نگاهی به سرنوشت خانه های قدیمی؛
خطر فراموشی تهران قدیم + عکس
به تازگی خانه حاکم تهران در خیابان فردوسی با متراژ 1700 متر که یادگار ارزشمند دوره قاجار است، با قیمت پایه 12 میلیارد تومان ازسوی ستاد اجرائی فرمان امام (ره) به مزایده گذاشته شده است.
اعتمادآنلاین - سریال تخریب خانههای تاریخی تهران تمامی ندارد. با گذر زمان هر بار قرعه به نام یک خانه تاریخی می افتد. حالا هویت تاریخی شهر در خطر است. این روزها تهران در تصرف پاساژها، برج ها و مجتمع های تجاری است. ولع ساخت و ساز شهر را در بر گرفته و همه تب برج سازی و پاساژ سازی دارند. خاطره و نوستالوژی در این شهر بی اهمیت شده و آن چیزی که مهم است ساخت و ساز است. آن هم به هر قیمتی و با بی رحمی تمام.
به تازگی خانه حاکم تهران در خیابان فردوسی با متراژ 1700 متر که یادگار ارزشمند دوره قاجار است، با قیمت پایه 12 میلیارد تومان ازسوی ستاد اجرائی فرمان امام (ره) به مزایده گذاشته شده است.
این خبری است که دیروز 27 تیرماه ایسنا منتشر کرده و بیان کرده است: « این ملک 1700 متر است که از کوچه تئاتر دهقان پلاک 43 در خیابان لالهزار راه دارد. راه ورودی ملک از سینمایی در کوچه تئاتر دهقان است که سینما متعلق به ستاد اجرائی فرمان امام (ره) نیست. این بنا در پشت دفتر آگهیهای روزنامه کیهان در خیابان فردوسی به شماره شناسایی 21-12403 قرار دارد و قیمت پایه ملک 12 میلیارد تومان است. پس از اطلاع یافتن از این ملک، در صحبت با عبدالله انوار، قدیمیترین طهرانشناس، وی مُهر تائید بر تاریخی بودن این ملک میزند و ملک را متعلق به علاالدوله میداند که در خاطرات «احتشام السلطنه» از این بنا تعریف شده است.»
اما فروش و تخریب خانه های قدیمی و قدمت دار در تهران بحث امروز و دیروز نیست و سالهاست که خانه های قدیمی یا تخریب می شوند و یا در خطر تخریب هستند. حتی بازار تهران که روزانه محل گذر افراد زیادی است، با تخریب و آتش سوزی روبرو بوده است. در خرداد ماه 1390 دو طاق قاجاری 200 ساله در بازار کفاشان تهران به دلیل نوسازی تخریب شد.
در تیر ماه 1393 شهرداری تهران با لودر بخش قاجاری خانه (ضلع جنوب غربی عمارت) باغ اتحادیه که به خانه دایی جان ناپلئون معروف بود را تخریب کرد. در مهر ماه همان سال هم هنگام نیمه شب بخشی از مجموعه از املاک امین السلطان باقی مانده بود و در سال های اخیر به کارگاه تبدیل شده بود، در آتش سوخت. عمارت اتحادیه اکنون به میزان بیش از ۸۰ درصد تخریب شده است. این باغ در سال ۱۳۸۳ در فهرست میراث ملی به ثبت رسید ولی به نظر می رسد مالکان آن تمایل دارند با خارج کردن این اثر از فهرست میراث ملی، مقدمات تخریب و تغییر کاربری آن را ایجاد کنند. این باغ از آن نظر برای عموم شناخته شده است که در سال ۱۳۵۶ و پس از مرمت، سریال «دایی جان ناپلئون» به کارگردانی ناصر تقوایی در آن ساخته شد. این باغ 9 هزار متری را در سال 1295 خورشیدی رحیم اتحادیه خرید و آن را به 30 سهم، میان فرزندان خود تقسیم کرد .این عمارت در سال 1383 در فهرست آثار ملی به ثبت رسید ولی اکنون وارثان آن می خواهند آن را خراب و به جایش پاساژ بسازند.
