پاسخ صداوسیما به گزارش روزنامه اعتماد درباره سانسور سخنان رییسجمهور / خلاصه بخشی از یک سخنرانی طولانی نه سانسور است نه حذف هدفمند
سازمان صدا و سیما در واکنش به گزارشی از سانسور سخنان رییسجمهور جوابیهای به روزنامه « اعتماد» ارسال کردهاست. روزنامه « اعتماد» از این شیوه گفتوگو استقبال میکند و هرچند جوابیه ارسالی بیشدو برابر مطلب چاپ شدهاست، آن را به طور کامل منتشر کرده و در روزهای آینده پاسخ خود را نیز منتشر خواهد کرد.
سازمان صدا و سیما در واکنش به گزارشی از سانسور سخنان رییسجمهور جوابیهای به روزنامه « اعتماد» ارسال کردهاست. روزنامه « اعتماد» از این شیوه گفتوگو استقبال میکند و هرچند جوابیه ارسالی بیشدو برابر مطلب چاپ شدهاست، آن را به طور کامل منتشر کرده و در روزهای آینده پاسخ خود را نیز منتشر خواهد کرد. متن جوابیه صدا و سیما به شرح ذیل است.
به گزارش اعتماد، در پی انتشار مطلبی در روزنامه اعتماد با عنوان «پشت سد سانسور صداوسیما» و طرح مجموعهای از ادعاها درباره نحوه بازتاب سخنان روسای قوا، مواضع دستگاه دیپلماسی و عملکرد رسانه ملی در شرایط حساس کشور، روابط عمومی سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، در راستای تنویر افکار عمومی و صیانت از حقیقت، لازم میداند توضیحات زیر را بهصورت مستند، روشن و در عین حال با رعایت لحن حرفهای و مسوولانه ارایه کند. در ابتدای امر باید تصریح شود که سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، به عنوان رسانه ملی، خود را متعهد به انعکاس دقیق، گسترده، منصفانه و مسوولانه دیدگاهها، مواضع و اخبار مرتبط با مسوولان و نهادهای رسمی کشور میداند و این تعهد را در همه سطوح، اعم از حوزههای سیاسی، اجرایی، قضایی، تقنینی و دیپلماتیک، در چارچوب اصول حرفهای، مصالح ملی، الزامات قانونی و ملاحظات رسانهای دنبال میکند. از همین رو، نسبت دادن تعابیری از قبیل «تقابل علنی با دولت»، «سانسور هدفمند»، «بایکوت دستگاه دیپلماسی»، «پشت سر گذاشتن مرزهای اخلاقی و حرفهای» یا «ترجیح منویات یک جریان خاص بر منافع ملی»، نهتنها با واقعیتهای موجود و مستندات آرشیوی سازمان تطابق ندارد، بلکه بهنوعی نادیدهگرفتن حجم عظیم عملکرد خبری، رسانهای و تبیینی این سازمان در ماههای اخیر است. مطلب روزنامه اعتماد، با کنار هم قراردادن برخی گزارههای تفسیری، نقل برخی واکنشهای سیاسی و نتیجهگیریهای شتابزده، تلاش کرده تصویری بسازد که بر اساس آن، رسانه ملی بهجای ایفای نقش وحدتآفرین، به عاملی برای شکافسازی و حذف روایت رسمی کشور تبدیل شده است. این تصویر، با آنچه در میدان واقعی خبررسانی و در خروجیهای متنوع رسانه ملی جریان دارد، فاصلهای جدی دارد. صداوسیما در مقام یک رسانه مسوول، نه میتواند و نه مجاز است هر محتوایی را بدون بررسی حرفهای، بدون احراز صحت، بدون توجه به قالب انتشار، و بدون رعایت ملاحظات زمانی، حقوقی، امنیتی و رسانهای، به همان صورت خام و اولیه بازنشر کند. چنین انتظاری نه با منطق حرفهای رسانه سازگار است و نه با مسوولیت ملی یک سازمان فراگیر.
