وزیر کار: ۲۳۰ هزار نفر برای بیمه بیکاری ثبت‌نام کرده‌اند / دلیل تاخیر در صدور احکام بازنشستگان تامین اجتماعی چیست؟

به دنبال وقوع دو جنگ در ایران با فاصله کمتر از 8 ماه در سال 1404، سازمان بهزیستی کشور از امروز اولین ارزیابی سریع ترومای روانی جنگ با عنوان «مداخله زودهنگام در درمان اختلال استرس پس از سانحه PTSD» را آغاز می‌کند و این ارزیابی به مدت یک ماه ادامه دارد تا تاثیرات بحران جنگ ارزیابی و مداخلات لازم برای پیشگیری از مزمن شدن این تاثیرات انجام شود.

به گزارش اعتماد، این ارزیابی از آن رو انجام می‌گیرد که روانشناسان و مددکاران اجتماعی و روانپزشکان، بعد از پایان موقت جنگ 40 روزه این هشدار را مطرح کردند که حتما وقوع دو جنگ در طول یک سال و رخدادهای تلخ دی ماه در کنار مشکلات معیشتی و بحران‌های سیاسی و اقتصادی و اجتماعی می‌تواند در سلامت روان مردم، تاثیر گسترده داشته باشد. در این ارزیابی که به شکل پرسشنامه و با مدیریت سازمان بهزیستی کشور انجام می‌شود، پاسخگویان که جمعیت بالای 18 سال هستند و لینک ورود به ارزیابی را از طریق پیامک دریافت می‌کنند، بر حسب نوع پاسخ‌ها به دو گروه تقسیم خواهند شد؛ گروه اول، افرادی هستند که به دلیل تاب‌آوری بالا، آسیب روانی زیادی نداشته‌اند اما نشانه‌هایی از بحران روانی دارند و برای این گروه، بسته‌های حفظ سلامت روان به صورت آنلاین ارایه خواهد شد. گروه دوم، افرادی هستند که به دلیل تاب‌آوری پایین، دچار آسیب‌های شدید روانی شده‌اند که این افراد، برای مداخلات روانشناختی جدی و مراجعه به متخصصان معرفی شده و تحت پیگیری قرار می‌گیرند. 

درخواست وزیر  برای شرکت در اولین ارزیابی سریع ترومای روانی جنگ 

اولین سنجش ترومای روانی جنگ، دیروز توسط سیدجواد حسینی که ریاست سازمان بهزیستی کشور را برعهده دارد و همچنین، سید حسن موسوی چلک که معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی کشور است، معرفی و تشریح شد و در مراسم آغاز این سنجش ملی، احمد میدری (وزیر کار) علی ربیعی (دستیار اجتماعی رییس‌جمهور) حمید پورشریفی (رییس انجمن روانشناسی کشور) و علیرضا آقایوسفی (رییس سازمان نظام روانشناسی و مشاوره کشور) حضور داشتند.  حسینی، دیروز در مراسم آغاز این سنجش ملی و در جمع خبرنگاران گفت که با شناسایی وابستگی شغلی و اجتماعی هر کدام از افرادی که نیازمند مداخلات تخصصی هستند، ارایه و دریافت خدمات روانشناختی از طریق نهادهای مرتبط پیگیری خواهد شد به این معنا که خدمات تخصصی برای دانشجویان و استادان دانشگاه از طریق وزارت علوم، امدادگران از طریق جمعیت هلال احمر، کارکنان حوزه سلامت یا افراد نیازمند به خدمات درمانی از طریق وزارت بهداشت، خانواده شهدا و جانبازان از طریق بنیاد شهید، والدین دانش‌آموزان، معلمان و دانشجویان دانشگاه فرهنگیان از طریق وزارت آموزش و پرورش پیگیری و به صورت رایگان ارایه خواهد شد اما سازمان بهزیستی کشور هم 3500 مرکز مشاوره در سراسر کشور دارد که افراد نیازمند به دریافت این مداخلات، می‌توانند تحت پوشش یاری برگ قرار گرفته و از این خدمات تخصصی به صورت رایگان بهره‌مند شوند. 

