زنگ خطر پساب بیمارستانی در گیلان / گیلان با فاضلاب و پسماند چه میکند؟
سالهاست درباره وضعیت تصفیه فاضلاب بیمارستانهای گیلان، کیفیت عملکرد تصفیهخانهها و نحوه نظارت بر خروجی آنها هشدارهایی مطرح میشود. در سالهای اخیر نیز برای احداث و تکمیل تصفیهخانههای بیمارستانی اقداماتی انجام شده، اما پرسش اساسی همچنان پابرجاست: آیا امروز میتوان با اطمینان گفت پساب هیچ بیمارستانی در گیلان بدون تصفیه مناسب وارد محیطزیست نمیشود؟
غزل لطفی-گیلان، استانی که حیاتش به آب گره خورده، فقط با فاضلاب خانگی و صنعتی دست و پنجه نرم نمیکند؛ بخشی از نگرانی زیستمحیطی این استان به پساب بیمارستانی بازمیگردد؛ پسابی که برخلاف فاضلاب معمولی، میتواند حاوی میکروبهای بیماریزا، ترکیبات دارویی، مواد شیمیایی و ضدعفونیکنندهها باشد. مساله زمانی جدیتر میشود که این پساب به شبکه فاضلاب، رودخانهها و درنهایت تالاب و دریای خزر راه پیدا کند.
به گزارش اعتماد، سالهاست درباره وضعیت تصفیه فاضلاب بیمارستانهای گیلان، کیفیت عملکرد تصفیهخانهها و نحوه نظارت بر خروجی آنها هشدارهایی مطرح میشود. در سالهای اخیر نیز برای احداث و تکمیل تصفیهخانههای بیمارستانی اقداماتی انجام شده، اما پرسش اساسی همچنان پابرجاست: آیا امروز میتوان با اطمینان گفت پساب هیچ بیمارستانی در گیلان بدون تصفیه مناسب وارد محیطزیست نمیشود؟ «اعتماد» در گفتوگو با «عظیم احدیفر»، کارشناس محیطزیست، این پرسش را دنبال میکند که وضعیت واقعی پساب بیمارستانی در گیلان چطور است، چه میزان از مراکز درمانی مجهز به تصفیهخانه استاندارد هستند و چه سازوکاری برای پایش مستمر کیفیت پساب وجود دارد، چون فاضلاب و پسماند بیمارستانی از آن دسته آلودگیهایی است که اگرچه در پشت دیوار مراکز درمانی تولید میشود، اما پیامدهای آن میتواند تا رودخانه، خاک، تالاب و حتی سلامت عمومی امتداد پیدا کند. این گفتوگو را در ادامه میخوانید.
ابتدا یک تصویر کلی از وضعیت فاضلاب بیمارستانی در گیلان بدهید. چند بیمارستان در استان فعال هستند و چه میزان فاضلاب بیمارستانی تولید میشود؟
مدیریت اصولی فاضلاب و پسماندهای بیمارستانی از ارکان حیاتی نظام سلامت و حفاظت از محیطزیست بهشمار میرود. فاضلاب بیمارستانها حاوی آلایندههای متنوع، میکروارگانیسمهای بیماریزا، ویروسها و عناصر رادیواکتیو است که در صورت عدم تصفیه و دفع مناسب، میتواند آسیبهای جدی برای محیطزیست و انسان ایجاد کند. این گزارش به بررسی وضعیت موجود در استان گیلان براساس آخرین دادههای پایش و گزارشهای رسمی میپردازد.
وضعیت تصفیه فاضلاب بیمارستانی و آمار کلی بیمارستانها و سیستمهای تصفیه نیز به شرح زیر است: از سال 1400 در استان گیلان از مجموع 34 بیمارستان فعال در استان، همگی دارای سیستم تصفیه فاضلاب یا پیشتصفیه فعال هستند که دارای حدود m3/d 2700 فاضلابند.
کیفیت پساب خروجی این مجموعه درمانی که ذکر کردید، چگونه است؟
باتوجه به بررسی انجام گرفته توسط این اداره کل کیفیت پساب خروجی در بیمارستانهای دارای تصفیهخانه در استان، وضعیت مطابقت پارامترهای فاضلاب با استاندارد سازمان محیطزیست را به شرح ذیل میتوان خلاصه کرد:
سنجش خروجی تصفیهخانههای موجود نشان میدهد در حدود 17درصد بیمارستانهای مذکور عمدتا در پارامترهای کلیفرم گوارشی، COD، آمونیوم و چند پارامتر دیگر خارج از استاندارد هستند.
اگرچه بسیاری از شاخصهای کیفی در محدوده مجاز قرار دارند، اما مقادیر بالای کلیفرم گوارشی در پساب بیمارستانی نگرانکنندهتر است، زیرا نکته کلیدی این است که این شاخص بالا، صرفا به معنای وجود میکروبهای معمولی نیست، بلکه نشاندهنده احتمال بالای حضور سویههای بسیار خطرناک و مقاوم است. به عنوان مثال، مطالعات در ایران نشان دادهاند که بیش از ۹۰درصد از نمونههای اشرشیاکلی جدا شده از پساب بیمارستانها، به چندین نوع آنتیبیوتیک مقاوم (MDR) بودهاند.