۱- درباره ادعای «تقطیع» و «سانسور» سخنان روسای قوا
روزنامه اعتماد در گزارش خود مدعی شده است که صداوسیما در هفتههای اخیر بهصورت مکرر بخشهایی از سخنان رییسجمهور، رییس مجلس و رییس قوه قضاییه را حذف یا تقطیع کرده و از این رهگذر، به وحدت ملی آسیب زده است. در این زمینه، قبل از هر چیز باید میان «پخش زنده»، «انتشار مشروح»، «بسته خبری»، «گزارش تلخیصشده»، «نسخه آرشیوی»، «نسخه مناسب فضای مجازی» و «خلاصه خبری متناسب با کنداکتور» تفاوت قائل شد. یکی از بدیهیترین اصول در همه سازمانهای رسانهای حرفهای، انتخاب و تنظیم محتوا متناسب با زمان، قالب، موضوع و مخاطب است. بنابراین اینکه بخشی از یک سخنرانی طولانی در قالب خبر کوتاه یا بسته خبری خلاصه شود، بهخودیخود نه «سانسور» است و نه «حذف هدفمند»، بلکه لازمه کار حرفهای در ساختار رسانهای است. در مواردی نیز که موضوعات مطرح شده نیازمند بررسی بیشتر، تطبیق با رویههای تثبیتشده، یا اخذ اطمینان درباره دقت نقل و بازنشر است، رسانه ملی مکلف است جانب احتیاط حرفهای را رعایت کند. این رویکرد، بهویژه درخصوص نقلقولهایی که ناظر به جلسات خاص، گفتوگوهای خصوصی، یا اظهارات حساس مرتبط با سطوح عالی تصمیمگیری کشور است، اهمیت دوچندان دارد. رسانه ملی نمیتواند صرفا بهدلیل بیان یک عبارت در یک سخنرانی، بدون ملاحظه مقتضیات حقوقی و حرفهای، آن را در همه قالبها و بدون بررسی بازتاب دهد. آنچه برخی آن را «عدم پخش» یا «تقطیع» مینامند، در مواردی دقیقا ناشی از رعایت مسوولیت و امانتداری رسانهای است، نه عدول از آن.
۲- درباره ادعای کمتوجهی رسانه ملی به تعامل و هماهنگی میان قوا
در بخشی از گزارش روزنامه اعتماد چنین القا شده است که صداوسیما نسبت به بازتاب همدلی و همراهی میان قوای سهگانه بیاعتناست و بیشتر بر اختلافات تمرکز دارد. این ادعا نیز با مستندات روشن موجود سازگار نیست. آرشیو خبری سازمان صداوسیما نشان میدهد که در تاریخ ۲۹ تیرماه، خبر حضور رییسجمهور در شورای عالی قضایی نهتنها حذف یا کمرنگ نشد، بلکه سرخط اصلی بخشهای خبری ۲۱ و 3۰: 20 بود. در این گزارشها، علاوه بر بازتاب حضور رییسجمهور، از قدردانی رییس قوه قضاییه و نیز تأکید بر ضرورت همدلی، همکاری و اتحاد دستگاهها بهصراحت سخن گفته شد. این نمونه صرفا یک شاهد روشن از دهها مورد مشابه است که نشان میدهد رسانه ملی نهتنها از انعکاس همگرایی میان قوا رویگردان نیست، بلکه در موارد متعدد، آن را در صدر پوششهای خبری خود قرار داده است. از این رو، تعمیم برخی برداشتهای رسانهای به این نتیجه که صداوسیما عامدانه بر طبل اختلاف میکوبد، تحلیلی غیرمنصفانه و دور از واقعیت است.