حسینی در ادامه توضیحاتش درباره اولین سنجش ملی ترومای روانی جنگ گفت:«در روزهای اخیر تمرکز بر ترومای پس از جنگ به یکی از اولویت‌های اصلی سازمان‌ها و نهادهای مختلف کشور تبدیل شده است. جنگ عمیق‌ترین بحرانی است که جامعه بشری را درگیر می‌کند و شدیدترین اثرات خود را بر ابعاد روانی انسان‌ها بر جای می‌گذارد. پیامدهای روان‌شناختی و اجتماعی جنگ معمولا در دوره پساجنگ با گستردگی و عمق بیشتری آشکار می‌شوند و اگر مداخلات حرفه‌ای و به‌موقع انجام نشود این آثار می‌توانند به اختلالات مزمن تبدیل شوند، در ساختار شخصیتی افراد نفوذ کنند، روند بهبود را دشوارتر سازند و هزینه‌های درمانی و اجتماعی را افزایش دهند. سازمان‌های مسوول باید در نخستین هفته‌ها و به‌ویژه در ماه نخست پس از جنگ وارد عمل شوند چون این دوره بهترین زمان برای کاهش آثار تروما و جلوگیری از مزمن شدن آسیب‌های روانی است.» 

حسینی اشاره داشت که در ایام جنگ 40 روزه، دو پیمایش رصد ترومای روانی برای سالمندان و جمعیت تحت پوشش سازمان بهزیستی کشور انجام شد که نتایج این پیمایش‌ها، نشان داد که هم سالمندان و هم آسیب‌دیدگان اجتماعی، شدت بالاتر آسیب‌های روانی را در ایام جنگ تجربه کرده‌اند.  حسینی در تشریح جزییات بیشتر از این پیمایش‌ها گفت: «نتایج به ما نشان داد مهم‌ترین پیامدهای جنگ برای سالمندان، استرس، اضطراب، ترس، نگرانی، دلهره و افسردگی بوده به‌گونه‌ای که این مشکلات حتی دو برابر بیشتر از مسائل اقتصادی برای آنان اهمیت داشته است. ۷۰ درصد سالمندان اعلام کردند اضطراب ناشی از جنگ بر آنان تأثیر گذاشته و شدت یافته است، ۴۸ درصد کاهش کیفیت خواب را تجربه کردند و ۷۸ درصد نیز از کاهش احساس امنیت در محل زندگی خود خبر دادند. همچنین بررسی‌های ما نشان داد اضطراب در ایام جنگ، در دهک‌های سوم تا هفتم و احساس ناامنی و افت کیفیت خواب، در دهک‌های اول تا سوم بیشتر بوده علاوه بر اینکه زنان سالمند تنها، بیشترین آسیب‌پذیری روانی را در این ایام تجربه کرده بودند. نتایج پیمایش دوم که برای مددجویان تحت پوشش شامل افراد دارای معلولیت، زنان سرپرست خانوار، کودکان تحت حمایت و افراد دارای اعتیاد انجام شد، نشان داد حدود ۷۰ درصد این افراد با افزایش اضطراب مواجه بودند که بیشترین میزان آن در میان زنان سرپرست خانوار مشاهده شد و همچنین حدود ۵۰ درصد جامعه هدف، کاهش احساس امنیت را گزارش کردند.» 

