دکترین نظامی ایران در برخورد با دشمن تغییر کرد / احتمال احیای توافق ایران و آمریکا چقدر است؟

 دورنمای تنازع ایران و امریکا در سطح منطقه و عرصه‌های اقتصادی و راهبردی چه خواهد بود؟ افزایش تنش‌ها طی روزهای اخیر به چه معناست؟ تا چه اندازه احتمال بازگشت به تفاهم 14 ماده‌ای محتمل و تا چه اندازه بعید است؟ اینها پرسش‌هایی هستند که این روزها بسیاری از ایرانیان و تحلیلگران با آن درگیرند و پاسخی در خور برای آن می‌جویند.

به گزارش اعتماد، برای یافتن پاسخ این پرسش‌ها اما باید فکت‌های موجود را دنبال کرد. با وجود ادعاهای مقامات امریکایی مبنی بر کنترل تنگه هرمز و تسهیل عبور نفتکش‌ها، داده‌های کشتیرانی حاکی از تداوم تردد بسیار پایین کشتی‌ها در این آبراه حیاتی است. این وضعیت، ضمن حفظ فشار اقتصادی و انرژی ناشی از تنش‌های جاری، به نقطه کانونی رویارویی نظامی و سیاسی میان ایران و امریکا تبدیل شده است. طی 24ساعت اخیر خبر حمله به یک نفتکش ایرانی در نزدیکی لنگرگاه جزیره خارک، ابعاد تازه‌ای به این تنش‌ها بخشیده است. رسانه‌های داخلی، ازجمله خبرگزاری‌های فارس و تسنیم، گزارش داده‌اند که این نفتکش با اصابت چهار پرتابه منتسب به نیروهای امریکایی هدف قرار گرفته است. هر چند این حادثه خسارت جانی در پی نداشته، اما صدای انفجار در خلیج‌فارس و تایید اولیه اصابت پرتابه، بر ابعاد نظامی این رویارویی افزوده است. این درحالی است که واشنگتن، توقف حملات به کشتی‌‌های تجاری را به عنوان شرط مذاکره با ایران مطرح کرده، اما همزمان خود به حملات مشابهی دست زده است. این تناقض در رویکرد امریکا، تنگه هرمز را به محوری برای اعمال فشار سیاسی و نظامی تبدیل کرده است.

تغییر دکترین نظامی ایران و پاسخ پیشگیرانه

در پاسخ به این تحولات، سخنگوی ارتش ایران از تغییر تدریجی دکترین نظامی کشور پس از جنگ اخیر خبر داده است. بر این اساس، نیروهای مسلح در شرایط مشخص ممکن است به جای انتظار برای حمله، دست به اقدامات پیشگیرانه بزنند. این تغییر رویکرد، نشان‌دهنده آمادگی ایران برای اتخاذ استراتژی‌های فعال‌تر درقبال تهدیدات احتمالی است. در شرایطی که داغ جنایت حمله به مراسم عروسی در سیریک هنوز برای ایرانیان تازه است، رییس کل دادگستری هرمزگان، جزییات فنی حمله امریکا به مراسم عروسی کوهستک را افشا کرده است. براساس اطلاعات ارایه شده، کد شناسایی نظامی بمب استفاده شده در این حمله (۹۶۲۱۴) متعلق به شرکت تسلیحاتی «ریتون» امریکا بوده است. این افشاگری، ابعاد حقوقی و بین‌المللی این حمله را برجسته‌تر کرده و بر مسوولیت مستقیم واشنگتن درقبال شهادت غیرنظامیان صحه می‌گذارد.

انگیزه‌های انتخاباتی ترامپ و بازی فرسایشی ایران

اما پرسش کلیدی در این میان دورنمای آینده تنازع ایران و امریکاست. تریتا پارسی، رییس اندیشکده کوئینسی، معتقد است دونالد ترامپ در تلاش است تا پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای، تنش‌ها با ایران را کاهش دهد، اما فقدان انضباط راهبردی در سیاست خارجی او، مانع از تحقق این هدف می‌شود. حدود10روز پیش، دولت ترامپ راهبرد «جنگ اقتصادی» را جایگزین اقدام نظامی معرفی کرد، اما این رویکرد نیز به سرعت کنار گذاشته شد. 

این نشان می‌دهد که استراتژی‌های کاخ سفید درقبال ایران، فاقد انسجام لازم است. ازسوی دیگر، مقام‌های امنیتی ایران به کره‌جنوبی هشدار داده‌اند که هرگونه مشارکت این کشور در اقدامات علیه ایران در تنگه هرمز، به مثابه مشارکت نظامی در جنگ تلقی خواهد شد. این پیام، نشان‌دهنده عزم تهران برای مقابله با هرگونه تهدید در این آبراه حیاتی است. محمد المصری، استاد مطالعات دوحه، پیش‌بینی می‌کند که ایران ممکن است در هفته‌های آینده، دامنه درگیری را تشدید کرده و رویکرد تهاجمی‌‌تری اتخاذ کند. 

او معتقد است تهران نمی‌خواهد اجازه دهد امریکا زمان و شدت درگیری را تعیین کند و ممکن است از «دوره ضعف نسبی» ترامپ در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای، برای افزایش فشار بهره ببرد. ایران با آگاهی از اینکه اقتصاد امریکا توان تحمل شوک‌های بیشتر را ندارد و جمهوری‌خواهان نیز نیازمند ثبات برای موفقیت در انتخابات هستند، تلاش می‌کند تا در مقطع کنونی، بیشترین هزینه سیاسی و اقتصادی را به ترامپ تحمیل کند.

 نشریه نیویورک ‌تایمز نیز در گزارشی براساس ارزیابی‌های اطلاعاتی امریکا، به این نتیجه رسیده است که ایران پس از شش ماه درگیری، اعتمادبه‌نفس بیشتری یافته و ممکن است در حال بررسی تشدید قابل توجه تنش‌ها باشد. 

هدف تهران از این استراتژی، فرسوده کردن واشنگتن و افزایش فشار سیاسی بر ترامپ پیش از انتخابات است. این گزارش حاکی از آن است که آمادگی اندکی برای دستیابی به توافق جامع با امریکا در تهران دیده می‌شود. در مجموع، تحولات اخیر نشان می‌دهد که ایران با اتخاذ استراتژی «بازی فرسایشی»، در پی بهره‌برداری از نقاط ضعف سیاسی و اقتصادی امریکا در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای است. تنگه هرمز به عنوان گلوگاه انرژی جهان، همچنان صحنه اصلی این رویارویی باقی مانده و هرگونه اقدام نظامی یا سیاسی در این منطقه، پیامدهای گسترده‌ای برای ثبات منطقه‌ای و اقتصاد جهانی خواهد داشت.