۳- درباره نحوه پوشش مواضع رییسجمهور
صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، سخنان، سفرها، جلسات، مواضع و برنامههای رییسجمهور محترم را بهصورت مستمر و در قالبهای مختلف خبری، گزارشی، مستند، گفتوگومحور و زنده پوشش داده است. حجم بالای پوشش دیدارها، سخنرانیها و بازدیدهای رییسجمهور در شبکههای سراسری، استانی، خبر، رادیو، خبرگزاری، سایت و سکوهای رسمی سازمان، بهخودیخود نشان میدهد که تصویرسازی از رسانه ملی به عنوان نهادی در تقابل با رییسجمهور، با واقعیات موجود همخوانی ندارد. در موضوع اخیر نیز آنچه محل بحث قرار گرفت، نه اصل پوشش سخنان رییسجمهور، بلکه شیوه بازنشر بخشی از اظهاراتی بود که بهدلیل ماهیت خاص خود، نیازمند رعایت دقت و ملاحظات حرفهای بیشتر بود. رسانه ملی در چنین مواردی موظف است میان سرعت در بازنشر و اطمینان از صحت و چارچوب انتشار، توازن برقرار کند. این رویکرد را نمیتوان بهدلخواه، «اجحاف به حقوق مردم» یا «تخطی از روایت رسمی کشور» نامید. اتفاقا حقوق مردم اقتضا میکند رسانه ملی در بازتاب موضوعات حساس، از هرگونه شتابزدگی و بازنشر غیرمدققانه پرهیز کند.
۴- درباره ادعای «بایکوت» دستگاه دیپلماسی
یکی از محورهای اصلی گزارش روزنامه اعتماد، استناد به گلایه مطرحشده درباره پخش نشدن کامل برخی مصاحبههای وزیر محترم امور خارجه با رسانههای خارجی است. در این زمینه لازم است با شفافیت کامل یادآوری شود که پوشش خبری فعالیتها، مواضع و اقدامات وزیر محترم امور خارجه و مجموعه دستگاه دیپلماسی در رسانه ملی، از گستردهترین و فعالانهترین سطوح پوشش در میان همه وزارتخانهها و دستگاههای اجرایی برخوردار بوده است.
بررسی انجامشده توسط میز سیاست خارجی خبرگزاری صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران در بازه پنجماهه اخیر نشان میدهد که تمامی فعالیتهای خبری وزیر محترم امور خارجه، اعم از دیدارها، ماموریتها، سخنرانیها، موضعگیریها، تماسهای تلفنی، نشستها، گفتوگوها و همچنین مصاحبههای اختصاصی ایشان با رسانههای خارجی در آنتن رسانه ملی بازتاب یافته است. این موضوع، صرفا یک ادعای کلی نیست، بلکه با مرور خروجیهای خبری سازمان بهسادگی قابل احراز است. همچنین باید توجه داشت که مصاحبههای اختصاصی با شبکههای خارجی اصولا برای مخاطبان بینالمللی و متناسب با ادبیات، چارچوبها و اقتضائات رسانهای همان شبکهها تنظیم میشود. از اینرو، نحوه پخش آنها در رسانه ملی، مطابق رویه حرفهای و با در نظر گرفتن ساختار کنداکتور، محدودیت زمانی و چارچوبهای انتشار صورت میگیرد. پخش کامل و مشروح همه این گفتوگوها در بخشهای خبری، بهصورت طبیعی و بهدلیل محدودیتهای زمانی، همواره امکانپذیر نیست؛ اما بخشهای کلیدی و مهم این مصاحبهها در قالب خبر، گزارش، زیرنویس، خبر مکتوب، خروجی سایت و دیگر بسترهای رسانهای سازمان منتشر شده است. در همین چارچوب، لازم است به تعامل نزدیک و مستقیم میز سیاست خارجی رسانه ملی با مرکز دیپلماسی و رسانه وزارت امور خارجه نیز اشاره شود. روال حرفهای موجود بر این اساس بوده و هست که اگر درباره پخش موردی، ویژه یا پررنگتر یک مصاحبه یا بخش خاصی از یک محتوا تأکید خاصی وجود داشته باشد، این موضوع از طریق مرکز مذکور به رسانه ملی اعلام میشود. بنابراین اگر درباره یک محتوای خاص انتظار ویژهای وجود داشته، مسیر حرفهای آن، هماهنگی از مجرای رسمی میان دو نهاد بوده است و نه تبدیل یک اختلاف برداشت رسانهای به ادعای «بایکوت دیپلماسی».