عودلاجان نیز یکی از محله های قدیمی و قدمت دار تهران است. اما هر از چندگاهی اخباری مبنی بر تخریب یا فروش خانه های قدیمی این محله منتشر می شود.عودلاجان که از غرب به خیابان ناصرخسرو، از شرق به ری، از شمال به امیر کبیر و از جنوب به ۱۵ خرداد محدود است و سه محله اصلی امامزاده یحیی، پامنار و ناصرخسرو را در بر میگیرد که از نظر تاریخی، به دلیل وجود بناهای تاریخی متعدد، بسیار غنی است.
در معرفی این محله نوشته شده است که برخی از مشاهیر تاریخ معاصر ایران مانند خاندان قوام الدوله، خاندان مستوفی، نصیرالدوله بدر تاجر ثروتمند و نخستین وزیر فرهنگ دوره پهلوی، سید حسن مدرس، نماینده مجلس شورای ملی و چهره نامدار مشروطیت در عودلاجان ساکن بودند. خانههای پراتاق این محله در عرف عوام به خانه قمر خانم معروف بودهاست. همچنین خانه مدرس و باغ ملکالشعرا و کاخ گلستان و عمارت مسعودیه در این منطقه قرار دارند.
کافه و هتل نادری که زمانی پاتوق افرادی چون صادق هدایت، جلال آلاحمد، احمد فردید، سیمین دانشور و نیما یوشیج بوده است در مرداد ماه 1394 اخباری مبنی بر احتمال تخریب این کافه و هتل قدیمی که بخشی از خاطرات تهران قدیم را در دل خود جای داده است منتشر شد. در همان زمان اما رجبعلی خسروآبادی مدیر کل میراث فرهنگی استان تهران در گفت و گو با خبرآنلاین بیان کرد که تخریب هتل نادری بدون استعلام از این اداره غیرقانونی است و طبق قانون حفظ آثار تاریخی این امکان وجود ندارد.
به گفته خسروآبادی در حال حاضر مالکیت کافه و هتل نادری را سازمان اقتصاد اسلامی که زیر نظر بنیاد شهید است بر عهده دارد.
خیابان لاله زار یکی دیگر از محله های خاطره بازی در تهران است. خیابانی که در سینما و موسیقی ایران نقش پر رنگی دارد و بسیاری از سکانس های فیلم ها در این خیابان ضبط شده و همینطور ترانه سراهای زیادی در وصف این خیابان ترانه سروده اند و توسط خوانندگان اجرا شده است.
این خیابان از جنوب به میدان امام خمینی(ره) ( توپخانه) ازشمال به خیابان انقلاب ،از شرق به چها راه سید علی واز غرب به خیابان فردوسی متصل است .نخستین هتل ایران گراند هتل را در لاله زار ساخته اند و در در سالن همین هتل ،میرزاده عشقی وعارف قزوینی نمایش نامه خود را به نمایش می گذاشتند. لاله زار نماد نوگرائی وهنر ایران بود و شانزه لیزه تهران لقب گرفته بود.
خیابان سی تیر یکی از خیابان های قدیمی تهران است با کلی فضاهای به جا مانده از دل تاریخ ایران. این خیابان از تقاطع خیابان جمهوری آغاز می شود. خیابانی که این روزها شاید بیشتر با «رضا لقمه» شناخته شود. اما در همین خیابان مدرسه ها، کلیساها و خانه های قدیمی وجود دارد که از آن جمله می توان به موزه های ایران باستان و علوم و فنون، کلیساهای حضرت مریم و پطروس مقدس، آتشکده آدریان، کنیسه حیم و ... اشاره کرد. اما برخی از این خانه های تاریخی یا انبار کالا شده اند و در معرض تخریب هستند و یا بدون هیچ سر و صدایی تخریب شده اند. یکی از این خانه های قدیمی که تخریب شد،خانه سرلشگر شیبانی بود. این خانه در شمال موزه آبگینه (خانه قوام) واقع شده بود و از جداره های با ارزش و دارای اهمیت محور گردشگری خیابان سی تیر بود.
خانه شیبانی با معماری ویژه که متعلق به یکی از نظامیان بلند مرتبه دوران پهلوی اول بود تخریب و تنها در حال حاضر جداره شرقی آن باقی مانده است.
چند ماه پیش نیز در صد و پنجاه متری شمال غربی خانه موصوف، عمارت دیگری به نام عمارت ماوثاله تخریب شد.
