردههای مورد نیاز کشور با امضای او نهایی میشود. ایران بعد از لغو تحریمها چقدر نفت میفروشد؟ چه مقدار فرآورده صادر میکند؟ مذاکره فروش نفت با مشتریان از چه زمانی آغاز شده بود؟ بعد از توافق ژنو مراحل مذاکرات برای فروش نفت چطور پیش رفت؟ با خواندن این مصاحبه به جواب سوالاهایتان خواهید رسید.
نفت فروشان ایران و مشتریانشان در دوره تحریم، کجاها با هم ملاقات میکردند؟ آنها چطور موفق شدند صادرات نفت ایران را در شش ماه دو برابر کنند؟ چقدر از نفت ایران الان به اروپا میرود؟ همسایه جنوبی ایران، چه موانع عملی درست کرده است که ایران نفت کمتری در دوره پس تحریم بفروشد؟ پول نفت ایران پس از برجام با چه ارزهایی دریافت میشود؟ ماجرای هیات پنج نفره چیست؟ سید محسن قمصری در مصاحبهام به همه این سوالات پاسخ میدهد. وقتی به موضوع ارایه تخفیف برای فروش بیشتر نفت ایران میرسم، قمصری هر گونه ارایه تخفیف برای افزایش صادرات نفت را تکذیب میکند و طرح موضوعاتی نظیر فروش نفت به واسطهها را بیاخلافی میداند. مدیر امور بینالملل شرکت ملی نفت ایران دلیل عدم انعقاد قراردادهای خرید بلندمدت نفت توسط شرکتهای بزرگ بینالمللی را چه میداند؟ مصاحبه با «نفت فروش ایران» را بخوانید.
مایلم گفتوگویمان را از دورهای شروع کنیم که مذاکرات هستهای منتهی به امضای توافق ژنو در نیمه سال 92 شد. جنابعالی به عنوان نفت فروش ایران و همکارانتان در امور بینالملل شرکت ملی نفت، بعد از توافق ژنو تمهیدی اتخاذ کرده بودید تا چنانچه توافق نهایی حاصل شد بتوانید اوضاع را به سرعت به حالت قبل از تحریمها برگردانید؟
ما حتی قبل از توافق ژنو و در دوران تحریم، سعیمان بر این بود تا روابطمان را با مشتریهایمان حفظ کنیم. بر همین اساس چه در حاشیه کنفرانسهای بینالمللی و چه در ملاقاتهایی که کمتر بازتاب بیرونی داشت با مشتریهایمان صحبت میکردیم. هم ما و هم مشتریانمان علاقهمند بودیم تا چنانچه مذاکرات جدیتر و توافق حاصل شد وارد مرحله جدیتر مذاکرات شویم. بنابراین میتوانم بگویم حتی در دوران تحریم ما مراودات و ارتباطاتمان را با مشتریهایمان قطع نکردیم.
دقیقا با کدام مشتریهای نفت ایران در دوران تحریم ارتباطات داشتید؟ آیا منظورتان مشتریهای غربی و اروپایی است یا مشتریهایی نظیر چینیها و هندیها که در دوران تحریم هم از ما نفت میخریدند؟!
منظورم از مشتری، خریداران نفت ایران هستند که طی دو دهه اخیر مشتری ما بودهاند. غیر از دو سال اول بعد از انقلاب که فروش به واسطهها را قطع کردیم، خریداران نفت ایران 40 تا 45 پالایشگاه موجود نفت دنیا هستند. همیشه با این پالایشگاهها در ارتباط بودهایم. تعدادی از این پالایشگاهها بهصورت مرتب از ایران نفت خریدهاند و برخی دیگر بهصورت منقطع یا تک محموله با ایران معامله کردهاند. بنابراین وقتی میگویم با در دوره تحریم ارتباطاتمان را با مشتریان نفت ایران حفظ کردیم منظورم همین پالایشگاههاست که هم اروپایی بودند هم آسیایی. همانطور هم که میدانید در میان کشورهای آسیایی، کشورهایی نظیر تایوان و مالزی در دوران تحریم از ایران نفت نخریدند اما پیش از تحریمها مشتری نفت ما بودند. بنابراین با اینها هم در دوره تحریم ارتباطاتمان را حفظ کردیم.
