مسعود مومن، سفیر و نماینده دایم بنگلادش در سازمان ملل در گفتوگو با «اعتماد»:
میانمار مسلمانان روهینگیا را مهاجر غیرقانونی میخواند تا آنها را از حقوق شهروندی و سیاسی محروم کند
براساس اسناد موجود از موج آوارگانی که در سالهای ١٩٩١ تا ١٩٩٢ از میانمار به بنگلادش آمدند در حال حاضر ٣٢ هزار پناهنده بازمانده در بنگلادش هستند. میانمار از سال ٢٠٠٥تاکنون هیچگاه به دنبال بازگرداندن این افراد به خانه و کاشانه خود نبوده است. در یک دهه اخیر قریب به ٣٠٠ تا ٤٠٠ هزار میانماری بدون سند و کارت هویت به دلیل سیاستهای دولت میانمار و نادیده گرفته شدن حق خود به بنگلادش گریختهاند.
اعتمادآنلاین| سارا معصومی - جهان به تماشای خشونت عادت کرده است. مسلمانان روهینگیا در منطقه راخین در میانمار سالهاست که قربانی خشونتهای سیستماتیک شدهاند؛ خشونتهایی که اصلیترین هدف آن کوچ اجباری آنها بوده است. عزمی در نیروهای نظامی یا بوداییهای میانمار است مبنی بر اینکه مسلمانان باید بروند. مقصد میتواند هرجایی باشد، از بنگلادش تا مالزی. از اندونزی تا کشورهای کوچ حاشیه خلیج فارس. میانماریها مسلمانان روهینگیا را غریبه میخوانند اما برای این برچسب زدن سند تاریخی نیز ندارند. موج جدید خشونت از ماه آگوست سال جاری آغاز شده است و البته نه فروش تسلیحات به ارتش میانمار متوقف شده، نه خبری از قطعنامههای الزامآور شورای امنیت در دفاع از اقلیت مسلمان در روهینگیا است و نه کشورهای مسلمان اقدام هماهنگی علیه دولت میانمار انجام دادهاند. در این میان میزبانی بنگلادش از مسلمانان روهینگیا محدود به امروز و دیروز نیست. بنگلادش سالهاست که مرزهای خود را بر این اقلیت مسلمان گشوده است و البته از ابتدای ماه آگوست نیز زحمات این میزبانی بیش از پیش شده است. مسعود مومن، سفیر و نماینده دایم بنگلادش در سازمان ملل در گفتوگوی
اختصاصی با «اعتماد» از تاریخچه ظلم بر مسلمانان روهینگیا میگوید و خشونتی که از ١٩٧٨ علیه آنها آغاز شد و همچنان در سال ٢٠١٧ نیز ادامه دارد. وی که سفیر سابق بنگلادش در ژاپن و ایتالیا نیز بوده است در این گفتوگو تاکید دارد که بنگلادش مطالبه مالی از جامعه جهانی برای اسکان و پناه دادن به این مسلمانان ندارد اما تلاش میکند در مذاکره با دولت میانمار آنها را به رسمیت شناختن حقوق اقلیت مسلمان ترغیب کند. مشروح این گفتوگو به شرح زیر است:
بنگلادش از چه زمانی وارد ماجرای مسلمانان روهینگیای میانمار شد؟
اتفاقات آگوست ٢٠١٧ نخستینباری نبود که اقلیتهای مسلمان روهینگیا به دلیل نقض حقوق بشر و اقدامهای بسیار ظالمانه دولت میانمار به بنگلادش گریختند. سیاست سیستماتیک، حذفی و نادیده گرفتن حقوق مسلمانان روهینگیا از زمانی که ژنرال Ne Win در سال ١٩٦٢ در میانمار به قدرت رسید، آغاز شد. مسلمانان روهینگیا هم از نظر سیاسی و هم از حیث اقتصادی به حاشیه رانده شدند. آنها در سالهای ١٩٧٨، ١٩٩١ تا ١٩٩٢ و ٢٠١٢ از زندگی ثابت و مستقری که قرنهای متمادی در این منطقه برای خود دست و پا کرده بودند، بیرون رانده شدند و این در حالی بود که دولت میانمار از مصونیت کافی و کامل در این مسیر برخوردار بود. در تمام این بازههای زمانی هربار بنگلادش میزبان موجی از مسلمانان منطقه راخین (روهینگیا) بود که راهی بنگلادش میشدند. شکست و ناکامی میانمار در ادغام مسلمانان روهینگیا و نادیده گرفتن حقوق اولیه آنها مسالهای کاملا داخلی است اما کوچ دادن اجباری آنها به سمت بنگلادش عملا این کشور را دچار بحران کرده است. فصل جدید این آوارگیها نیز هیچ تفاوتی با دفعات پیشین ندارد جز اینکه البته در حجم و تبعات ناشی از آن بسیار زیاد است.