کاخ ثابت پاسال که به کاخ ورسای ایران نیز معروف است یکی از خانه های بزرگ تهران است که در انتهای شمالی خیابان جردن در منطقه تجریش تهران جای گرفته است. وسعت این خانه 11543 متر مربع، یعنی بیش از یک هکتار است. این کاخ اما این روزها حال خوشی ندارد. پس از انقلاب سال 1357 این کاخ صاحبان متعددی به خود دید و عموما تردد در آن با کاربری «خاص اداری» صورت می گرفت. همسایگانی که منازلشان مشرف به این کاخ است در سال 1393 به «معماری نیوز» از بی توجهی و عدم رسیدگی ساکنین آن طی 2 سال اخیر و خشک شدن سریع درختان آن علی الخصوص درختان کاج خبر داده اند. آفتاب نیوز در دی ماه 1393 خبر داد که این خانه تاریخی اکنون متعلق به موسس بانک تات است.
سرای دلگشا یک کاروانسرای مربوط به دوران قاجار بود که در حاشیه خیابان پانزده خرداد و در ضلع جنوبی کاخ گلستان قرار داشت. این سرا با آنکه در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده بود، در سال ۸۹ و در پی شکایت مدیرعامل شرکت «دلگشا» و با حکم دیوان عدالت اداری، از فهرست آثار ملی ایران خارج و حکم تخریب آن صادر شد. سپس شرکت تجاری «دلگشا» تصمیم گرفت ساختمانی با ارتفاع بیش از ۲۰ متر در این محل بنا کند. چنانچه این ساختمان بلندمرتبه ساخته می شد، کاخ گلستان از فهرست میراث فرهنگی جهان خارج می شد. دایره نفوذ این شرکت تجاری در دولت گذشته تا آن حد بود که شکایت شهرداری تهران و سازمان میراث فرهنگی از این شرکت به جایی نرسید. مهدی حجت، قائم مقام پیشین سازمان میراث فرهنگی گفته بود که تخریب سرای دلگشا یک جنایت فرهنگی است. با این حال مالک شرکت «دلگشا» یک تنه همه قوانین را به هم زده بود و حتی کاخ گلستان را هم به خطر انداخته بود.
ساختمان پرچم ایران که از بناهای ساخته شده در دهه 1320 در محله دروازه شمیران تهران بود و اولین هتل آپارتمان ایران نیز بود تخریب شد. از آن جا که این ساختمان، سال ها محل استقرار شرکت ایران اسکرین (تولیدکننده پرچم) بود و همواره پرچم کشورهای مختلف جهان بر فراز آن افراشته بود، به ساختمان پرچم موسوم شد و به عنوان یکی از نمادهای مرکز شهر تهران مورد شناسایی قرار گرفت. ملک این بنا را مالک پاساژ در حال ساخت مجاور خریداری و آن را تخریب کرد.این پاساژ در حریم درجه یک مسجد فخر الدوله ساخته می شود مسجدی که معمار آن آندره گدار باستان شناس و معمار فرانسوی است و در فهرست آثار ملی نیز جای دارد. در نیمه دوم سال ۱۳۸۹ زمزمه هایی مبنی بر تخریب ساختمان پرچم و ساخت یک مجتمع تجاری به جای آن به گوش رسید که با مخالفت اهالی محل و نیز اعتراض سازمان میراث فرهنگی رو به رو شد. با این حال هیچ کدام از این اعتراض ها به نتیجه نرسید و ساختمان پرچم در فروردین ماه ۱۳۹۰ با خاک یکسان شد.
خانه پدری صادق هدایت، خانهای زیبا با معماری قاجاری است که پیش از انقلاب بنا بود، تبدیل به موزهای شود تا یادگارهای صادق هدایت را در آن به نمایش بگذارند. این خانه با پیروزی انقلاب1357 مصادره شد و در اختیار دانشگاه علوم پزشکی تهران قرار گرفت. سپس، به عنوان مهدکودک از آن بهره برداری شد و مدتی کارکنان بیمارستان امیراعلم و سایر قسمتهای دانشگاه علوم پزشکی از خدمات آن بهرهمند شدند. خانه صادق هدایت سرانجام به درخواست دوستداران ادبیات ایران، تخلیه شد و در سال 1378 توسط سازمان میراث فرهنگی با شماره 2491 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.