در حقیقت میخواهید بگویید حتی در دوره تحریم هم با مشتریان غربی و اروپایی در تماس بودید و مذاکره میکردید؟
در تماس مذاکرهای نبودیم اما ارتباطاتمان را قطع نکردیم.
با توجه به اینکه در شرایط تحریم هرگونه مراوده و ملاقات نفتیها بهشدت توسط تحریمکنندگان رصد میشد آیا این دیدارها را مخفیانه و با تدابیر خاص انجام میدادید؟
مخفیانه نبود. در حاشیه سمینارها، کنفرانسها و مجامع نفتی با مشتریهایمان دیدار میکردیم. این را هم بگویم که بعضی از مشتریان نفتیمان از اینکه با ما در رفت و آمد باشند و تلفنی صحبت کنند ابایی نداشتند. برخی مشتریان هم از ارتباط داشتن با ما نگران بودند و سعی میکردند ملاقاتهایمان در مجامع عمومی انجام نشود.
کدام دسته از مشتریان نفتی ایران نگران بودند تا در مجامع عمومی با شما ملاقات نداشته باشند؟
شرکتهایی که در امریکا سرمایهگذاری کرده بودند و منافعی داشتند بیشتر نگران بودند. آنهایی که با امریکاییها کمتر مراوده داشتند و نسبتا مستقل بودند نگرانی کمتری برای ملاقات با ما داشتند.
آقای قمصری، شما در دوران تحریم کمترین میزان نفتی که در یک روز فروختید چقدر بود؟
پاسخ به این سوال کمی دشوار است. اما میتوانم بگویم برخی شرکتهای آسیایی برای اینکه در دوران تحریم ارتباطاتشان را با ما قطع نکنند در حد خرید روزی 5 هزار بشکه با ما قرارداد بستند.
همان شرکتی که خرید نفتش از ایران را در دوره تحریم به روزانه 5 هزار بشکه کاهش داده بود الان چقدر از ایران نفت میخرد؟
همان شرکت الان شاید 4 تا 5 برابر میزان خریدش در دوره تحریم از ما نفت میخرد. (20 تا 25 هزار بشکه در روز).
خاطرم هست در دورهای از تحریمها، فروش نفت ایران حتی تا روزانه 800 هزار بشکه در روز کاهش یافت. آیا این را تایید میکنید؟
دقیقا همین طور است که میفرمایید. آن زمانی بود که شرکتهای خریدار نفت ایران ملزم بودند تا هر شش ماه، 20 درصد از خردید نفتشان از ایران را کاهش دهند. با توافق سال 92 (توافق ژنو) آن کاهش اجباری 20 درصدی متوقف شد و ما به یک حالت سکون رسیدیم و به تدریج شروع به افزایش صادرات نفت کردیم.
بنابراین توافق ژنو در آن مقطع تاثیر مهمی در وضعیت فروش نفت ایران گذاشت.
در جلوگیری از کاهش خرید مشتریان نفتیمان نقشآفرینی کرد. اگر توافق ژنو نبود مشتریان نفتی ایران مجبور بودند هر شش ماه 20درصد از خرید نفت از ایران را کم کنند.