۵- مصادیق مشخص از بازتاب مصاحبههای وزیر امور خارجه
برای رفع هرگونه ابهام، یادآوری برخی نمونههای روشن ضروری است. مصاحبههای وزیر محترم امور خارجه که در بازه مورد اشاره در رسانه ملی منتشر و بازتاب یافتهاند، از جمله شامل موارد زیر است:
٭ مصاحبه با PBS در ۱۹ اسفند
٭ مصاحبه با MS NOW در ۲۳ اسفند
٭ مصاحبه با الجزیره انگلیسی در ۲۷ اسفند
٭ مصاحبه با الجزیره عربی در ۱۲ فروردین
٭ مصاحبه با المیادین در ۱۳ خرداد
بررسیها حاکی از آن است که تمامی مصاحبههای وزیر محترم امور خارجه با شبکههای خارجی بازتاب یافتهاند. از این رو، طرح این ادعا که گویا این گفتوگوها «هیچکدام» پخش نشده یا بهطور کامل نادیده گرفته شدهاند، با واقعیت منطبق نیست. اگر هم در خصوص سطح پوشش یا قالب بازتاب اختلاف نظری وجود داشته باشد، این موضوع را باید در چارچوب گفتوگوی حرفهای میان دو دستگاه پیگیری کرد، نه با طرح تعبیراتی چون «خودتحریمی رسانهای» یا «بستن تریبون به روی دیپلماتها».
۶- آمارهای روشن درباره میزان انعکاس دستگاه سیاست خارجی در رسانه ملی
در برابر ادعای نادیدهگرفتن یا حاشیهراندن دستگاه دیپلماسی، آمارهای موجود تصویر دیگری را نشان میدهد. از آبانماه گذشته تاکنون، ۴۱۸ مورد خبر و محتوای رسانهای مرتبط با رییس محترم دستگاه سیاست خارجی در کنداکتور بخشهای خبری رسانه ملی قرار گرفته و پخش شده است. این میزان پوشش، در مقایسه با سایر وزرا و وزارتخانهها، با اختلاف بسیار زیاد در ردیف نخست قرار دارد.
همچنین، تمامی مواضع سخنگوی محترم وزارت امور خارجه در خروجیهای مختلف رسانه ملی، از سایت و فضای مجازی تا آنتن تلویزیون و رادیو، منتشر شده است. به عنوان نمونه، از آذرماه گذشته تا پایان تیرماه جاری، ۱۳۸ خبر مرتبط با جناب آقای بقایی منتشر شده است. افزون بر این، نشستهای خبری سخنگوی وزارت امور خارجه نیز بهصورت ویژه پوشش داده شده؛ بهگونهای که علاوه بر گزیده اظهارات در بخشهای خبری، اصل نشستها به صورت زنده از شبکه خبر پخش و در روزهای بعد نیز بازپخش شده است. در کنار این موارد، با تلاش همکاران رسانه ملی و همراهی تیم رسانهای وزارت امور خارجه، مقامات این وزارتخانه در برنامههای شاخصی مانند «گفتوگوی ویژه خبری» حضور یافته و به تبیین سیاستهای کشور پرداختهاند. حتی در شرایط دشوار ناشی از جنگ و محدودیتهای امنیتی نیز سازوکارهای لازم برای انعکاس مواضع وزیر محترم امور خارجه در اماکن خارج از رسانه ملی فراهم شده است. آیا با وجود این حجم از همکاری، پوشش و هماهنگی، اطلاق عنوان «بایکوت» یا «حاشیهراندن دستگاه دیپلماسی» به عملکرد رسانه ملی، منصفانه و دقیق است؟
۷- درباره استناد روزنامه اعتماد به برخی موضعگیریهای سیاسی
روزنامه اعتماد در گزارش خود، برای تثبیت نتیجهگیری مورد نظر، به نقل قولهایی از برخی افراد و نهادها استناد کرده و این مواضع را به عنوان شاهد قطعی بر درستی ادعای خود قلمداد کرده است. روشن است که نقل انتقادات اشخاص حقیقی یا حقوقی، بهخودیخود حق رسانه است؛ اما بیان یک انتقاد، حتی اگر از سوی یک مقام یا چهره شناختهشده باشد، جای مستندات عینی، آرشیو خبری، دادههای آماری و بررسی حرفهای را نمیگیرد. اگر معیار قضاوت درباره عملکرد یک سازمان ملی، صرفا تعدد موضعگیریهای رسانهای باشد، آنگاه هر ادعایی میتواند با انبوهی از بازنشرها جای حقیقت را بگیرد. روابط عمومی رسانه ملی بر این باور است که اختلاف دیدگاه، نقد و حتی اعتراض، در فضای حرفهای رسانه امری طبیعی است؛ اما تبدیل اختلاف برداشتها به اتهاماتی بزرگ و نتیجهگیریهای کلی درباره «واگرایی ساختاری»، «تخریب دولت»، «تقابل با منافع ملی» یا «آسیب امنیتی تمامعیار»، کمکی به روشنتر شدن حقیقت نمیکند. آنچه باید مبنای داوری قرار گیرد، خروجی واقعی سازمان، آمار مستند، آرشیو قابل مراجعه، و سازوکارهای حرفهای جاری است.
