گزارش روزنامه اعتماد از سفر اعضای ائتلاف مکه به تهران / پیشنهاد این سفر در دیدار عاصم منیر با مقامات ایران مطرح شد

در شرایطی که نشانه‌های متناقضی از احتمال ازسرگیری دیپلماسی ایران و امریکا و همزمان تشدید فشارهای نظامی علیه تهران به چشم می‌خورد، تحرکات دیپلماتیک جهت کاهش تنش‌ها در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی ادامه دارد. تهران روز دوشنبه میزبان مقام‌های ارشد عربستان‌سعودی، ترکیه و پاکستان برای رایزنی درباره امنیت منطقه‌ای بود. همزمان مسعود پزشکیان، رییس‌جمهور کشورمان نیز شامگاه دوشنبه در سفری یک روزه عازم روسیه شد. یکشنبه نیز هیاتی قطری به خواست واشنگتن و جهت کاهش تنش‌ها وارد ایران شد.

به گزارش اعتماد، در همین راستا اسماعیل بقایی، سخنگوی وزیر خارجه کشورمان در نشست خود با اصحاب رسانه ضمن تایید خبر سفر نمایندگان قطری تاکید کرد که ایران هیچ‌گاه پنجره دیپلماسی را نبسته است. با این حال و به گفته بقایی طرف امریکایی در رایزنی‌ها جدی نیست، دیپلماسی را با دیکته کردن اشتباه گرفته و یک دروغ را بارها تکرار کرده است.  بقایی در بخش دیگری از اظهارات خود به سفر هیات قطری اشاره کرد و گفت که این گروه در قامت میانجی و با هدف انتقال پیام وارد ایران شدند که امری است معمول. این تحرکات در‌حالی انجام می‌شود که حملات در جبهه یمن، نگرانی‌ها درباره امنیت عربستان و مسیرهای انتقال انرژی و همچنین اختلافات سیاسی و نظامی در اسراییل آن‌هم در آستانه برگزاری انتخابات پارلمانی این بازیگر بر سر نحوه مواجهه با ایران، ابعاد تازه‌ای به بحران منطقه‌ای بخشیده است. در چنین شرایطی، تهران بر ضرورت تامین امنیت منطقه به دست کشورهای منطقه تاکید دارد؛ رویکردی که در کنار ادامه رایزنی‌های میانجیگرانه، هدفش پایان وابستگی امنیتی منطقه به قدرت‌های خارجی است.

نشست چهارجانبه تهران با محوریت امنیت منطقه‌ای- نشست مقام‌های ارشد ایران، عربستان‌سعودی، ترکیه و پاکستان روز دوشنبه در تهران با محوریت امنیت منطقه‌ای برگزار شد. در این نشست، خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان‌سعودی، عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان و ابراهیم کالین، رییس دستگاه اطلاعاتی ترکیه، با مقام‌های ایرانی درباره تحولات منطقه و راه‌های تقویت همکاری‌های امنیتی به گفت‌وگو نشستند.  علی باقری، معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی با اشاره به سفر هفته گذشته فرمانده ارتش پاکستان به ایران اعلام کرد که پیشنهاد سفر مقام‌های عالیرتبه سه کشور عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان به تهران و برگزاری نشست مشترک با دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، در جریان دیدار عاصم منیر با مقام‌های ایرانی مطرح شد.  به گفته باقری سیاست راهبردی ایران همواره بر این مبنا استوار بوده که امنیت منطقه باید به دست کشورهای منطقه تامین و تضمین شود. باقری ابراز امیدواری کرد که نشست چهارجانبه تهران با مشارکت بازیگران منطقه‌ای، گامی موثر در مسیر شکل‌گیری امنیت درون‌زا و ایجاد منطقه‌ای امن، باثبات و برخوردار از آرامش و پیشرفت باشد.  همزمان اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه کشورمان نیز با تاکید بر اهمیت این ابتکار عمل گفت که تلاش کشورهای منطقه برای ایجاد سازوکارهای امنیتی مبتنی بر منافع و مصالح خود، اقدامی مثبت است.  همزمان محمدجواد ظریف با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی «ایکس» ضمن اشاره به سفر مقامات ارشد امنیتی و اطلاعاتی سه کشور پاکستان، عربستان و ترکیه به ایران پیشنهاد داد که «از دیدار امروز برای پایه‌گذاری «شبکه امنیتی آسیای غربی (وصل)» بهره بگیریم.»  ظریف با بیان اینکه «وصل» یک شبکه‌ منطقه‌ای فراگیر بر پایه عدم تجاوز، اعتماد‌سازی متقابل و رفاه مشترک است تصریح کرد: امنیت منطقه وارداتی نیست؛ باید به دست مردمان همین منطقه و با هم ساخته شود. با این همه این نشست در شرایطی برگزار شد که عربستان‌سعودی، ترکیه و پاکستان در مردادماه توافق دفاعی مشترک مکه را امضا کردند. براساس مفاد اعلام‌شده این توافق، حمله مسلحانه به هر یک از اعضا، حمله به دیگر اعضا تلقی می‌شود. پاکستان این پیمان را تصویب کرده و روند بررسی آن در پارلمان ترکیه نیز آغاز شده است. در همین حال، حملات حوثی‌های یمن به عربستان و نگرانی‌ها درباره گسترش دامنه درگیری‌ها، اهمیت هماهنگی‌های امنیتی منطقه‌ای را افزایش داده است.

