چرا میانجیگری میان ایران و آمریکا برای پاکستان حیاتی شده است؟

با توجه به پیوندهای عمیق مذهبی با ایران، شیعیانِ اقلیت در پاکستان از شهادت روحانیون بلندپایه ایران بر اثر تجاوزات آمریکا و اسرائیل خشمگین هستند؛ موضوعی که نقش پاکستان را به‌عنوان میانجی پیچیده‌تر کرده است. در حالی که پاکستان به میانجی اصلی میان ایالات متحده و ایران در مذاکرات برای پایان دادن به جنگ تبدیل شده است، رهبران این کشور برای کنترل پیامدهای این درگیری در داخل، در تکاپو هستند. در ۱۸ مارس، چند روز پیش از آن‌که ژنرال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، به‌عنوان میانجی اصلی میان آمریکا و ایران مطرح شود، او با روحانیون برجسته شیعه پاکستان دیدار کرد. گفتنی است خبر شهادت رهبر معظم انقلاب که برای بسیاری از شیعیان جهان یک مرجع معنوی نیز محسوب می‌شود در برخی مناطق پاکستان تجمعاتی را ایجاد کرد. بر اساس اعلام رسانه‌های ارتش، فیلد مارشال منیر در دیداری با اجتماع‌کنندگان هشدار داده است: «خشونت در پاکستان، بر اساس رخدادهایی در کشوری دیگر، تحمل نخواهد شد. برخی از روحانیونی که در این اجتماع حضور داشتند گفتند احساس کرده‌اند وفاداری‌شان به پاکستان زیر سؤال رفته است.

به گزارش «اعتماد آنلاین» و به نوشته نیویورک‌ تایمز با وجود آنکه دیپلماسی پاکستان مورد تحسین رئیس‌جمهور ایالات متحده و رهبران منطقه قرار گرفته است، احساس نارضایتی در میان حدود ۳۵ میلیون شیعه در پاکستان بیشتر شده است. از طرفی جنگ در ایران اکنون به یکی از مسائل مهم داخلی پاکستان تبدیل شده و پس از افزایش شدید قیمت سوخت و قطعی‌های طولانی برق در رتبه دوم قرار دارد. مقام‌های پاکستانی نگران هستند که این درگیری بتواند دوباره خشونت‌های فرقه‌ای را شعله‌ور کند و تصویر جدید پاکستان به‌عنوان یک کشور میانجی و صلح‌طلب را خدشه‌دار سازد.

به ادعای این نشریه آمریکایی، جنگ در ایران از همین حالا برای بسیاری از شیعیان پاکستان پرسش‌های حساسی درباره وفاداری و هویت به‌وجود آورده است. برخی از آنان به آموزه‌ای به نام «ولایت فقیه» پایبند هستند که به رهبر معظم انقلاب، اقتدار دینی و سیاسی فراملی بر شیعیان اعطا می‌کند. سید علی اویس، ۳۰ ساله، فعال شیعه که در تظاهرات اول مارس شرکت داشت تظاهراتی که در جریان آن معترضان به کنسولگری آمریکا در کراچی، بزرگ‌ترین شهر پاکستان، حمله کردند و ۱۱ نفر کشته شدند گفت: «ما پاکستانی هستیم.» او افزود: «اما وقتی رهبران مذهبی ما هدف حمله قرار می‌گیرند، نمی توانیم سکوت کنیم. و وقتی عزاداری می‌کنیم، گلوله نصیبمان می‌شود.» او گفت یکی از دوستانش، سید عادل زیدی، جزو قربانیان بوده است.

در ادامه این گزارش همچنین آمده است که در میان جوامع شیعه در کراچی و سراسر کشور، در تجمعات و گردهمایی‌های خصوصی، روحانیون و فعالان در حال سوگواری برای حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب هستند و وفاداری خود را به مجتبی خامنه‌ای رهبر کنونی و جانشین او، اعلام می‌کنند. روحانیون اسرائیل و ایالات متحده را محکوم کردند، اما از اشاره به نقش پاکستان در مذاکرات خودداری کردند. در این رابطه علامه باقر زیدی، یک روحانی می‌گوید: «شهادت آیت‌الله خامنه‌ای ما را تضعیف نکرده، بلکه ما را در برابر استبداد جهانی متحد کرده است.»

در ادامه گزارش نیویورک تایمز همچنین اشاره شده که بیلال گیلانی رئیس مؤسسه تحقیقاتی گالوپ پاکستان، گفت درگیری فعلی در ایران «در حال شعله‌ور کردن دوباره احساسات ضدآمریکاییِ فروکش‌کرده» است. او اشاره کرد که این احساسات پس از خروج آمریکا از افغانستان در سال ۲۰۲۱ کاهش یافته بود. اما پس از شهادت رهبر انقلاب ایران، روحانیون شیعه در گلگت-بلتستان، منطقه‌ای گردشگری در پاکستان، ورود گردشگران آمریکایی را ممنوع اعلام کرد. بسیاری از شیعیان پاکستان همچنین از دیپلماسی اخیر کشورشان خشمگین شده‌اند. در هرحال اکنون نیز پاکستان به «هیئت صلح» دونالد ترامپ پیوسته و نیروهایی را تحت یک توافق دفاع مشترک به عربستان سعودی اعزام کرده است. در ۱۱ آوریل، پایتخت پاکستان میزبان جی‌دی‌ونس معاون رئیس‌جمهور و هیئتی از مذاکره‌کنندگان ایرانی بود که برای رسیدن به توافق آتش‌بس تلاش می‌کردند. ترامپ نیز در صورت دستیابی به توافق، احتمال سفر به اسلام‌آباد را مطرح کرد و در یک پیام در شبکه‌های اجتماعی، رهبران پاکستان را «افرادی فوق‌العاده» توصیف کرد. 

به گزارش این نشریه آمریکایی، در حالی که ناآرامی‌های پس از شهادت رهبر انقلاب کاهش یافته، مقام‌های پاکستانی می‌گویند نگران‌اند که اگر جنگ ادامه پیدا کند، گروه‌های شیعه در پاکستان دوباره فعال شوند. الکس واتانکا، پژوهشگر ارشد مؤسسه خاورمیانه در واشنگتن، گفت ایران در قبال پاکستان روابط دوجانبه باثبات را در اولویت قرار می‌دهد و با دقت از اقداماتی که به‌عنوان مداخله آشکار فرقه‌ای تلقی شود، پرهیز می‌کند.

براساس این گزارش بسیاری از شیعیان، ایران را حامی خود در برابر خشونت گروه‌های شبه‌نظامی سنی می‌دانند. گروه داعش امسال دست‌کم ۳۳ شیعه را در دو حمله به شهادت رسانده است. در محله‌های شیعه‌نشین کراچی، تصاویر آیت‌الله مجتبی خامنه‌ای اکنون در کنار تصاویر رهبر شهید امت و دیگر رهبران نصب شده‌اند؛ نشانه‌ای از آنچه بسیاری از پیروان، تداوم به جای گسست می‌دانند. برای خانم بتول و دیگر پیروان «ولایت فقیه»، رسیدن او به قدرت نه یک تغییر سیاسی، بلکه یک جانشینی معنوی است، او نوعی هدایت ارائه می‌دهد که به باور آنان تا زمان بازگشت مهدی، شخصیت موعود در باور شیعه که قرار است عدالت جهانی را برقرار کند، ادامه خواهد داشت. او گفت: «این را نمی‌توان با مرزها یا دولت‌ها سنجید. برای ما این یک ایمان است که فارغ از هر تغییری در اطرافش ادامه  دارد.»