هنوز همه چیز درباره مذاکرات به پایان نرسیده؛ مجموعه‌ای از عوامل از جمله شرایط اقتصاد جهانی، بازار انرژی و فشارهای بین‌المللی بر آمریکا می‌تواند بر روند تحولات اثرگذار باشد/ سناریوهای پیش رو چیست؟

حسین ربیعی کارشناس ارشد مسائل خاورمیانه در گفت‌وگو با خبرنگار اعتمادآنلاین با اشاره به طرح مطالبات حداکثری از سوی ایالات متحده آمریکا در مذاکرات اسلام‌آباد و نقش آن در ایجاد بن‌بست در روند گفت‌وگوها، اظهار کرد: از پیش از آغاز این جنگ نیز مشخص بود که آمریکا مطالباتی را مطرح می‌کند که اساساً امکان اجابت آن‌ها از سوی ایران وجود ندارد. حتی در فاصله زمانی پس از جنگ ۱۲روزه و در ماه‌های اخیر، بارها از سوی دونالد ترامپ و دیگر مقامات آمریکایی، تعبیر «تسلیم شدن» به‌عنوان خواسته اصلی از ایران مطرح شده است.

وی افزود: چنین مطالبه‌ای نه از منظر حقوقی قابل پذیرش است و نه با شأن و جایگاه جمهوری اسلامی ایران همخوانی دارد که در این رویارویی تن به آن دهد. از همین رو ایالات متحده از ابتدا خط مشخصی را ترسیم کرده بود و جنگ ۴۰روزه نیز در همین چارچوب و با هدف وادار کردن ایران به پذیرش خواسته‌های حداکثری و نامشروع طراحی شد.

ربیعی تأکید کرد: بدیهی است که چنین خواسته‌ای نه‌تنها از سوی ایران، بلکه از سوی هیچ ملت آزاده‌ای پذیرفته نیست. با این حال، روند تحولات جنگ به‌گونه‌ای پیش رفت که ایران توانست به‌درستی از ظرفیت‌ها و ابزارهای خود، از جمله تنگه هرمز، به‌عنوان اهرمی مؤثر در مواجهه با آمریکا بهره بگیرد. در نتیجه، شرایط به سمتی حرکت کرده که خواسته‌های ایالات متحده حتی در عمل نیز قابلیت تحقق نداشته باشد.

این استاد دانشگاه درباره سناریوهای پیش‌رو گفت: به نظر می‌رسد هنوز همه چیز به پایان نرسیده است. طرف آمریکایی از ارائه آخرین و بهترین پیشنهاد سخن گفته و ایران نیز تأکید کرده که انتظار جمع‌بندی در یک بازه زمانی کوتاه واقع‌بینانه نیست. در حال حاضر، آتش‌بس دو هفته‌ای برقرار است و در این بازه، مجموعه‌ای از عوامل از جمله شرایط اقتصاد جهانی، بازار انرژی و فشارهای بین‌المللی بر آمریکا می‌تواند بر روند تحولات اثرگذار باشد.

وی ادامه داد: واکنش‌های کشورهای مختلف به رویکرد حداکثری آمریکا ممکن است به کاهش سطح مطالبات واشنگتن یا شکل‌گیری دور جدیدی از مذاکرات منجر شود. از این رو می‌توان نسبت به ازسرگیری گفت‌وگوها در همین بازه زمانی یا حتی زودتر خوش‌بین بود.

ربیعی در عین حال خاطرنشان کرد: در صورت عدم تحقق این سناریو گزینه‌های دیگری نیز مطرح است؛ از جمله تهدید اخیر دونالد ترامپ مبنی بر محاصره دریایی، که می‌تواند پیامدهای اقتصادی سنگینی هم برای ایران و هم برای اقتصاد جهانی به همراه داشته باشد. در نهایت، بدترین سناریو نیز ادامه درگیری‌هاست که نمی‌توان آن را منتفی دانست.

وی در جمع‌بندی تصریح کرد: به‌طور کلی سه سناریو قابل تصور است؛ بازگشت به میز مذاکره که احتمال آن بیشتر ارزیابی می‌شود، تشدید فشارها از طریق محاصره دریایی، و در نهایت ادامه جنگ که بدبینانه‌ترین حالت پیش‌رو خواهد بود.