حاضران در مراسم آغاز اولین ارزیابی سریع ترومای روانی جنگ چه گفتند؟ 

بخشی از مهم‌ترین اظهارات احمد میدری؛ وزیر کار: 

 «جامعه باید بپذیرد که مراجعه به روانشناس نشانه بیماری یا ضعف نیست، بلکه امری طبیعی و ضروری در زندگی انسان است. حتی افراد عادی نیز در مواجهه با موقعیت‌های استثنایی ممکن است نیازمند کمک تخصصی باشند. افزایش تاب‌آوری فردی و اجتماعی موجب می‌شود مردم در برابر فشارها و شرایط غیرمنتظره عملکرد بهتری داشته باشند و کمتر دچار آشفتگی شوند. طرحی که در سازمان بهزیستی رونمایی شد، بسیار مهم است و از تمام مردم می‌خواهم که بعد از دریافت پیامک، به این سامانه مراجعه کنند و پرسشنامه سلامت روانی را تکمیل کنند چون جامعه ما با پدیده جدید «جنگ» روبرو شده است. جنگ در تمام کشورها، روابط انسانی را تغییر داده و انسان‌ها را در شرایطی قرار می‌دهد که در طول عمر‌با آن مواجه نبودند. جنگ، هم به سلامت روانی و هم به تاب آوری مردم آسیب می‌زند اما میزان و شدت این آسیب باید مورد سنجش قرار بگیرد. این ارزیابی، یک جور پیشگیری از گسترش آسیب‌های اجتماعی و روانی جنگ است و از تمام مردم می‌خواهم که با صرف نیم ساعت، به این پرسشنامه پاسخ بدهند تا هم تصویر خوبی درباره شهرها و افراد به دست بیاید و هم اقدامات پیشگیرانه توسط سازمان بهزیستی و وزارت بهداشت انجام شود.» 

     بخشی از مهم‌ترین اظهارات علی ربیعی؛ دستیار اجتماعی رییس‌جمهور: 

«بزرگ‌ترین چالش دولت‌ها و جوامع، پس از بحران، تروماست. این سنجش به تنهایی شرایط را برای ما ترسیم می‌کند. رویکردها پس از سنجشی که امروز از آن رونمایی می‌شود؛ باید فراتر از درمان‌های پزشکی باشد. طبق بررسی‌هایی که بر واکنش کشورهای مختلف در بحران‌ها داشتم، در آفریقای جنوبی، درمان روانی فرد مطرح بود که البته بدون درمان زخم‌های اجتماعی ممکن نیست و بنابراین رویکرد عدالت انتقالی را دنبال کردند به این معنا که تخلیه هیجانی جمعی را با روایتگری جمعی انجام دادند. در ویتنام و کامبوج به جای تکیه بر روان‌درمانی، به سمت ظرفیت‌های اجتماعی رفتند و از نهادهای محله کمک گرفتند. در امریکا و آلمان پس از جنگ دوم جهانی، حمایت بلندمدت و قانونی از آسیب‌دیدگان با ایجاد گروه‌های همتایان و آسیب دیدگان انجام گرفت. در کشور بوسنی با توجه به جنگ و نسل‌کشی که در این کشور اتفاق افتاد، از ابزارهای فرهنگی و هنردرمانی، قصه‌گویی و تصویر درمانی و دین و معنویت استفاده شد. پذیرش حقیقت و اجازه دادن به جامعه برای صحبت کردن از رنج‌ها یک راهکار مهم برای عبور از ترومای روانی بحران است. حمایت اقتصادی برای عبور دادن جامعه‌ای که برای معیشت خود با مشکل دچار شده، راهکار دیگری است و برای عبور از بحران ترومای روانی جنگ، نیازمند تاب‌آوری معیشتی، تاب آوری اجتماعی و تاب‌آوری ذهنی هستیم.» 

گفت‌وگوی «اعتماد» با وزیر کار 

 اضطراب و نگرانی‌های بعد از بیکاری و از دست دادن شغل و درآمد یا حتی کاهش قدرت خرید، بخشی از آسیب‌های روانی پساجنگ است که تاثیر زیادی بر سلامت روانی جامعه خواهد داشت. در جنگ 40 روزه، هم تعداد زیادی از شهرک‌های صنعتی در حملات هوایی مورد آسیب قرار گرفت و فعالیت بسیاری  از شهرک‌ها متوقف شد و هم بسیاری مشاغل تعطیل شد و تعداد زیادی از کارگران، چه آنهایی که تحت پوشش سازمان تامین اجتماعی بودند و چه کارگرانی که هیچ حمایت اجتماعی نداشتند، شغل و درآمد خود را از دست دادند. دیروز، وزیر کار در گفت‌وگو با «اعتماد» درباره آخرین وضعیت حمایت از کارگران آسیب دیده از جنگ توضیح داد. 