۸- درباره ادعای جناحیبودن سازمان صداوسیما
یکی از پرتکرارترین کلیدواژههای گزارش روزنامه اعتماد، انتساب نگاه «جناحی»، «انحصارگرایانه» و «محفلی» به رسانه ملی است. اینگونه تعابیر، اگرچه در ادبیات رقابتهای رسانهای ممکن است کارکرد تبلیغی داشته باشند، اما برای توصیف سازمانی با این ابعاد، ماموریتها و پیچیدگیها، توصیفی دقیق و علمی نیستند. سازمان صداوسیما مجموعهای گسترده با شبکههای سراسری، استانی، برونمرزی، رادیویی، تلویزیونی، خبری، فرهنگی و دیجیتال است که روزانه هزاران دقیقه برنامه و محتوای متنوع تولید و منتشر میکند. فروکاستن چنین نهادی به بازتابدهنده خواست یک جریان خاص، چشمپوشی از ساختار واقعی آن و نادیدهگرفتن تنوع ماموریتها، موضوعات و مخاطبانش است. این بدان معنا نیست که عملکرد رسانه ملی نیازمند نقد، آسیبشناسی و ارتقای مداوم نیست. بدیهی است که هر نهاد بزرگ و موثری باید در معرض نقد منصفانه و ارزیابی مستمر قرار گیرد. اما تفاوت جدی است میان «نقد حرفهای» و «برچسبزنی سیاسی». صداوسیما نه بینیاز از اصلاح است و نه مصون از خطا؛ اما متهمکردن کلیت این سازمان به تخریب منافع ملی، بدون ارایه تصویری جامع از عملکرد آن، رویکردی کارشناسانه تلقی نمیشود.
۹- درباره نسبت رسانه ملی با وحدت و امنیت ملی
از جمله ادعاهای مطرحشده در گزارش روزنامه اعتماد این است که استمرار چنین رویهای میتواند به انسجام اجتماعی و امنیت ملی آسیب وارد کند. اتفاقا رسانه ملی نیز دقیقا از همین منظر، خود را موظف به رعایت بیشترین سطح مسوولیتپذیری در بازتاب موضوعات حساس میداند. در شرایطی که کشور با جنگ روایتها، فشارهای خارجی، عملیات روانی و تلاش برای مخدوشکردن اعتماد عمومی مواجه است، یک رسانه ملی مسوول نمیتواند بدون سنجش آثار کلام، بدون دقت در نقل و بدون رعایت ضوابط تثبیتشده، صرفا برای پاسخگویی به فشار رسانهای، هر محتوایی را بازنشر کند. صیانت از انسجام ملی، صرفا به معنای انتشار همه سخنان در همه قالبها نیست؛ بلکه گاه به معنای پرهیز از بازتاب شتابزده، تنظیم حرفهای محتوا، برجستهسازی نقاط اشتراک و حفظ دقت در بازنشر است. رسانه ملی در این مسیر همواره کوشیده است ضمن انعکاس مواضع رسمی کشور، از افتادن در دام دوگانهسازیهای کاذب و بازتولید سوءبرداشتها پرهیز کند. از این منظر، سازمان نه در برابر وحدت ملی، بلکه دقیقا در خدمت آن عمل کرده و میکند.