بنگلادش در حال حاضر میزبان چه تعداد آواره یا مهاجر از منطقه راخین است؟
براساس اسناد موجود از موج آوارگانی که در سالهای ١٩٩١ تا ١٩٩٢ از میانمار به بنگلادش آمدند در حال حاضر ٣٢ هزار پناهنده بازمانده در بنگلادش هستند. میانمار از سال ٢٠٠٥تاکنون هیچگاه به دنبال بازگرداندن این افراد به خانه و کاشانه خود نبوده است. در یک دهه اخیر قریب به ٣٠٠ تا ٤٠٠ هزار میانماری بدون سند و کارت هویت به دلیل سیاستهای دولت میانمار و نادیده گرفته شدن حق خود به بنگلادش گریختهاند. بسیاری نیز به سایر کشورها مانند مالزی رفتهاند. اتفاقهای ماه اکتبر ٢٠١٦ به خروج ٨٧ هزار نفر منتهی شد و از ٢٥ آگوست تاکنون ٦٠٧ هزار نفر با ملیت میانماری به سمت بنگلادش حرکت کردهاند که مجموع رقم آنها در بنگلادش را به یک میلیون نفر رسانده است. این خروج اجباری مسلمانان روهینگیا همچنان هم ادامه دارد. بنگلادش در حال حاضر بیش از میانمار میزبان مسلمانان روهینگیا است که وطن شان میانمار است. گروههای مسلمانان روهینگیا در حال حاضر به سمت بنگلادش در حال حرکت هستند.
آیا جامعه بینالمللی برای حل مشکل پناهندگان میانماری در بنگلادش کمک مالی به شما کرده است؟
در طول سالها، جامعه بینالمللی، نهادهای بینالمللی مانند سازمان بینالمللی مهاجرت IOM، سازمان ملل و نهادهای وابسته به آن مانند برنامه جهانی غذا، یونیسف و دفتر کمیسیون عالی پناهندگان سازمان ملل UNHCR به پناهندگان روهینگیایی و میانماریهایی که به اجبار از کشورشان بیرون رانده شده و در بنگلادش مستقر شده بودند کمک کرده است اما بخش اعظمی از کمکها از جانب دولت بنگلادش بوده که با وجود محدودیت منابع این کار را انجام داده است. انجیاوهای بینالمللی بسیاری در این سالها به مسلمانان روهینگیا کمک کردهاند. در قالب کمکهای بشردوستانه در قبال بحران جاری، سازمان ملل متحد یک برنامه کمکی به مبلغ ٤٣٤ میلیون دلار برای یک دوره شش ماهه آماده کرده است که بر اساس آن پیشنهاد کمک ٣٣٥ میلیون دلار توسط جامعه بینالمللی در کنفرانس کمک به این بحران در ژنو در ٢٣ اکتبر ٢٠١٧ صورت گرفت. با این وجود، این تعهد و درک فوری بحران برای حمایت از یک میلیون مسلمان روهینگیا که ٢٢ درصد آنها در وضعیت نیاز به کمک فوری قرار دارند، کافی نیست. بنگلادش برای کمک و تامین نیازهای آوارگان اجباری میانمار به منابع بیشتری نیاز دارد. از سوی دیگر ناامنیهای
متفاوت دیگری وجود دارد که رفع آنها با پول و منابع مالی ممکن نیست. باید توجه داشت که بنگلادش درخواست کمکهای مالی نکرده است و تنها چیزی که به دنبال آن است بازاستقرار این آوارگان در محیط امن و با احترام به جایگاه انسانی آنها است.