      از آغاز جنگ 40 روزه تا امروز، چه تعداد از کارگرانی که شغلشان را از دست دادند برای بیمه بیکاری ثبت نام کردند؟ 

 آخرین آمارمان حدود 230 هزار نفر است. 

     پیش از جنگ، تعدادی از کارگران، بیمه تامین اجتماعی نداشتند. دولت برای این کارگران چه حمایت‌هایی در نظر گرفته است؟  

 الان در وضعیت نه جنگ نه صلح هستیم. سازمان تامین اجتماعی در تفاهمنامه‌هایی با وزارتخانه‌های مرتبط یا صنف مرتبط با اشتغال این گروه از کارگران، در تلاش است که بیمه این کارگران از طریق وام‌های بانکی تامین شود اما تاکید می‌کنم که بخش عمده‌ای از حمایت‌ها، در حوزه مسوولیت وزارتخانه‌های مرتبط با فعالیت این گروه از کارگران و اغلب در حوزه فعالیت‌های صنعتی و کشاورزی است. روز سه‌شنبه، جلسه‌ای در وزارت اقتصاد با حضور وزیران مرتبط با نوع اشتغال این گروه از کارگران برگزار شد تا برای حمایت از شاغلان صنایع خاص تصمیم‌گیری شود. 

     برای تامین منابع حمایتی مرتبط با بازنشستگان چه تدبیری اندیشیده شده است؟ 

برای بازنشستگان کشوری، تسهیلات بانکی معادل 20 میلیون تومان در نظر گرفته شد و صندوق بازنشستگی کشوری هم از قبل، رقم و نحوه دریافت این تسهیلات را اعلام کرد. علاوه بر این، احکام جدید مستمری بازنشستگان کشوری و لشکری هم صادر شد و احکام مستمری بازنشستگان تامین اجتماعی هم تا اواسط خرداد صادر می‌شود. 

     دلیل تاخیر در صدور احکام بازنشستگان تامین اجتماعی چیست؟ 

در تمام سال‌ها، احکام تامین اجتماعی همیشه دیرتر صادر شده چون حق بیمه‌ها را با یک وقفه زمانی دریافت می‌کنیم و منبع درآمدی سازمان تامین اجتماعی برای پرداخت مستمری بازنشستگان، همین حق بیمه‌های دریافتی است. 

گفت‌وگوی  «اعتماد» با رییس سازمان بهزیستی کشور درباره وضعیت اختلالات روانی 

دیروز و در حاشیه رونمایی از اولین سنجش ملی ترومای روانی جنگ، سیدجواد حسینی که ریاست سازمان بهزیستی کشور را برعهده دارد به سوالات «اعتماد» پاسخ داد. اولین سنجش ملی ترومای روانی جنگ در حالی از امروز شروع می‌شود که بعد از جنگ 8 ساله ایران و عراق، روانپزشکان همکار با وزارت بهداشت و دانشگاه‌های علوم پزشکی یا متخصصان فعال در طب رزم، غربالگری‌های متعددی برای گروه‌های مختلف انجام دادند اما هیچگاه یک مطالعه ملی برای بررسی آسیب‌های روانی جنگ انجام نشد. حسینی دیروز در پاسخ به «اعتماد» اعلام کرد که بررسی سلامت روان جامعه وظیفه وزارت بهداشت است اما سازمان بهزیستی کشور هم برای جمعیت هدف خود غربالگری‌های متعدد دارد. 