تداوم تماس‌ها در سایه تهدیدهای نظامی- همزمان با رایزنی‌های منطقه‌ای، مقام‌های ایرانی از تداوم انتقال پیام‌ها میان تهران و واشنگتن از طریق واسطه‌ها خبر داده‌اند. اسماعیل بقایی در گفت‌وگو با شبکه آلمانی ARD تاکید کرده که ارتباطات از طریق واسطه‌ها ادامه دارد، اما به گفته او، اصرار واشنگتن بر مطالبات یک‌جانبه و تسلیم کامل ایران مانع پیشرفت مذاکرات است.  بقایی همچنین با اشاره به حملات نظامی در جریان دورهای پیشین مذاکرات، از بی‌اعتمادی تهران به رویکرد امریکا سخن گفته است. در مقابل، دونالد ترامپ، رییس‌جمهور امریکا، از احتمال توافق با ایران صحبت کرده و همزمان ادعاهایی درباره تشدید اقدام نظامی علیه کشورمان مطرح کرده است. او همچنین مدعی شده که واشنگتن تحولات مربوط به تاسیسات هسته‌ای ایران را زیرنظر دارد و از عملیات نظامی پیشین امریکا علیه ایران دفاع کرده است.  بقایی با تایید سفر هیات قطری به تهران نیز گفت که رفت‌وآمد مقام‌های کشورهای منطقه برای انتقال پیام و طرح پیشنهادهای احتمالی در شرایط تنش، امری غیرمعمول نیست.  به گفته او، سفر هیات قطری هم ماهیت دوجانبه داشت و هم در چارچوب میانجیگری انجام شد و این هیات تلاش کرد مواضع و نکات موردنظر خود را درباره تحولات منطقه مطرح کند.

انتخابات اسراییل زیر سایه تنش با ایران- در اسراییل نیز نزدیک‌ شدن انتخابات پارلمانی با مواضع تندتر درباره ایران و گزارش‌هایی درباره اختلافات سیاسی و نظامی بر سر نحوه مواجهه با تهران همراه شده است. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسراییل مدعی شده که ایران برنامه هسته‌ای خود را از سر گرفته و هشدار داده که تهران یا گروه‌های هم‌پیمان آن ممکن است برای مختل‌کردن روند انتخابات اسراییل دست به حمله بزنند.  نتانیاهو ۲ روز قبل از انتخابات کنست، تصویری تولید شده توسط هوش مصنوعی از انفجار هسته‌ای بر فراز تل‌آویو را به همراه نقل قولی از «یوئل بلومبرگ» مفسر سیاسی راست‌گرا مبنی بر اینکه ایران تهدیدی وجودی برای اسرائیل است در شبکه اجتماعی ایکس منتشر کرد. این پست، بحث‌های جاری پیرامون کابینه را به یک پرده دودی بزرگ برای پنهان کردن تنها مسئله‌ای که با اختلاف زیادی بر همه چیز غلبه می‌کند، توصیف کرد و آن اینکه اگر ۲ بمب هسته‌ای در مرکز کشور بیفتد، چه کسی به این شبه طوفان اهمیت خواهد داد؟»

