تاثیر ال‌نینو بر آب‌وهوای کشور در پاییز / بارش‌ها منجر به وقوع سیل می‌شود؟

با احتمال افزایش بارش‌ها در پاییز و پیش‌بینی بارندگی در بخش‌هایی از کشور توجه به اقدامات پیشگیرانه برای مدیریت روان‌آب‌ها و کاهش مخاطرات سیلاب اهمیت بیشتری یافته است؛ موضوعی که لایروبی و آزادسازی مسیرهای عبور آب، پایش رودخانه‌ها و مخازن و تقویت اطلاع‌رسانی و هشدار را دربرمی‌گیرد. 

به گزارش ایسنا، در ماه‌های گذشته، احتمال وقوع ال‌نینو و پیامدهای احتمالی آن بر وضعیت آب‌وهوایی ایران، از جمله افزایش بارش و احتمال وقوع سیلاب، مورد توجه کارشناسان و مسئولان قرار گرفته است؛ موضوعی که در صورت تحقق بارش‌های شدید، ضرورت آمادگی پیش از وقوع روان‌آب‌ها و سیلاب‌های احتمالی را بیش از گذشته مورد تأکید قرار می‌دهد.

ال‌نینو بخشی از یک چرخه طبیعی بزرگ‌تر در اقیانوس آرام و جو است که دانشمندان آن را «ال‌نینو ـ نوسان جنوبی» یا ENSO می‌نامند؛ پدیده‌ای که می‌توان آن را به تغییر موقعیت یک منبع عظیم گرما در اقیانوس آرام تشبیه کرد و از همین مسیر، تغییراتی را در رفتار جو در مناطق بسیار دور رقم زد.

پیامدهای ال‌نینو البته تنها به بارش محدود نمی‌شود بلکه افزایش دمای هوا در دوره‌های گرم سال می‌تواند مصرف انرژی را افزایش دهد و تغییر در شرایط دمایی و بارشی نیز ممکن است بخش کشاورزی و امنیت غذایی را تحت تأثیر قرار دهد؛ از سوی دیگر افزایش احتمال وقوع آتش‌سوزی در مراتع و جنگل‌ها در برخی مناطق نیز از دیگر پیامدهایی است که در ارتباط با تغییرات اقلیمی مورد توجه قرار می‌گیرد.  

نقشه‌های پیش‌بینی نشان می‌دهد بارش‌های کشور در پاییز و تا حدودی اوایل زمستان فراتر از نرمال خواهد بود، هرچند هرچه به زمان این رخداد نزدیک‌تر می‌شویم، پیش‌بینی افزایش بارش در زمستان کمرنگ‌تر شده و به نظر می‌رسد تمرکز اصلی افزایش بارش‌ها بیشتر در پاییز باشد. تمرکز این بارش‌ها عمدتاً در استان‌های واقع در جنوب، غرب و جنوب غرب کشور خواهد بود، به‌ویژه حاشیه زاگرس و استان‌هایی که در غرب زاگرس واقع شده‌اند و تا حدی نیز رشته‌کوه البرز و استان‌های واقع در دامنه این رشته‌کوه تحت تأثیر قرار خواهند گرفت.

با این حال، نمی‌توان از این شرایط نتیجه گرفت که تمام مناطق ایران الزاماً شاهد افزایش بارش خواهند بود چراکه بررسی رفتار بارش کشور در دوره‌های گذشته نشان می‌دهد اگرچه میان ال‌نینو و افزایش بارش، به‌ویژه در غرب کشور، ارتباط قابل توجهی مشاهده شده اما سال‌هایی نیز وجود داشته که هم‌زمان با وقوع ال‌نینو، میزان بارش کشور کمتر از نرمال بوده است.

هشدار ال‌نینو و ضرورت آمادگی پیش از بارش‌های شدید

با توجه به احتمال افزایش بارش‌ها، از ماه‌های گذشته وزارت نیرو با ارسال نامه‌هایی به سازمان‌ها و مراکز مختلف، بر تهیه دستورالعمل‌های نحوه مواجهه با سیلاب تأکید کرده است. در حوزه مدیریت بحران نیز دستگاه‌های مختلف از جمله وزارت کشور، استانداری‌ها و شهرداری‌ها باید اقدامات لازم را برای مواجهه با پیامدهای احتمالی بارش‌های شدید انجام دهند.

اکنون با آغاز بارش‌های پاییزی در برخی استان‌ها و وقوع سیلاب، توجه به پیامدهای بارش‌های شدید و انجام اقدامات پیشگیرانه اهمیت بیشتری پیدا کرده است؛ اقداماتی که می‌تواند پیش از رسیدن موج‌های بارشی، بخشی از خطرات ناشی از روان‌آب‌ها و آب‌گرفتگی را کاهش دهد. یکی از اقدامات مهم و مؤثر در کاهش آثار احتمالی بارش‌های شدید، آماده‌سازی مسیرهای عبور آب در محدوده‌های شهری بوده و ضروری است شهرداری‌ها در کوتاه‌ترین زمان ممکن نسبت به لایروبی و آزادسازی مسیل‌ها، آبراهه‌های شهری و کانال‌های تخلیه آب‌های سطحی اقدام کنند.  

