اختلالات روانی شایع در ایام جنگ کدام است؟ + چند نسخه برای پیشگیری

یک روانشناس اجتماعی با اشاره به تجربه جنگ ۱۲ روزه، از شکل‌گیری نوعی «استرس پس از سانحه جمعی» در جامعه سخن می‌گوید و هشدار می‌دهد که باتوجه به جنگ کنونی، اضطراب، افسردگی و واکنش‌های هیجانی می‌توانند تشدید شوند؛ مگر آنکه مردم با حفظ آرامش، کنار هم بایستند و از بازتولید ترس پرهیز کنند.

به گزارش ایسنا، علیرضا شریفی یزدی  درباره پیامدهای روانی جنگ، اظهار کرد: در چنین موقعیت‌هایی معمولاً دو تا سه اختلال بیش از سایر موارد خود را نشان می‌دهند. نخست، اضطراب ناشی از پیش‌بینی‌ناپذیری آینده است؛ وضعیتی که در آن افراد نمی‌دانند چه رخدادی ممکن است در ادامه اتفاق بیفتد.

 به گفته وی، مغز انسان در شرایط بحرانی مانند جنگ، زلزله یا سیل، وارد حالت «حفظ بقا» می‌شود و تمام تلاش خود را معطوف این می‌کند که چگونه می‌تواند از خود مراقبت کند و بقا را تضمین کند.

وی افزود: در ایران یک مؤلفه دیگر نیز وجود دارد و آن تجربه «PTSD» یا استرس پس از سانحه است. ما جنگ ۱۲ روزه را پشت سر گذاشتیم و اتفاقات ۱۸ و ۱۹ دی را نیز به‌تازگی تجربه کرده‌ایم؛ بنابراین می‌توان گفت جامعه با نوعی «PTSD جمعی» مواجه است. جامعه همچنان استرس پس از سانحه آن مقطع را با خود حمل می‌کند و هر اتفاق کوچک یا بزرگی می‌تواند آن را تشدید کند.

این روانشناس اجتماعی دومین اختلال محتمل در این شرایط را افسردگی دانست و تصریح کرد: چه افرادی که پیش‌تر با افسردگی درگیر بوده‌اند و چه کسانی که سابقه‌ای در این زمینه نداشته‌اند، ممکن است در چنین موقعیت‌هایی دچار نشانه‌های افسردگی شوند.

شریفی‌یزدی در ادامه به ارائه راهکارهایی برای مواجهه با این وضعیت پرداخت و گفت: گام نخست، کنار هم بودن است. کسانی که دوستان، آشنایان، اقوام، فرزندان، پدر و مادر، خواهر و برادر دارند، بهتر است از احوال یکدیگر باخبر باشند. از آنجا که با نوعی «ترومای جمعی» روبه‌رو هستیم، همین ارتباط و همدلی می‌تواند به کاهش آلام و سختی‌ها کمک کند. همچنین کمک به افراد نیازمند مانند سالمندان، کودکان و اقشار کم‌برخوردار نیز هم بر روحیه خود فرد تأثیر مثبت می‌گذارد و هم حال دیگران را بهبود می‌بخشد.

 به گفته این روانشناس اجتماعی، تشویق جامعه به حفظ آرامش اهمیت اساسی دارد؛ زیرا احساس هرج‌ومرج، آشفتگی و این تصور که «همه‌چیز از دست رفته» است، می‌تواند اوضاع را وخیم‌تر کند. در مقابل، خونسردی و آرامش به حفظ نظم اجتماعی کمک می‌کند و هم به فرد و هم به کل جامعه یاری می‌رساند.

این روانشناس اجتماعی همچنین بر پرهیز از ذخیره‌سازی‌های بی‌مورد تأکید کرد و گفت: با توجه به اعلام رسمی درباره تأمین کافی کالاهای اساسی، هجوم به فروشگاه‌ها نه‌تنها کمکی به آرامش فردی نمی‌کند، بلکه دیدن چنین صحنه‌هایی سطح استرس و اضطراب دیگران را به‌شدت افزایش می‌دهد.

شریفی‌یزدی در ادامه توصیه کرد: در شرایط فعلی، تا حد امکان از ترک غیرضروری منزل پرهیز شود. برخی افراد بدون ضرورت با خودرو در سطح شهر تردد می‌کنند، در حالی که خلوت نگه داشتن خیابان‌ها می‌تواند مسیر را برای خودروهای امدادی و نیروهای خدمات‌رسان باز نگه دارد و به کاهش ترافیک و تسهیل امدادرسانی کمک کند.

وی در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت سالمندان در چنین شرایطی نیز توضیح داد: سالمندان، کودکان و افرادی که حساسیت بیشتری نسبت به محرک‌های بیرونی دارند، در زمره گروه‌های آسیب‌پذیر قرار می‌گیرند و در برابر رخدادهای بحرانی آسیب‌پذیری بیشتری نشان می‌دهند.

وی افزود: در مورد سالمندان، اگر امکان‌پذیر باشد، بهتر است فرزندان آنان را به منزل خود منتقل کنند یا خود در کنار سالمندان مستقر شوند تا احساس امنیت و آرامش بیشتری برایشان فراهم شود. یکی از مهم‌ترین توصیه‌ها برای سالمندان  و البته برای کل جامعه، پرهیز از قرار گرفتن مداوم در معرض «اخبار بد» است. شنیدن مکرر اخبار، چه رسمی و چه غیررسمی، می‌تواند به فرسودگی روانی منجر شود. بنابراین دریافت گزینشی اخبار، تنها در حد اطلاع از اطلاعیه‌های ضروری مراجع رسمی، کافی و ضروری است.