نتانیاهو همانند لفاظی های گذشته خود علیه ایران، نوشت که «اسراییل ۲ سال دیگر از دوره ترامپ برای پایان دادن به کار با ایران، فرصت دارد و اگر این فرصت تاریخی را از دست بدهیم، نسل‌های آینده ما را نخواهند بخشید».او برای جلب افکار عمومی صهیونیست ها به خود، در این پست همچنین اضافه کرد که این وظیفه توسط نخست وزیری که نمی‌تواند گوشی را بردارد و گفت‌وگویی مداوم و صمیمی با ترامپ داشته باشد یا نمی‌تواند فشار یک مصاحبه تلویزیونی را تحمل کند، انجام نخواهد شد.در همین حال، منتقدان نتانیاهو به تازگی او را به تلاش برای شعله‌ور کردن دوباره جنگ علیه ایران به منظور تاثیرگذاری یا به تعویق انداختن انتخابات ۲۷ اکتبر متهم کردند. همزمان، گزارش‌هایی درباره تلاش نتانیاهو برای جلب حمایت علنی دونالد ترامپ و پیگیری گزینه‌های نظامی علیه ایران منتشر شده است. براساس گزارش اکسیوس، نتانیاهو در تماس‌های خود با ترامپ خواستار حمایت علنی بیشتر رییس‌جمهور امریکا شده است. گزارش‌هایی نیز درباره پیگیری گزینه‌های عملیاتی آشکار و پنهان علیه ایران ازسوی نخست‌وزیر اسراییل منتشر شده است. همزمان شبکه ۱۲ تلویزیون اسراییل از اختلاف‌نظر میان نتانیاهو و ایال زامیر، رییس ستاد کل ارتش اسراییل، درباره ایران گزارش داده است. دونالد ترامپ نیز با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال، بار دیگر حمایت خود را از نتانیاهو اعلام کرد و از عملکرد نظامی مشترک امریکا و اسراییل دفاع کرد. او همچنین از رای‌دهندگان اسراییلی خواست هنگام رای ‌دادن، عملکرد نتانیاهو در دوران جنگ را در نظر بگیرند. در واکنش به این حمایت، آیزنکوت مدعی شد اطمینان دارد ترامپ با هر رهبری که مردم اسراییل انتخاب کنند، همکاری خواهد کرد.

عربستان زیر فشار حملات؛ هرمز همچنان کانون بحران- همزمان با تحرکات دیپلماتیک در منطقه، جبهه یمن نیز بر نگرانی‌های امنیتی منطقه افزوده است. حوثی‌های یمن فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض و حملات پهپادی به ایستگاه‌های پمپاژ نفت در مسیر خط لوله شرق به غرب عربستان را هدف قرار دادند. در همین حال، سفارت امریکا در ریاض درباره تهدیدهای امنیتی و احتمال حمله به اهدافی ازجمله فرودگاه‌ها هشدار داده و اعلام کرده کارکنان غیرضروری و خانواده‌های برخی کارکنان امریکایی عربستان را ترک کرده‌اند؛ وضعیتی که با ادامه اختلال در پروازها همراه بوده است. با این همه حملات حوثی‌ها به عربستان در شرایطی ادامه دارد که کشورهای عضو پیمان دفاعی مکه پیش‌تر درباره تقویت هماهنگی‌های امنیتی و استقرار سریع نیروها و توانمندی‌های نظامی در عربستان گفت‌وگو کرده‌اند. نشست مقام‌های ارشد عربستان، ترکیه و پاکستان با مقام‌های ایرانی در تهران نیز در همین بستر منطقه‌ای برگزار شد؛ هر چند هدف اعلام‌شده این نشست، رایزنی درباره امنیت منطقه‌ای و تقویت همکاری میان کشورهای منطقه است. در کنار تحولات امنیتی عربستان، وضعیت تنگه هرمز و پیامدهای اختلال در کشتیرانی همچنان یکی از محورهای اصلی بحران است.  عباس عراقچی، وزیر امور خارجه کشورمان در یادداشتی درباره اهمیت امنیت انرژی و تاثیر اختلال در تردد دریایی بر بازارهای جهانی هشدار داده و از طرحی هفت‌روزه برای بازگشایی تنگه هرمز و بازگشت کشتیرانی به وضعیت عادی سخن گفته است. به گفته او، اجرای این طرح به فراهم ‌شدن شرایط لازم و پایان تهدیدهای نظامی وابسته است.

