وقتی کویت از حدود یک ششم جمعیت خود سلب تابعیت می کند!

مجله اکونومیست در گزارشی به بررسی سیاست‌ها و اقدامات اخیر کویت و برخی کشورهای حاشیه خلیج فارس علیه شهروندان این کشورها پرداخته و ابعاد مختلف امنیتی، سیاسی و اجتماعی این تحولات را مورد توجه قرار داده است.

بر اساس این گزارش، ناظران می‌گویند که از ماه مه ۲۰۲۴ تاکنون، بیش از ۷۰ هزار نفر در کویت به همراه افراد تحت تکفل آنان از تابعیت این کشور محروم شده‌اند. این رقم معادل حدود ۱۶ درصد از شهروندان کویتی برآورد شده است.

به نوشته اکونومیست، شهروندان کویتی اکنون روزهای پنج‌شنبه را با نگرانی دنبال می‌کنند؛ زیرا در این روز فهرست جدید افرادی که با حکم امیر کویت، شیخ مشعل الصباح، تابعیت خود را از دست داده‌اند منتشر می‌شود.

افرادی که تابعیتشان سلب می‌شود، علاوه بر از دست دادن شهروندی، از مزایایی همچون اشتغال دائم در بخش دولتی، خدمات درمانی رایگان، حق مالکیت مسکن و امکان کنترل و مدیریت شرکت‌ها نیز محروم می‌شوند. 

گزارش همچنین اشاره می‌کند که این روند در برخی موارد به خودکشی افراد منجر شده است.

اکونومیست تأکید می‌کند که تمرکز اصلی گزارش نه بر جنگ، بلکه بر واکنش داخلی دولت‌های خلیج فارس به تحولات منطقه‌ای است؛ واکنشی که شامل افزایش محدودیت‌های امنیتی، سلب تابعیت، فشار بر شیعیان و ایرانیان مقیم و نمایش اقتدار داخلی در شرایطی است که این کشورها در برابر تهدیدهای خارجی با چالش‌هایی روبه‌رو هستند.

به گفته گزارش، کشورهای خلیج فارس با نگرانی‌هایی نظیر توان موشکی ایران، فعالیت گروه‌های مسلح عراقی، اهمیت راهبردی تنگه هرمز، کاهش اعتماد به حمایت‌های ایالات متحده و تهدیدهای پیش روی مدل اقتصادی خود مواجه‌اند.

در این چارچوب، برخی دولت‌های منطقه تحت پوشش شرایط جنگی، اقداماتی مشابه وضعیت فوق‌العاده یا حکومت نظامی اتخاذ کرده‌اند. 

بنا بر گزارش، ده‌ها هزار نفر در کشورهای خلیج فارس تابعیت خود را از دست داده یا از این کشورها اخراج شده‌اند و بیش از هزار نفر نیز بازداشت شده‌اند؛ یکی از این کشورها امارات متحده عربی است که اقدام به بازداشت تعداد زیادی از اتباع خارجی موجود در کشور به بهانه به تصویربرداری از حملات موشکی کرده است.

گزارش یادآور می‌شود که در ماه مه ۲۰۲۴، امیر کویت پارلمان منتخب این کشور را که سابقه آن به سال ۱۹۳۸ بازمی‌گردد، تعلیق کرد و از آن زمان تاکنون اداره کشور عمدتاً از طریق صدور فرمان‌های حکومتی انجام می‌شود.

به گفته اکونومیست، پس از آغاز جنگ، محدودیت‌ها در کویت شدت بیشتری یافته است. برنامه‌های گفت‌وگومحور تلویزیونی ممنوع شده، دیوانیه‌ها (محافل سنتی گفت‌وگو و تبادل نظر) تعطیل شده‌اند و محدودیت‌های رسانه‌ای حتی به گروه‌های واتس‌اپ با بیش از سه عضو نیز گسترش یافته است. همچنین انتخابات شوراهای شهری لغو شده است.

