امید به احیای اصل 30 قانون اساسی برای معلم دغدغهمند برباد رفت
معلم و کنشگر صنفی که به خاطر بیشتر زندگی خود را وقف اعتقاداتش کرد و به زندان رفت. دغدغه اصلی او در طول زندگیاش احیای کامل اصل 30 قانون بود که سرانجام بر اثر کرونا جان باخت.
اعتمادآنلاین| اردیبهشت سال 1399 قرار بود هرکدام از کسانی که با آنها تماس گرفتیم به این سوال جواب بدهند: «چرا معلم شدید؟» مهدی بهلولی برگشت به خاطراتش از کوچه، پسکوچههای بروجرد؛ به خیابان 12 متری که میخورد به بازاری شلوغ و مغازههای بسیار و راسته میوهفروشها.
به گزارش روزنامه اعتماد، بعد تعریف کرد که در میان آن هیاهو صدای هندوانهفروشها چه ابهتی داشته و او هم در عالم کودکی تصمیمش را برای آینده گرفته.
با خنده گفت:«من از همان بچگی دلم میخواست هندوانهفروش شوم.» در آن گزارشی که در «اعتماد» منتشر شد مهدی بهلولی تعریف کرد که چطور دبیر دوره دبیرستانش،آقای نوری او را جذب درس ریاضی کرد و بعد هم گفت که به عشق آقای نوری او و چند نفری از همشاگردیهایش رفتند دنبال معلمی. 6 سال را در هلیلان استان ایلام درس داد و بعد کارش را پی گرفت تا به تهران.
در این سالها دیگر خیلیها او را میشناختند؛ از جامعه فرهنگیان و مسوولان وزارت آموزش و پرورش و دولت گرفته تا خبرنگاران و فعالان مدنی.آخرین مکالمه او با «اعتماد» اواسط اردیبهشت بود، نگران از وضعیت معلق لایحه رتبهبندی معلمان در مجلس پیغام داد، گفتوگو کردیم، تحلیل کرد از موضع دولت و مجلس حرف زد و گفت که مبادا این دست و آن دست کردن لایحه در مجلس به آخر کار دولت روحانی برسد و همین لایحه (با تمامی انتقاداتی که خودش به آن وارد میدانست) دود شود و باز با دولت تازه بساط تازهای به پا شود. یکی، دو هفته پس از انتشار گزارش «توپ در زمین مجلس است»
خبر تصویب کلیات لایحه از سوی سخنگوی کمیسیون آموزش مجلس هم رسید. باز وقت تماس با مهدی بهلولی بود،تلفن زنگ خورد... زنگ خورد... زنگ خورد. جواب نداد. این بار دیگر از تماس مجدد خودش هم خبری نشد تا که خبر دیگری از او رسید.
روز پنجم خرداد عکسهای مهدی بهلولی داشت دست به دست میچرخید. محمدرضا نیکنژاد، همکار و دوست سالیانش نوشت:«مهدی بهلولی، آموزگار، کنشگر صنفی- رسانهای معلمان، عضو کانون صنفی معلمان، نویسنده، مترجم در اثر بیماری کووید- 19 درگذشت».
آن پسربچه بروجردی که میخواست هندوانهفروش شود، معلم شد، درس داد، نقد کرد، زندان رفت، نوشت، ترجمه کرد و خیلی زود به زنگ آخر رسید؛ یک معلم ریاضی که روی تخته سیاه شعر شاملو مینوشت:«پاکی آوردی ای امید سپید/ همه آلودگی است این ایام».
دبیرستان و هنرستان فیروزبهرام از آن مدارس ماندگار تهران است که از سال 1313 برپاست و در خیابان میرزاکوچکخان تهران در حوالی جمهوری گوشهای از هویت آموزشی و معماری پایتخت را در دل نگه داشته. نسل پس از نسل دانشآموزان این مدرسه آمدهاند و رفتهاند و برخیشان از نامآورترین چهرههای فرهنگی و ادبی و هنری کشور شدند.
مهدی بهلولی معلم ریاضی همین مدرسه بود. حالا صفحه اینستاگرام مدرسه با عکس و خبر درگذشت او به روز شده و پیغامهای متعدد از سوی دانشآموزان و والدینی که جای خالیاش را به مدرسه تسلیت میگویند. کامران فریدونی، معاون پرورشی فیروزبهرام از سال 84 در این مدرسه مشغول به کار است.