این خانه قدیمی به "سید زین العابدین امام جمعه" ملقب به "ظهیرالاسلام" داماد ناصرالدین شاه قاجار تعلق داشته است. دکتر "محسن ظهیرامامی" هفتاد و چندساله از نوادگان ظهیرالاسلام این را می گوید. هرچند او از چهارده سالگی برای تحصیل رهسپار فرانسه شده ولی این خانه را به یاد دارد. خانه ای که در حیاط بزرگ آن به همراه خواهر و برادرانش بازی میکرد. اما دکتر ظهیر امامی نمی داند چه بر سر خانه آمد و چه کسی صاحب بعدی آن شد. این خانه را آخرین بازمانده ظهیرالاسلام به نام "امیرحسین ظهیرامامی" حدود ۱۵ سال پیش به سازمان بیمه خدمات درمانی فروخت. سیدزین العابدین امام جمعه پسر سید ابوالقاسم امام جمعه ملقب به ظهیرالاسلام بود. او دختر ناصرالدین شاه را از زنی به نام ضیاء السلطنه به همسری گرفت. پس از فوت پدرش چون میرزا زین العابدین کوچک بود عموی او سید مرتضی کفالت امور امام جمعهگی را عهده دار شد و زمانیکه به سن رشد رسید به فرمان ناصرالدین شاه، امام جمعه تهران شد. پس از مرگ ظهیرالاسلام؛ او را در مقبره باشکوهی که در زمان حیات برای پدرش ساخته بود و اکنون به سر قبر آقا شهرت داند، دفن کردند. اما این خانه که روزگاری به عنوان یکی از
زیباترین خانه های خیابان هدایت شناخته می شد اکنون به دلیل بی توجهی نهادها و سازمان های مسئول به خانه خرابه ای تبدیل شده است.
«محمد سالاری»، رئیس کمیسیون معماری و شهرسازی شورای شهر تهران اعلام کرد، خانه حاکم تهران ( علاالدوله ) در خیابان فردوسی در حال فروش از سوی ستاد اجرائی فرمان است و با وجود مکاتبات محمد باقر خسروی، مدیرکل بافتهای تاریخی شهرداری تهران با اداره کل میراث فرهنگی استان تهران و پیگیریهای خسرو آبادی مدیر کل میراث فرهنگی استان تهران برای توقف فروش این خانه، نتیجهای به دست نیامد. او اعلام کرده که یکی از سازندگان معروف تهران که اخیرا اقدام به تخلف ساختمانی بسیار زیادی کرده، خریدار این بنا است و بزودی ممکن است این بنای ارزشمند تخریب شود.
خانه تاریخی زند نوابی در میدان فلسطین تهران توسط مالک خصوصی آن تخریب شد. این خانه حدود سال 1324 توسط «ولی زند نوابی» خریده و بین سالهای 1320 تا 1324 ساخته شد. تزیینات به کار رفته در این خانه تاریخی شامل گچبریهایی در سقف و تاقچه مزین به گچبریهای رنگی است. این خانه تاریخی اواخر سال 1385 در فهرست آثار ملی ثبت شد.
خانه آیت الله کاشانی با فروریختن دیوارهایش در سال 1391 به ویرانه تبدیل شده است. این خانه، شاهد اتفاقات بسیار مهمی در دوره ای تاثیر گذار در ایران به ویژه عرصه سیاست بوده است. خانه تاریخی آیت الله کاشانی در پامنار دارای اندرونی و بیرونی بوده و در ضلع شمالی آن اتاقهای 3 دری و 2 دری قرار دارد.
یکی دیگر از کاخ هایی که ( 28 تیر ماه ) عکس آن در شبکه های اجتماعی بین کاربران دست به دست می شد، کاخ قمرالملوک امیرسلیمانی معروف به ملکه توران دختر عیسی خان مجدالسلطنه از خانواده قاجار و سومین همسر رضا شاه پهلوی و مادر غلامرضا پهلوی بود. کاخی با معماری مدرن که در این عکس در حال تخریب است. این کاخ در خیابان پسیان محله زعفرانیه قرار دارد.
دیدگاه تان را بنویسید