مواردی که گفتید خارج از استاندارد هستند. آیا چالشآفرین است؟
ناظر بر سوال بالا، چالشهای اصلی در این شرایط عبارتند از:
۱. عملکرد نامناسب برخی تصفیهخانههای موجود: تعدادی از بیمارستانهای دارای تصفیهخانه از عملکرد مطلوبی برخوردار نیستند.
۲. عدم اصلاح و تکمیل شبکه جمعآوری و بهروزرسانی فناوری، ضرورت اجرای تصفیهخانه با تکنولوژیهای جدید و بهروزرسانی فرآیند تصفیهخانههای موجود.
حجم کلی پسماندهای بیمارستانی در حال حاضر چقدر است؟
براساس گزارشهای دانشگاه علوم پزشکی، 12 تن در روز از مجموع پسماندهای مراکز درمانی، شامل پسماندهای عفونی و ویژه میشود.
مهمترین محورهایی که نیاز به بازنگری دارند، کدامند؟
وزارت بهداشت در حال بازنگری ضوابط مدیریت پسماندهای بیمارستانی است. از مهمترین محورهای این بازنگری:
٭ تفکیک از مبدا: اصلاح فرآیند جداسازی پسماندها در خود بیمارستان برای کاهش حجم زبالههای عفونی.
٭ ارتقای روشهای بیخطرسازی: ایجاد اختیار برای استفاده از روشهای روز دنیا در مدیریت پسماند، فراتر از الزام قبلی مبنی بر بیخطرسازی صرفا در محل تولید.
٭ حمل و نقل هوشمند: استفاده از فناوریهایی نظیر GPS و AI برای حمل و نقل پسماندها.
پیشنهادتان را در این خصوص بفرمایید.
ابتدا وضعیت موجود را توضیح میدهم:
٭ در حوزه فاضلاب، بیمارستانهای گیلان دارای تصفیهخانه فعال بوده و کیفیت پساب خروجی حدود ۳۰درصد آنها در پارامترهایی نظیر آمونیوم، کلراید، COD و TSS نیازمند بهبود است.
٭ در حوزه پسماند، استان گیلان نیز همچون سایر نقاط کشور با چالشهای تفکیک از مبدا و مدیریت اصولی دفع و امحای پسماندهای عفونی مواجه است.
باتوجه به شرایطی که شرح دادم پیشنهادات زیر ضروری به نظر میرسد:
۱. تکمیل زیرساختهای تصفیه فاضلاب برای بیمارستانهای فاقد سیستم، با اولویت بیمارستانهای بزرگ و پرتخت.
۲. بهروزرسانی و ارتقای فناوری تصفیهخانههای موجود با هدف بهبود حذف کلیفرم گوارشی (ناقل بیماریها)، آنیونهای خطرناک و مواد معلق.
۳. از آنجاییکه برابر شیوهنامههای WHO و به دلیل احتمال آلودگی مجدد و رشد میکروارگانیسمها در پسماند عفونی بیخطر شده (صفحه 107شیوهنامه WHO)، تکمیل روشهای بیخطرسازی غیرسوز پسماندهای پزشکی منوط به انتقال به لندفیل اصولی شده است (صفحه 110 شیوهنامه مذکور) و ازسوی دیگر به دلیل عدم وجود لندفیل اصولی در استان گیلان و در اغلب نقاط کشور، ضروری است که انتخاب شیوههای جایگزین موثرتر (مانند زبالهسوز و پیرولیز و...) به جای روشهای ضدعفونی مدنظر قرار گیرد و در حالت حداقلی، مراکز جداگانهای جهت دفن اصولی این پسماندها (مانند دفن عمیق، آهکپاشی، گندزدایی دورهای و...) مدنظر قرار گیرد.
۴. اجرای برنامههای آموزشی برای پرسنل بیمارستانها در زمینه تفکیک صحیح پسماند از مبدا و اصلاح وضعیت نگهداری و امحاء پسماندهای عفونی و دارویی و شیمیایی.
۵. پیگیری برای گنجاندن استان گیلان در فازهای بعدی طرح مدیریت هوشمند پسماند بیمارستانی.
براساس گزارشهای رسمی، ۳۴ بیمارستان فعال استان گیلان، روزانه حدود ۲۷۰۰ مترمکعب فاضلاب تولید میکنند و برای همه آنها سیستم تصفیه یا پیشتصفیه فعال گزارش شده است؛ با این حال، پایشها نشان میدهد بخشی از پساب خروجی همچنان در شاخصهایی مانند کلیفرم گوارشی، COD، آمونیوم و مواد معلق با استانداردهای محیطزیست فاصله دارد. از سوی دیگر، مراکز درمانی استان روزانه حدود ۱۲ تن پسماند عفونی و ویژه تولید میکنند؛ پسماندی که مدیریت آن در شرایطی انجام میشود که گیلان با کمبود زیرساختهای استاندارد دفن و دپوی زباله مواجه است. حالا پرسش این است که آیا تصفیه و بیخطرسازی فعلی، واقعا خطر را از محیطزیست دور میکند یا فقط محل آن را تغییر میدهد؟
دیدگاه تان را بنویسید