از 8 سال پیش بود که مهدی بهلولی کارش را در این مدرسه شروع کرد و همکار شدند. وقتی قرار است توصیف کند که چه ویژگی شاخصی از همکارش به خاطرش خواهد ماند، توضیح میدهد که او بهلولی را تنها در خود بهلولی نمیتواند خلاصه کند:«من نمیتوانم آقای بهلولی و نیکنژاد را از هم جدا بدانم، این دو نفر همکار و رفیق و همراه و تکمیلکننده هم بودند که سالها قبل اینکه به فیروزبهرام بیایند با هم آشنا بودند. من هر چیزی که میگویم شامل آقای نیکنژاد هم میشود.»
بعد تعریف میکند اولین باری که او و بهلولی از حالت صرفا همکار خارج شدند و بیشتر هم را شناختند به واسطه دیدارشان با عزتالله فولادوند بوده:«آقای فولادوند در مدرسه فیروزبهرام درس خوانده بودند. من به واسطه کارم از همان اول فهرستی تهیه کردم از نامدارانی که در فیروزبهرام درس خواندند و درس دادند. آقای فولادوند هم جزو همین اسامی بودند.
آقای بهلولی و نیکنژاد هم اینطور نبود که فقط بیایند سرکلاس و بروند وکارشان تمام شود، فهمیدم خیلی در این حوزهها علاقهمند هستند.
ما همایشی از این نامداران فیروبهرام برگزار میکردیم که این دو نفر جزو معدود دبیرانی بودند که با شوق و ذوق در آن شرکت میکردند. اصلا میتوانم بگویم یکجور ذوق کودکان یعنی کاملا نشان میدادند که اشتیاق دارند به این جمع و با کسانی ملاقات میکنند که از قبل با نامهایشان آشنا بودهاند.»
در همان همایش بود که با عزتالله فولادوند آشنا شدند و بعد به منزلش رفتند وگفتوگویی ترتیب دادند تا گزارشهایی از این نامداران مدرسه کلید بخورد: «این را عرض کردم که بگویم واقعا کارش را دوست داشت، واقعا به کاری که انجام میداد عشق داشت و میدیدی که از جان و دل مایه میگذاشت. پیگیر رابطههایی بودند که بشود به صورت اشتراکی در آنها کاری انجام داد و این جزو ویژگیهای این دو دوست عزیز بود.»
میگوید آنقدر شوق و ذوق آنها در عرصه اطلاعرسانی و به چالش کشیدن وضع موجود را دیده بود که خودش هم بعد سالها و تجربه ناخوشایندی که از عرصه رسانه داشت، دوباره دست به کار نوشتن شود و چند باری در حوزه مسائل پرورشی بنویسد و در رسانهها منتشر کند.
این با شوق و شورکار کردن، دنبال کردن مسائل صنفی و آموزشی و ترجمه کتاب به نظر او ویژگی بسیار متمایزی بوده چون به قول او:«با انرژی از خودشان و وقتشان میگذاشتند که اهداف صنفیشان را پیش ببرند، خیلی از این کارها هم به ثمر رسید تا متاسفانه آقای بهلولی نتوانست ادامه بدهد. آنها واقعا قدمهایی برمیداشتند آن هم در دوره و زمانهای که اکثریت قریب به اتفاق ما تنها سکوت کردهایم و داریم نگاه میکنیم».
مهرگان غیبی حالا دانشجو است، سال دوم دبیرستان رشته ریاضی که درس میخواند با او درس هندسه داشت. به قول او بهلولی «یکی از آسترین» معلمهای تمام دوران تحصیلش از دبستان تا دبیرستان بوده:«بسیار خونگرم، خوشبرخورد و مهربان بود. تا جایی که یادم میآید اصلا کلاسهایش خشک نبود.کلاسهایش شاد و خوب بود.»
این مهربانی و شوخیها باعث میشد که حتی اگر بخواهد به کسی تذکر هم بدهد آن را در لفافهاش از شوخی بپیچد: «در راهروی مدرسه هم حرف میزدیم، برایمان از پسرش که هم سن و سال ما بود تعریف میکرد» همینها باعث شده بود،کانال و گروه خبری او را هم دنبال کند و در جریان بخشی از فعالیتهایش باشد. مهرگان هنوز اینستاگرام مدرسه سابقش را دنبال میکند و همانجا بود که خبر را خواند:«درست یک روز قبل از اینکه خبر را بخوانم، عکسش را در یکی از جلساتی که با معلمان داشت دیده بودم و یادش کرده بودم. روحش شاد».
مدافع اصل 30 قانون اساسی
برای خبرنگارانی که حتی یک بار هم با مهدی بهلولی مصاحبه کرده باشند یا با او همکلام شده باشند این جمله حتما آشناست:«دولت موظف است وسایل آموزش و پرورش رایگان را برای همه ملت تا پایان دوره متوسطه فراهم کند و وسایل تحصیلات عالی را تا سرحد خودکفایی کشور به طور رایگان گسترش دهد.»
