یزدانپناه: شواهد نشان میدهد جهان وارد فاز تازهای شده؛ فازی که در آن، یا یک نظم جدید جهانی شکل خواهد گرفت یا در یک بازه زمانی شاهد تعمیق شکافها، افزایش درگیریهای پیچیده و حتی گسترش بیثباتی و هرجومرج در نقاط مختلف جهان خواهیم بود
یک استاد ژئوپلتیک گفت: شواهد نشان میدهد جهان وارد فاز تازهای شده است؛ فازی که در آن، یا یک نظم جدید جهانی شکل خواهد گرفت یا در یک بازه زمانی دستکم یک دههای، شاهد تعمیق شکافها، افزایش درگیریهای پیچیده و حتی گسترش بیثباتی و هرجومرج در نقاط مختلف جهان خواهیم بود.
کیومرث یزدانپناه استاد ژئوپلیتیک دانشگاه تهران در گفتوگو با خبرنگار اعتمادآنلاین با اشاره به اصرار ترامپ بر محاصره دریایی علیه ایران، این اقدام را «جنگی خاموش و پیچیده» توصیف کرد و اظهار داشت: آنچه تحت عنوان محاصره دریایی علیه ایران آغاز شده در واقع مرحلهای از یک راهبرد نظامی، سیاسی از سوی ایالات متحده برای به زانو درآوردن ایران است. محاصره دریایی را میتوان نوعی جنگ خاموش دانست؛ جنگی بیصدا اما بهمراتب خطرناکتر از درگیریهای مستقیم نظامی. علت این امر آن است که این نوع تقابل، فاقد چارچوبهای مشخص و شناختهشده جنگی است و همین مسئله، مقابله با آن را برای کشورِ تحت محاصره، دشوار و پیچیده میسازد.
به گفته او، نقطهای که بهعنوان محل اجرای این محاصره مطرح است در محدودهای میان دریای عمان، اقیانوس هند و دریای عربی قرار دارد؛ منطقهای در فاصلهای حدود ۱۸۰ کیلومتری از تنگه هرمز که در زمره آبهای آزاد بینالمللی محسوب میشود. در صورت تداوم این وضعیت حتی در بازهای دو تا سهماهه پیامدهای جبرانناپذیری برای ایران قابل تصور است. از جمله اینکه میلیاردها دلار کالای اساسی که به مقصد بنادر ایران بارگیری شدهاند، ممکن است در دریا بلاتکلیف باقی بمانند.
وی افزود: ساختار حملونقل دریایی بهگونهای نیست که امکان تغییر سریع مسیرها یا جایگزینی آنها بهسادگی فراهم باشد. این مسئله در شرایطی تشدید میشود که بنادر کشور در جریان جنگ چهلروزه اخیر آسیبهای جدی دیدهاند و بسیاری از فرودگاههای راهبردی نیز دچار خسارت شدهاند. همچنین، قرار گرفتن ایران در وضعیتی شبیه به منطقه پرواز ممنوع، مدیریت بحران را با دشواری مضاعف مواجه میکند.
یزدانپناه تأکید کرد: مهمترین پیامدهای محاصره دریایی را باید در ابعاد اقتصادی و سیاسی آن جستوجو کرد. حدود ۹۰ درصد واردات و صادرات ایران از مسیرهای دریایی، بهویژه خلیج فارس و تنگه هرمز، انجام میشود و نزدیک به ۸۰ درصد صادرات نفت کشور نیز از همین مسیر عبور میکند. نبود مسیر جایگزین، باعث میشود آثار این محاصره بسیار فراتر از حوزه فنی بوده و ابعاد گستردهتری پیدا کند.
او همچنین با اشاره به رویکرد بلندمدت آمریکا در قبال ایران گفت: به نظر نمیرسد این روند بهسادگی و در چارچوب مذاکراتی مانند گفتوگوهای اسلامآباد به نتیجه برسد. در صورت تداوم این وضعیت حتی تا تیرماه، آثار آن سریعتر از حد تصور در بخشهای مختلف کشور نمایان خواهد شد. وی هشدار داد که در داخل کشور، این موضوع به اندازه کافی جدی گرفته نمیشود، در حالی که پیچیدگیهای آن حتی از یک جنگ مسلحانه نیز بیشتر است.
در ادامه این گفتوگو، یزدانپناه به موضوع شکاف میان اروپا و آمریکا پرداخت و اظهار داشت: جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، پیامدهای متعددی در سطوح منطقهای و جهانی داشته و یکی از مهمترین آنها، آشکار شدن شکافهای عمیق میان کشورهای اروپایی و ایالات متحده است؛ کشورهایی که برای دههها متحدان استراتژیک یکدیگر محسوب میشدند.
وی افزود: اظهارات و مواضع تند ترامپ علیه اروپا، از جمله تهدید به خروج از ناتو، در کنار تلاش برخی کشورهای اروپایی برای تشکیل یک نیروی نظامی مستقل از آمریکا، نشاندهنده آغاز مرحلهای جدید در نظام بینالملل است. در این مرحله، یا آمریکا تلاش خواهد کرد با حفظ نقش هژمونیک خود، هزینههای این تقابل را بپذیرد و نظم سلسلهمراتبی مدنظرش را تحمیل کند، یا با چالشهای جدی مواجه شده و سایر بازیگران، از جمله اروپا، چین، روسیه و حتی کشورهای شبهقاره هند، مسیر جدیدی در نظم جهانی ترسیم خواهند کرد.
او در پایان خاطرنشان کرد: شواهد نشان میدهد جهان وارد فاز تازهای شده است؛ فازی که در آن، یا یک نظم جدید جهانی شکل خواهد گرفت یا در یک بازه زمانی دستکم یک دههای، شاهد تعمیق شکافها، افزایش درگیریهای پیچیده و حتی گسترش بیثباتی و هرجومرج در نقاط مختلف جهان خواهیم بود. همچنین، بهنظر میرسد سه گسل عمده ژئوپلیتیکی—گسل غربی، گسل میانی و گسل شرقی با شدت بیشتری فعال شدهاند که هر یک میتوانند پیامدهای تعیینکنندهای در آینده نظام بینالملل داشته باشند.
دیدگاه تان را بنویسید