      دو سال قبل، سازمان بهزیستی کشور از اولین سرشماری معلولیت رونمایی و اعلام کرد که بر مبنای نتایج این سرشماری، شیوع معلولیت در کشور 11.5 درصد است اما معاون توانبخشی سازمان بهزیستی کشور همان زمان به من گفت که در این سرشماری، معلولیت روان محاسبه نشده است. با توجه به هشدارهایی درباره افزایش اختلالات روانی، آیا برای سرشماری معلولیت روانی اقدامی خواهید داشت یا سازمان بهزیستی متولی این حوزه نیست؟ 

 متولی سلامت روان، وزارت بهداشت است و وزارت ورزش و جوانان و سازمان بهزیستی کشور، تنها نهادهای مجاز برای صدور مجوز مرکز مشاوره هستند. سازمان بهزیستی، غربالگری زیادی در حوزه اعصاب و روان انجام می‌دهد چون هیچ سازمانی در دولت به اندازه سازمان بهزیستی روانشناس و مراکز مشاوره و مرکز مددکاری و مرکز خدمات اجتماعی ندارد. طبق قوانین دایمی دولت، حفظ سلامت اجتماعی بخشی از وظایف سازمان بهزیستی است و سلامت روان هم بخشی از سلامت اجتماعی است و بنابراین، غربالگری سلامت روان هم بخشی از وظایف ماست که اجرای اولین ارزیابی سریع ترومای روانی پساجنگ برای جمعیت بالای 18 سال هم در راستای وظایف مان است اما هر نهادی هم وظایفی در این حوزه دارد. از جمله که وزارت اموزش و پرورش، هر سال برای 70 هزار دانش‌آموزش دوره متوسطه این غربالگری را دارد و وزارت بهداشت هم در حال طراحی سامانه غربالگری سلامت روان است. ما هم موظف بودیم این غربالگری را داشته باشیم چون اگر بر اساس یافته‌های دقیق کار نکنیم، ممکن است خدمات و فعالیت هایمان مصرف بهینه نداشته باشد. در ایام جنگ 40 روزه هم، با استفاده از اطلاعات پایگاه داده‌های ایرانیان، غربالگری سلامت روان افراد بالای 60 سال را برای جمعیت نمونه 2500 نفره سراسر کشور انجام دادیم. 

     آیا نتایج اولین ارزیابی سریع ترومای روانی پساجنگ قرار است به مقامات بالا ارایه شود؟ 

هدف اصلی از این ارزیابی این است که افراد دچار تروماهای روانی ناشی از جنگ را شناسایی کنیم و با کمک نظام ارجاع و مداخلات تخصصی، از مزمن شدن این آسیب روانی در افرادی که تاب آوری پایین‌تر و ترومای شدیدتر دارند جلوگیری کنیم. بهترین زمان برای این شناسایی و مداخله، یک تا دو ماه بعد از جنگ است اما پدیده‌های اجتماعی، علاوه بر کارکردهای آشکار، کارکرد پنهان هم دارند و همین کارکرد پنهان برای برنامه‌ریزان مفید خواهد بود که حتما امکان دسترسی به نتایج نهایی پیمایش را برای متخصصان فراهم می‌کنیم. 

     انجام سرشماری معلولیت روان، در وظایف سازمان بهزیستی کشور نیست؟ 

همین ارزیابی سریع ترومای روانی جنگ، سرشماری سلامت روان است. پارسال، اضطراب کودکان کل کشور را غربالگری کردیم و امسال هم اختلالات شایع گروه سنی زیر 18 سال را بررسی می‌کنیم و سلامت روان سالمندان کل کشور هم امسال مورد بررسی قرار گرفت اما به‌طور مشخص، سرشماری‌ها برای جمعیت هدفمان انجام می‌شود و بنابراین، غربالگری‌ها برای زنان سرپرست خانوار، معلولان و سایر افراد و گروه‌های جامعه هدف انجام خواهد شد.