آیا دولت بنگلادش با مقامات دولت فعلی یا قبلی میانمار برای حل مشکل مردم ایالت راخین و پیشگیری از مهاجرت آنها به بنگلادش وارد مذاکره شده است؟
خروج جمعی مردم روهینگیا به بنگلادش در وهله اول مهاجرت نیست. صرفا یک مورد نقل مکان اجباری است به عنوان بخشی از آنچه جامعه بینالملل «پاکسازی قومی» مینامد. چند نسل است این افراد در راخین حضور دارند، حتی پیش از اینکه برمه در ١٩٤٨ استقلال یابد. حتی در ١٩٣١ هم اکیاب قدیم (سیتوه کنونی) شهری بود با مردمی هندیالاصل. حتی یک قرن پیش هم ٨٠ درصد جمعیت منطقه مرزی منگدو مسلمان بود. بنابراین، اینکه آنها را مهاجرانی از بنگلادش بخوانیم از نظر تاریخی غلط است. کمیته بکستر (Baxter Committee) در ١٩٣٩ به این نتیجه رسید که مسلمانان راخین «از هر جهت» جامعهای بومیشده تلقی میشوند. آنها ریشههای تاریخی خود را در پادشاهی راخین قرن نهم میبینند که با تجار عرب شروع شد. این جامعه در پایتخت مروهانگ (مراکیو کنونی) و در طول قرنهای ١٥ تا ١٨ شکوفا شد.
از آغاز مشکل روهینگیا که به دههها قبل برمیگردد، بنگلادش دایما در کلیه سطوح، از بالاترین سطح سیاسی گرفته تا سطح مسوولان و کارگزاران با مقامات میانمار برای حل مساله، خصوصا اطمینان از برگرداندن افرادی که از میانمار میآیند، همکاری کردهایم. در واقع، بنگلادش همیشه پیشقدم شده است. طرف بنگلادشی به کرات به شخصیتهای مهم میانمار دعوتنامه ارسال کرده، تعامل و دیدارهایی در سطوح بالا داشته و پیشنهادهایی برای بازگرداندن افراد به میانمار و افزایش همکاری در بخشهای امنیتی، ارتباطات جادهای و ترابری، گاز و برق و غیره داده است. توافق مرزی محکم ١٩٨٠ را داریم که شرایط بازگشت ورودیهای غیرمجاز را تعیین میکند. با این حال، میانمار مرتبا به این قرارداد مرزی بیتوجهی نشان داده و در مواقعی به بسیاری از ابتکارعملهای بنگلادش برای ایجاد روابط سودمند دوجانبه و همبستگی واکنش منفی نشان داده است. عدم تمایل طرف میانماری به همکاری در بخشهای مختلف، اگر نگوییم گفتوگو درباره حرکات نامنظم، روشن است. اما میانمار میخواهد مردم روهینگیا را مهاجران غیرقانونی جلوه دهد تا آنها را از حقوق شهروندی و سیاسی محروم کند. هرچه میانمار این اواخر در
زمینه همکاریهای دوجانبه کارهایی انجام داده اما کاملا در راستای نمایش به جامعه بینالملل است، در حالی که در حقیقت میانماریها بیش از هر زمانی در حل مساله روهینگیا لجاجت میکنند.
بعضی منابع از مینگذاری در مرز میان بنگلادش و میانمار گزارش کردهاند و همزمان نیز عدهای ادعا کردهاند که بنگلادش میخواهد برای جلوگیری از ورود پناهندگان مرزهایش را ببندد یا مناطق مرزی را مینگذاری کند. جریان این مینگذاری چیست؟
اطلاعات نادرستی در این باره ارایه شده است. گزارشهایی داریم مبنی بر اینکه ارتش میانمار در حال کار گذاشتن مینهای ضدنفر است و بنگلادش به این موضوع اعتراض کرده است. وقتی میزبان بیش از ٦٠٠ هزار تبعه میانمار هستیم که فقط بعد از ٢٥ آگوست بالاجبار آواره شدهاند و هر روز تعداد دیگری از مرز عبور میکنند نیازی به پاسخ به این گزارشها نیست. ضمنا، بنگلادش از امضاکنندگان پیمان اتاوا مبنی بر منع بهکارگیری، ذخیرهسازی، تولید و انتقال مینهای ضدنفر و انهدام آنهاست. میانمار عضو این کنوانسیون نیست و معروف است که مدتهاست حتی در مرزهای چین و تایلند هم مینگذاری میکند. بنابراین، شاید باید این سوال را از مسوولان میانمار بپرسید که در طول مرز مینگذاری میکنند تا از بازگشت اتباع خود از بنگلادش جلوگیری کنند. از ٢٥ آگوست به بعد، بسیاری از آوارگان تبعه میانمار را پذیرفتهایم که جراحات حاصل از مین دارند، گزارشهایی نیز وجود دارد که این موضوع را تایید میکند.