یک مقام امنیتی ناراضی وضعیت موجود را چنین توصیف کرده است: «گویی سرطان سراسر کویت را فرا گرفته است؛ همه ما در مظان اتهام قرار داریم».

در بخش دیگری از گزارش آمده است که تمامی کشورهای شورای همکاری خلیج فارس، به استثنای عمان، با سوءظن بیشتری به جوامع شیعه نگریسته‌اند؛ زیرا این جوامع از نظر مذهبی با ایران اشتراک دارند.

در امارات متحده عربی، که میزبان صدها هزار شهروند ایرانی است، برخی مدارس، بیمارستان‌ها و باشگاه‌های ایرانی تعطیل شده‌اند و تعدادی از ایرانیان مقیم نیز از بازگشت به این کشور منع شده‌اند.

گزارش همچنین از تعطیلی برخی مساجد شیعی و بازداشت ده‌ها شهروند شیعه در امارات خبر می‌دهد. بنا بر این گزارش، برخی شیعیان برای نشان دادن وفاداری خود، تصاویر حاکمان کشورهایشان را در حساب‌های شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌کنند و حتی از استفاده از برخی نمادهای مذهبی که ممکن است هویت مذهبی آنان را آشکار کند، خودداری می‌کنند.

یک افسر ارشد کویتی نیز مدعی شده است که رتبه صدها نیروی شیعه در دستگاه‌های امنیتی کاهش یافته است.

برخی تحلیلگران امنیتی منطقه هشدار داده‌اند که ادامه روند سلب تابعیت و پاکسازی‌های گسترده می‌تواند ثبات کشورهای کوچک خلیج فارس را تهدید کند. این کشورها اگرچه از ثروت قابل توجهی برخوردارند، اما جمعیت اندکی دارند و با نرخ پایین زاد و ولد مواجه هستند؛ در حالی که کشورهای بزرگ‌تر منطقه مانند ایران، عراق و عربستان سعودی نفوذ و وزن سیاسی قابل توجهی بر محیط پیرامونی آنان دارند.

از جمله افرادی که در کویت تابعیت خود را از دست داده‌اند، زنان خارجی همسر شهروندان کویتی، مدیران صنعت نفت، بانکداران و حتی سفیر سابق کویت در بریتانیا نیز به چشم می خورد. 

گزارش می‌افزاید که معیارهای سلب تابعیت به طور مداوم در حال تغییر است و این موضوع به افزایش نگرانی و نااطمینانی در جامعه دامن زده است.

یک ژنرال بازنشسته که در بسیج مردم کویت علیه اشغال این کشور توسط عراق در سال ۱۹۹۱ نقش داشت، اظهار کرده است که دیگر مطمئن نیست همه شهروندان حاضر باشند مانند گذشته برای دفاع از کشور بجنگند.

عمان؛ مسیری متفاوت

بر خلاف دیگر کشورهای منطقه، عمان رویکرد متفاوتی در پیش گرفته است. مسقط تلاش می‌کند همکاری‌های اقتصادی خود با ایران را حفظ کند و همچنان تنها کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس است که پروازهای روزانه به ایران را ادامه داده است.

این کشور همچنین در تلاش است تا جایگاه خود را به عنوان یک مرکز تجاری منطقه‌ای تقویت کرده و بخشی از فعالیت‌های اقتصادی که پیش‌تر در امارات متمرکز بود را جذب کند. 

بر اساس گزارش، عمان مقصد شماری از مهاجران و سرمایه‌گذاران، از جمله ایرانیانی شده است که از امارات و قطر به این کشور نقل مکان کرده‌اند.

اکونومیست همچنین اشاره می‌کند که بازار سهام عمان طی سال گذشته عملکردی بهتر از بسیاری از بازارهای منطقه داشته است. یک تاجر ایرانی فعال در حوزه قهوه که دفتر منطقه‌ای خود را به مسقط منتقل کرده، در این باره گفته است: «دوران دبی به پایان رسیده است؛ اکنون نوبت عمان است».