همزمان با مذاکرات ژنو، طرحی در کنگره امریکا مطرح بود که در صورت شکست امریکا، با تشدید تحریمها میخواستند صادرات نفت ایران را به صفر برسانند. با توجه به مازاد عرضه آن روزها در بازار نفت، به راحتی میتوانستند نفت دیگر کشورها را جایگزین نفت ایران کنند. یک سوال اما همیشه وجود داشت. آیا با وجود کشورهایی نظیر چین و هند که خریداران بزرگ نفت هستند و در دوران تحریم هم به نوعی روابطشان با ایران را حفظ کردند عملا امکان به صفر رسیدن صادرات نفت ایران وجود داشت؟
این مساله هیچوقت عملا تست نشد. اما حداقل میتوانم بگویم به لحاظ تئوری این امکان وجود داشت. ضمن اینکه باید عرض کنم اضافه نفت در دنیا را از مقایسه میزان کل عرضه با میزان کل تقاضا در بازار نفت به دست میآورند. در حالی که برای بعضی از انواع نفت خام همین امروز هم که بازار با اضافه عرضه روبهرو است کمبود وجود دارد. نظیر نفت خام سبک ایران.
در دوران تحریم چه مکانیزمی در نظر گرفتید تا پول نفت فروخته شده را به ایران برگردانید؟ یا چه فعالیتی؟
مکانیزم انتقال پول نفت، همان مکانیزمی بود که بانک مرکزی با گشایش و تدارک حسابهایی در کشورهای خریدار نفت ایران در نظر گرفته بود. پول نفت عمدتا با ارزهای محلی به حسابهای معرفی شده توسط بانک مرکزی ریخته میشد. البته در آن دوران سعی ما بر این بود که مقادیری نفت خام را بهصورت تک محموله بفروشیم. نمیتوانم ارقامش را بگویم اما در دوره تحریم ارقام قابل توجهی بهصورت تک محمولهای مازاد بر آن حدود 800 هزار بشکهای که گفته شد فروخته و جابهجا کردهایم.
بیشتر مشکلات شما در دوران تحریم در مورد فروش نفت خام بود یا میعانات گازی؟
میتوانم بگویم بیشتر مشکلمان برای فروش میعانات گازی بود. چرا که تولید نفت خام قابل تغییر بود و میشد با روند صادرات هماهنگ کرد. در حالی که تولید میعانات گازی (مایع همراه گاز) بهدلیل نیاز کشور به تولید گاز خیلی قابل کنترل نبود.
آقای قمصری، به عنوان فروشنده نفت ایران هیچوقت احساس نکردید که توسط تحریمکنندگان مدام رصد میشوید؟ مثلا اینکه بروید با مشتری مذاکره کنید و بعد تحریمکنندگان بخواهند مذاکرهتان را به هم بزنند و منافذ فروش شما را ببندند؟
از احساس گذشته بود. من به چشم خودم شاهد بودم که سعی میکردند تا میتوانند جلوی ما را بگیرند. به همین دلیل هم بود که در دوره تحریم سعی میکردیم تا میتوانیم اطلاعاتمان را بروز ندهیم و مصاحبه و کارهای خبری نداشته باشیم برای اینکه قطعا کنترل میشدیم. در دوره تحریم مذاکراتی که غیر علنیتر انجام میشد قاعدتا موفقتر بود.
میتوانم از شما بخواهم تا نمونهای از کارشکنی تحریمکنندگان را بیان کنید؟ مثلا اگر شما با کسی مذاکره کردهاید و آنها آمدهاند و مذاکرهتان را به هم زدهاند آن را بگویید.
نمیتوانم به مقصد محموله اشاره کنم. اما میتوانم به این نکته اشاره کنم. محمولهای را که به این بنده خدا که الان در مظان اتهام است داده بودند و سرگردان بود وقتی برگشتم، توانستیم به لطایفالحیلی در جایی تخلیه کنیم. درست در نقطه تخلیه، متوجه شدند و سعی کردند جلوی تخلیه را بگیرند. هر چند با ابزارهایی که در اختیار داشتیم اجازه این کار را ندادیم و محموله تخلیه شد. میخواهم بگویم آنها تا جایی پیش رفته بودند که میتوانستند جلوی تخلیه محموله فروخته شده ما را بگیرند.