فکر میکنید اقدامات جامعه جهانی در حل مشکلات ساکنین راخین چقدر در کوتاه و بلندمدت مفید بودهاند؟
با توجه به مقیاس بحران و خصوصا فوریت آن، واکنش جامعه بینالملل بسیار کمتر از توقع ما بوده. محکومکردنها، هشدارها، مطالبهها و همکاریهای جامعه بینالملل با میانمار در پایاندادن به خروج مردم روهینگیا بیثمر بوده است. ارایه کمکهای انساندوستانه به مردم روهینگیا در خاک بنگلادش آنها را از مسوولیت خود مبرا نمیکند. باید فشار اخلاقی و دیپلماتیک به میانمار بیاورند تا این مردم را بپذیرد و ایمنی، امنیت و عزت آنها را تامین کند.
با این همه، توصیههای کمیته مشورتی کوفی عنان را داریم که مورد تایید جامعه بینالملل قرار گرفتهاند. طرح سه مادهای دبیرکل سازمان ملل (کاهش تنش، بازگشت مردم روهینگیا و اجرای گزارش کمیته مشورتی کوفی عنان) را داریم که در شورای امنیت هم درک خوبی از آن وجود دارد و مشابه پیشنهاد پنجبندی نخستوزیر محترم ما است. تمام اینها نقشه راهی برای حل میان و بلندمدت هستند اگر میانمار آنها را تماما و باصداقت تمام اجرا کند. مسوولیت بزرگ جامعه بینالملل در اینجا غلبه بر میانمار در راستای پذیرفتن این طرحها است.
با توجه بهشدت درگیریها بین مسلمانان و بوداییان میانمار، چقدر احتمال میدهید راهحلی داخل مرزهای میانمار پیدا شود؟
در داخل میانمار نفرت و تفرقه بسیار عمیق است. اکثریت میانمار به ملیگرایی افراطی گرایش دارند که در آن عدم تحمل اقلیتهای مذهبی و قومی رفتهرفته تبدیل به هنجار میشود. امروز، مردم روهینگیا به طور خاص و مسلمانان به طور عام سیبل شدهاند. شاید فردا جامعه دیگری هدف قرار گیرد. جوامع مسیحی کاچین و کایین هم تحت تاثیر این نیروهای منفی هستند. بنابراین، یافتن هر نوع راهکاری برای عدالت در برخورد با اقلیتها دشوار است. اما ممکن است و باید وجود داشته باشد.
درباره بحران روهینگیا و خشونتهایش، نخستوزیر ما گفته «ریشه بحران در میانمار است و راهحلش را باید داخل میانمار جست.» این نیاز به حسن نیت سیاسی مقامات میانمار و تلاشهای صادقانه همه طرفین و مهمتر از همه روحیه آشتی و تحمل در میان مردم میانمار دارد. مهم رویکرد کل جامعه است و جامعه بینالملل هم باید در این موضوع همکاری کند.
با وجود اینکه بحران در راخین چند سال قبل شروع شد، دول اسلامی در عمل نتوانستهاند دولتهای میانمار را وادار به اقدامات جدی کنند. دلایل این شکست چیست؟
این مشکلی ذاتی است که در دیگر موارد آزار و اذیت مسلمانان در نقاط دیگر جهان هم به چشم میخورد. در موارد دیگر، دولتهای مربوطه یک جایی متوقف میشوند و موضوع بالاخره رفع میشود. در این مورد، لجاجت صرف، انکار و عدم پذیرش از سوی مقامات میانمار نیز جای انتقاد دارد. تا حدی میشود یک الگوی مشخص را دید که نشان از جریان یک پاکسازی قومی دارد.
فکر نمیکنید جامعه بینالملل باید به اقدامات جدیتری نظیر تحریم مقامات نظامی میانمار دست بزند؟
فکر میکنیم جامعه بینالملل باید دست به اقدامات جدیتر و الزامآورتری در این باره بزند. معتقدیم فشار نتیجهگراتر، مشخصتر و زمانمندتر بر میانمار فضای مساعد برای همکاری دوجانبه مفید ایجاد میکند که راه را برای حل بحران هموار خواهد کرد. فشار اخلاقی و دیپلماتیک باید آغاز شود و ادامه پیدا کند تا میانمار متوجه شود که تمام سیاستهای غلط باید خاتمه بگیرد و اقدامات اصلاحی باید در دستور کار قرار گیرد.