این جمله او تکرار اصل 30 قانون اساسی بود، اصلی که او سرسختانه از آن دفاع میکرد و برای همین در تمام این سالها هر جا که بحث نقد خصوصیسازی مدارس و آموزش بود، هر جا که صحبت از جداسازی مدارس بر اساس پول و هوش و امکانات بود، میتوانستید ردی هم از فعالیتها و نقدها و نوشتههای او پیدا کنید.
این یکی از مهمترین ویژگیهایی است که محمودرضا اسفندیار،کارشناس حوزه آموزش از او به خاطر خواهد داشت:«تا آنجایی که از استاد شناخت دارم شاید بشود گفت که دغدغه مهم ایشان احیای اصل 30 قانون اساسی بود که تا آخرین روز در نوشتهها و گفتههایشان میشد این موضوع را دید. اعتقاد ایشان بر این بود که آموزش و پرورش دولتی میتواند تا حدود زیادی مسیر تحقق عدالت آموزشی را فراهم کند. دغدغه بزرگ و ارزشمندی بود چراکه در این سالها در 3 دهه اخیر به خصوص پس از پایان جنگ 8 ساله تحمیلی و خسارتهای جبرانناپذیری که وارد شد، دولتهای وقت از جمله دولت سازندگی و بعد اصلاحات و بعد دولت نهم و دهم و تا امروز درصدد برآمدند که برنامههای توسعه بنویسند. در این فاصله آموزش و پرورش از اصل 30 قانون اساسی فاصله گرفته و باعث شد که برخی از هزینهها در قالب مشارکتهای مردمی در نظرگرفته شود. همین باعث شد ما از مدارس دولتی بدون طبقه به سمت مدارس دولتی طبقاتی پیش برویم و تبعاتی که امروز میبینیم لااقل بخشیاش حاصل این نگرش بوده و تحقق عدالت اجتماعی را کمرنگ کرده. جناب بهلولی تلاششان احیای این اصل بود و اینکه آموزش دولتی بر آموزش خصوصی ارجح باشد و مدارس دولتی توانمند شود و اگر هم قرار است مدارس غیردولتی وجود داشته باشند منوط به این باشد که در مدارس دولتی ما کاستی وجود نداشته باشد».
حتی هنگام رثای دوست و آشنایی که سالهاست با کار هم آشنا بودند، اسفندیار باز حرف از بهلولی که میشود نامش را کنار اصل 30 قانون اساسی میگذارد و این عقیده او را یادآوری میکند که «دیگر نباید چیزی به عنوان مدارس کمبرخوردار داشته باشیم.» کسی که به گفته او «تکرارناپذیر» است. او از سال 86 با نام و فعالیتهای بهلولی آشنا شد و بعدتر از نزدیک هم، هم را شناختند و میگوید که به تشویق و ترغیب او بوده که خودش هم سعی کرده در حوزه آموزش و پرورش بنویسد و نقد درونسازمانی کند و وارد حوزه رسانه شود:«به اعتقاد من بهلولی با رفتنش خلأ جدی ایجاد کرد و سخت میشود جایش را پر کرد».
روزگار معلمی و فعالیتهای صنفی به مهدی بهلولی آسان نگذشت. خودش از سالهای اول آموزگاری در ایلام میگفت، از اینکه شاهد رنجها و خودسوزیهای زنان بوده. او در همان گزارش روز معلم که اردیبهشت سال گذشته منتشر شد،گفت که در دنیای جدید «قداست» از حرفهها و شغلها حذف میشود و با این حال هنوز هم معلمی اعتبار دارد. بیآنکه بخواهد رنجهای این حرفه را در هاله قداست بپیچد از محرومیتها و سختیهایش میگفت و مینوشت و نقد میکرد.
علیاکبر باغانی، نایبرییس اسبق کانون صنفی معلمان در پیام تسلیتش او را «دوست و همرزم» خوانده است، اسفندیار هم میگوید حالا باید در پی دغدغههایی بود که بهلولی این همه سال در پیشان دوید؛ دغدغههایی که از حقوق معلمان گرفته تا عدالت برای دانشآموزان همه بر محور اصلاح وضعیت آموزش میگشتند.
مهدی بهلولی اگر قرار بود همه این دغدغهها را خلاصه کند و بگوید لابد همان جمله همیشگیاش را تکرار میکرد، همان اصل سیام از قانون اساسی را:«دولت موظف است وسایل آموزش و پرورش رایگان را برای همه ملت تا پایان دوره متوسطه فراهم کند و وسایل تحصیلات عالی را تا سرحد خودکفایی کشور بهطور رایگان گسترش دهد.»
دیدگاه تان را بنویسید