هشدار تهران به برلین- در ادامه تنش‌های سیاسی، بقایی در گفت‌وگو با شبکه آلمانی ARD از مواضع کشورهای اروپایی درقبال جنگ و پرونده هسته‌ای ایران انتقاد کرده است. مقام‌های ایرانی همچنین هشدار داده‌اند که در صورت ورود مستقیم آلمان به درگیری نظامی، مراکز و پایگاه‌های مرتبط با این کشور در منطقه ممکن است در چارچوب اقدامات دفاعی ایران هدف قرار گیرند. در همین حال، میخاییل اولیانوف، نماینده روسیه نزد سازمان‌های بین‌المللی در وین، کشورهای عضو تروییکای اروپایی، شامل آلمان، فرانسه و بریتانیا، را متهم کرده است که با تشدید تنش‌ها در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، زمینه سیاسی و دیپلماتیک حملات امریکا و اسراییل علیه ایران را فراهم کردند.  این اظهارات در ادامه انتقادهای مسکو از رویکرد کشورهای اروپایی در پرونده هسته‌ای ایران مطرح شده است. همزمان با برجسته شدن پیشنهاد سه کشور اروپایی برای از سرگیری رایزنی‌ها درباره برنامه هسته‌ای کشورمان نیز سخنگوی وزارت امور خارجه در پاسخ به پرسشی درباره تغییر رویکرد کشورهای اروپایی درقبال ایران و تاکید بر دیپلماسی با وجود رویکرد مضر تروییکای اروپایی گفت: من مطمئن نیستم که بتوانیم این مساله را تغییر رویکرد بنامیم؛ ممکن است صرفا یک ژست سیاسی باشد. امیدواریم طرف‌های اروپایی با مشاهده پیامدهای تجاوز نظامی امریکا و رژیم صهیونیستی بر امنیت منطقه و تحولات داخلی کشورهای خود، با واقع‌بینی بیشتری به تحولات غرب آسیا نگاه کنند.  بقایی در ادامه افزود: واقعیت این است که این سه کشور اروپایی در دو سال گذشته به‌هیچ‌وجه سازنده عمل نکرده‌اند. آنها حتی حاضر نشدند تجاوز نظامی امریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران را صریحا و با زبان محکوم کنند. برعکس، مواضعی اتخاذ کردند که حاکی از حمایت یا دست‌کم مماشات و بی‌عملی در برابر چنین تجاوزی بود. این رفتار به‌هیچ‌وجه قابل قبول نیست. از همین رو متاسفانه اروپا خود را به بخشی از مشکل تبدیل کرد؛ هم از طریق تبعیت از امریکا در موضوع موسوم به اسنپ‌بک و هم با خودداری از محکوم کردن تجاوز نظامی امریکا و رژیم صهیونیستی علیه تاسیسات هسته‌ای ایران.

بقایی درنهایت گفت: امیدواریم این سه کشور اروپایی تحولات منطقه را واقع‌بینانه‌تر از گذشته ارزیابی کنند و تصمیم بگیرند رویکردی مستقل و سازنده درقبال مسائل غرب آسیا اتخاذ کنند.