برخی مورخین ادعا میکنند مردم روهینگیا مهاجرانی هستند که عمدتا در زمان حکومت انگلیس بر برمه و سپس بعد از استقلال برمه در ١٩٤٨ و جنگ آزادیبخش بنگلادش در ١٩٧١ از بنگلادش به میانمار گریختهاند. این ادعای تاریخی تا چه حد درباره مردم روهینگیا صادق است؟
این روایت ساختگی و ادعایی از مردم روهینگیا به عنوان مهاجرانی از بنگلادش عاری از هرگونه مبنای اقتصادی یا دیگری است. در گذشته، میانمار هرگز از مهاجرت غیرقانونی از بنگلادش شکایتی نداشته. اکثریت مورخین روایت دیگری دارند.
روهینگیاییهای آراکان یک گروه نژادی نیستند که بهخودی خود از یک گروه قبیلهای یا یک نیای نژادی شکل گرفته باشد. مردمانی هستند که ریشه در نژادها و فرهنگهای مختلفی دارند. مستندات تاریخی موجود نشان میدهد که قرنها مهاجرت انسانی و سکنیگزینی به ایجاد قومیت روهینگیایی در آراکان، که امروزه راخین نامیده میشود، انجامیده. مستندات تاریخی انگلیس نشان میدهد که مسلمانان بسیار پیشتر از انضمام آن به بریتانیا (١٨٢٤) در راخین بودهاند. در آن دوره آنها اسلام را برای مردم بومی تبلیغ میکردهاند. مردم روهینگیا که بعد از ١٨٢٥ در آراکان/راخین ساکن شدند، بسیار پیشتر از استقلال برمه در ١٩٤٨ بومی شدند. بنا به گزارش کمیته بکستر، نسبت جمعیتی مسلمانان متولد آراکان/ راخین در ١٩٣١، ٧٧ درصد بوده است. این گزارش نتیجه میگیرد که تمام مستندات تاریخی نشان میدهند روهینگیاییها بومی آراکان/ راخین هستند.
عدم امنیت، آزار و اذیت و نیز نبود توجیه اقتصادی حرکت به سوی سرزمین فقیری چون ایالت راخین مستقیما در تعارض با نظریه مهاجرت غیرقانونی از بنگلادش است. میانمار و بنگلادش تولید ناخالص سرانه مشابهی دارند. اما راخین با ٧٥٠ دلار بسیار عقبتر از چیتاگونگ همسایه با سرانه بیش از ١٨٠٠ دلاری است. وضعیت اجتماعیسیاسی راخین از ١٩٤٨ تاکنون تبعیضآمیز و مملو از آزار و اذیت بوده است.
با توجه به محرومیت اقتصادی، چالشهای توسعهای، نبود امنیت، ادامه آزار و اذیت، انواع مختلف سلب مالکیت، محدودیت جابهجایی و محرومیت از حقوق [شهروندی] در ایالت راخین، مهاجرت غیرقانونی از بنگلادش به راخین قابل تصور نیست. وقتی صدها هزار روهینگیایی به نقاط دیگری نظیر عربستان سعودی، هند، امارات، پاکستان و نیز بنگلادش پناه میبرند، مهاجرت به چنین سرزمینی بیمعنی است. سرشماری انجامشده توسط انگلیسیها و سرشماریهای جدیدی که توسط دولت میانمار انجام شده بهوضوح در تضاد با هرگونه ادعای مهاجرت غیرقانونی به ایالت راخین است و جریان خالص ریزش مردم از این ایالت را نشان میدهد.
بنگلادش، به عنوان یک کشور مسوول، پذیرای افرادی است که ثابت شود پس از ١٩٧١ وارد راخین شدهاند. نمیتوان ما را مسوول نقل مکان افراد قبل از ظهور بنگلادش دانست. اما نباید این موضوع را از بستر تاریخی خود خارج کرد و جامعه روهینگیا را مهاجران غیرقانونی دانست، حال آنکه تاریخ مستندی از چند نسل و چند قرن حضور در راخین دارند.
منبع: اعتماد
دیدگاه تان را بنویسید