بعد از توافق ژنو که مشتریهای شما تثبیت و امکان دریافت بخشی درآمدهای نفتی مهیا شد چه تمهیدی برای توسعه فروش نفت ایران اتخاذ کردید؟
از اوایل سال 94 مذاکراتمان با مشتریهای نفتی ایران جدیتر شد. با تعدادی از شرکتها هم قراردادهای نهاییمان را برای فروش نفت امضا کردیم. مشروط بر اینکه اجرای توافق هستهای آغاز شود. به همین دلیل بود که با اجرایی شدن برجام در ماه ژانویه و لغو تحریمها، ظرف یکی، دو ماه توانستیم صادرات نفتمان را با ارقام قابلتوجهی افزایش دهیم. همه اینها به خاطر این بود که در دو سال گذشته کارهای اولیه و مذاکرات مان را برای فروش نفت، پس از لغو تحریمها، انجام داده و خودمان را آماده شروع کار کرده بودیم.
یعنی شما در دوران تحریم قراردادهای فروش نفت را امضا کرده اجرای آن را منوط به لغو تحریم کرده بودید؟!
کارها در دو مرحله انجام شد. مذاکرات اولیهای را از سال 92 برای افزایش فروش نفت شروع کردیم. در سال 93 این مذاکرات جدیتر شد و از تابستان 94 مذاکرات مان وارد فاز انعقاد قرارداد شد. از آنجا بود که قراردادها مشروط به عملیاتی شدن لغو تحریم شد.
آن وقتی که خبر اجرایی شدن برجام در سال 94 اعلام شد «نفت فروش ایران» چه طعمی چشید؟
آن زمان همه خوشبین و امیدوار بودند که کارها به سرعت در روند صحیح خود قرار گیرد. در حالی که الان میبینیم که حدود 50 درصد انتظارات به خصوص در مسائل بانکی برآورده نشده است. اما عمده احساسمان آن روزها مبتنی بر این بود که مشتریانی که گهگاه حتی اکراه داشتند که با ما رفتوآمد کنند پس از اجرایی شدن برجام خودشان برای رفت و آمد پیشقدم میشدند و مشتاق بودند. این نشاندهنده باز شدن فضا بود.
در شش ماه گذشته پس از اجرایی شدن برجام، شما و همکارانتان در امور بینالملل چقدر توانستهاید به صادرات نفت ایران اضافه کنید؟
صادرات ایران نسبت به دوران تحریم بییش از دوبرابر شده است. به عبارت دیگر در حال حاضر حدود 2 میلیون بشکه در روز نفت خام صادر میکنیم که اگر این رقم را با میعانات گازی جمع بزنیم مجموع صادرات نفت خام و میعانات گازی کشور روزانه حدود 2 میلیون و 500 هزار بشکه است. چرا که صادرات میعانات گازی، الان چیزی بیش از 500 هزار بشکه در روز است.
یعنی تولید و صادرات میعانات گازی یکسان شده است؟!
حتی میتوانم بگویم صادرات میعانات گازی مقدار از تولید آن پیشی گرفته است. (توضیح: ایران مقداری میعانات گازی ذخیره شده در کشتیهای روی آب دارد.)
آقای قمصری، اکنون که بیش از شش ماه از لغو تحریمها میگذرد چقدر توانستهاید از مشتریهای نفتی قبل از تحریم را احیا کنید؟
همه نفت خام و میعانات گازی که بعد از لغو تحریمها فروختهایم به همان مشتریهای قبل از تحریممان فروختهایم چرا که در سه، چهار سال اخیر پالایشگاه جدید بزرگی در دنیا ساخته نشده است. عملا همه مشتریان قدیمی مان برگشتهاند.
بنابراین میتوانید بگویید که همه مشتریان نفتی ایران که به خاطر تحریمها از ایران نفت نمیخریدند، برگشتهاند و دوباره نفت و میعانات گازی از ایران میخرند؟
همه مشتریان نفتیمان به میز مذاکره برای عقد قرارداد خرید نفت و میعانات گازی برگشتهاند. منتها برخی از آنها به خاطر مشکلات بانکی هنوز وارد مذاکره جدی نشدهاند.
ادامه در بخش دوم...
دیدگاه تان را بنویسید