۱۰- تعامل میان رسانه ملی و وزارت امور خارجه مطلوب و رضایتبخش است
برخلاف تصویری که در برخی روایتهای رسانهای ترسیم میشود، سطح تعامل میان رسانه ملی و وزارت امور خارجه در عمل، تعاملی مستمر، حرفهای و رضایتبخش بوده است. با استناد به اظهارات سخنگوی محترم وزارت امور خارجه در دیدار با مدیران ارشد دو دستگاه، بهویژه نشست مشترک رییس محترم سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران با رییس دستگاه سیاست خارجی که اخیراً به میزبانی وزارت امور خارجه برگزار شد، میزان تعامل دو نهاد حاکمیتی در درجه مطلوب و رضایتبخش قرار دارد. از این رو، منصفانه آن است که اظهارنظرها و تحلیلها نیز با همین واقعیت میدانی سنجیده شود، نه آنکه بر اساس چند تعبیر رسانهای، کلیت این رابطه همکاریآمیز مخدوش جلوه داده شود.
۱۱- جمعبندی
روابط عمومی سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران ضمن احترام به حق نقد و حق پرسشگری رسانهها، تأکید میکند که نقد حرفهای باید بر پایه اطلاعات صحیح، تحلیل منصفانه و مراجعه دقیق به مستندات باشد. گزارش روزنامه اعتماد، با وجود طرح پرسشهایی قابل بحث، در بخش قابل توجهی از داوریها و نتیجهگیریهای خود از این معیار فاصله گرفته و با نادیده گرفتن دادههای روشن، تصویری غیرمتوازن از عملکرد رسانه ملی ارایه کرده است.
واقعیت آن است که:
٭ رسانه ملی پوشش خبری گسترده و مستمری از مواضع و فعالیتهای وزیر محترم امور خارجه داشته است.
٭ تمامی مصاحبههای خارجی شناختهشده ایشان بازتاب یافتهاند.
٭ از آبانماه گذشته تاکنون ۴۱۸ خبر و محتوای رسانهای درباره رییس دستگاه سیاست خارجی در کنداکتور سازمان قرار گرفته است.
٭ از آذرماه گذشته تا پایان تیرماه جاری، ۱۳۸ خبر مرتبط با سخنگوی وزارت امور خارجه منتشر شده است.
٭ نشستهای خبری سخنگوی وزارت امور خارجه بهصورت زنده و بازپخششده روی آنتن رفتهاند.
٭ خبر حضور رییسجمهور در شورای عالی قضایی در ۲۹ تیرماه، سرخط اصلی بخشهای خبری ۲۱ و 3۰: 20 بوده و در آن بر همدلی و اتحاد قوا تأکید شده است.
بر این اساس، ادعای بایکوت دیپلماسی، بیاعتنایی به وحدت قوا یا حرکت سازمان در مسیر حذف عامدانه روایت رسمی کشور، با واقعیات آرشیوی و آماری انطباق ندارد. رسانه ملی همچنان خود را متعلق به همه مردم، متعهد به منافع عمومی و موظف به رعایت اصول حرفهای و مصالح ملی میداند و در همین چارچوب، از نقد منصفانه استقبال میکند؛ اما در برابر انتشار اطلاعات نادقیق و تحلیلهای دور از واقعیت، توضیحدادن را وظیفه خود میشمارد. امید است همه رسانهها، در کنار ایفای نقش نقادانه خود، در بازنمایی عملکرد نهادهای ملی نیز بیش از پیش به دقت، انصاف، استناد و مسوولیتپذیری حرفهای پایبند باشند؛ چراکه در شرایط حساس کنونی، حفظ سرمایه رسانهای کشور و تقویت اعتماد عمومی، مسوولیتی مشترک و فراگیر است.
روابط عمومی
سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران
دیدگاه تان را بنویسید