همچنین وجود نخاله‌های ساختمانی، زباله و سایر پسماندها در مسیر مسیل‌ها و آبراهه‌های شهری می‌تواند ظرفیت عبور آب را کاهش دهد و در زمان بارش‌های شدید، زمینه آب‌گرفتگی معابر، خیابان‌ها و مناطق مسکونی را فراهم کند. بنابراین پاکسازی و آزادسازی مسیر آبراهه‌ها از جمله اقداماتی است که اجرای به‌موقع آن می‌تواند بخشی از مخاطرات ناشی از بارش‌های شدید را کاهش داده و آمادگی شهرها را برای مدیریت روان‌آب‌ها افزایش دهد.   

پایش رودخانه‌ها و آماده‌سازی تأسیسات کنترل سیلاب

از سوی دیگر، شرکت مدیریت منابع آب ایران در این شرایط چند محور را به‌صورت ویژه در دستور کار قرار داده است که از جمله آنها می‌توان به پایش مستمر وضعیت رودخانه‌ها و مخازن، بررسی و مدیریت نقاط پرخطر و گلوگاه‌های جریان آب، آمادگی تأسیسات کنترل سیلاب، هماهنگی با مدیریت بحران و سایر دستگاه‌های مسئول و تقویت اطلاع‌رسانی و هشدار به‌موقع به مردم اشاره کرد.

در همین راستا، مهدی جهانیان- مدیرکل دفتر هماهنگی مدیریت بحران، پدافند غیرعامل و HSE شرکت مدیریت منابع آب از آمادگی و هماهنگی کامل این شرکت با شرکت‌های آب منطقه‌ای برای رویارویی با بارش‌های شدید و سیلابی احتمالی ناشی از پدیده ال‌نینو خبر داد و اعلام کرد که تمهیدات و اقدامات پیشگیرانه از ماه‌های گذشته در سطح استان‌ها آغاز شده و در حال اجرا است.

وی با تأکید بر استمرار تعامل با ستادهای استانی مدیریت بحران و استانداران سراسر کشور برای حفظ قابلیت واکنش سریع، تصریح کرد: به‌منظور یکپارچگی عملیات، دستورالعمل ۲۴ بندی شرکت مدیریت منابع آب ایران به شرکت‌های استانی نیز ابلاغ شده است.

در این دستورالعمل، دو بند مشخص به حوزه اطلاع‌رسانی و هشدار اختصاص دارد که مواردی مانند راه‌اندازی کمیته‌های اطلاع‌رسانی و ارسال هدفمند پیامک‌های هشدار سیلاب به بهره‌برداران و ساکنان حاشیه منابع آبی را در بر می‌گیرد؛ هدف نهایی این اقدامات، کاهش آسیب‌پذیری و ارتقای آمادگی است و این روند هوشیارانه تا پایان فصل بارش‌ها ادامه خواهد داشت.

بارش‌های پیش‌رو و اهمیت آمادگی در استان‌های پربارش

طبق اعلام مؤسسه تحقیقات آب، در هفته جاری نوار شمالی، شمال شرق، شمال غرب و غرب کشور شاهد بارش خواهند بود و مقادیر تجمعی بارش در این مناطق ۲۵ تا ۵۰ میلی‌متر پیش‌بینی شده است و استان‌های مازندران، گیلان، گلستان، چهارمحال و بختیاری و اردبیل نیز با مقدار بارش تجمعی ۲۵ تا ۵۰ میلی‌متر، پربارش‌ترین استان‌های کشور خواهند بود.  

با توجه به این پیش‌بینی‌ها و احتمال وقوع بارش‌های قابل توجه در برخی مناطق کشور، انجام اقدامات پیشگیرانه پیش از تشدید بارندگی‌ها اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ به‌ویژه در نقاطی که احتمال افزایش روان‌آب و آب‌گرفتگی وجود دارد. در این شرایط، آماده‌سازی مسیرهای عبور آب و تقویت پایش و هشدار می‌تواند به کاهش پیامدهای احتمالی بارش‌های شدید کمک کند. 

به تأکید کارشناسان اگرچه نمی‌توان وقوع بارش‌های بیشتر را در تمام نقاط کشور صرفاً به ال‌نینو نسبت داد، اما پیش‌بینی بارش‌های پاییزی و احتمال وقوع بارش‌های شدید در برخی مناطق، ضرورت آمادگی پیش از رسیدن موج‌های بارشی را بیش از گذشته مورد توجه قرار داده است. در چنین شرایطی پاکسازی و آزادسازی مسیرهای عبور آب، پایش رودخانه‌ها و مخازن، آماده‌سازی تأسیسات کنترل سیلاب و تقویت نظام اطلاع‌رسانی و هشدار، اقداماتی است که می‌تواند پیش از وقوع سیلاب‌های احتمالی از شدت پیامدهای آن بکاهد و زمینه واکنش سریع‌تر دستگاه‌های مسئول و مردم را فراهم کند.