گزارش اعتماد از خسارات سیلاب‌های بهاری / بیش از ۱۰ نفر بر اثر وقوع سیل کشته شدند

اوایل فروردین‌ماه ۱۴۰۵، سازمان هواشناسی با صدور هشدار نارنجی رنگ از بارش بسیار شدید و سیلاب در ۲۵ استان خبر داد. پس از این هشدارها سیلاب در اندیمشک به برخی مناطق مسکونی خسارت وارد کرد. در شهرستان دهلران در استان ایلام هشت خانواده از سیل نجات پیدا کردند، اما در برخی شهرهای ایران تلفات و مفقودی ناشی از سیلاب گزارش شد؛ در شهرستان جهرم یک نفر فوت و دو نفر مفقود شدند.

به گزارش اعتماد، در فیروزآباد سه نفر جان باختند. در استان فارس نیز 9 نفر فوت کردند. «بهنام امیری» دادستان شهرستان جهرم در استان فارس در مورد سیلاب اخیر در این شهرستان اعلام کرد: «با توجه به جان سپردن تعدادی از شهروندان و آسیب‌های مختلف و حساسیت خدمات‌رسانی در مراکز درمانی، پیگیری علت این حادثه و آسیب و خسارت به سایر اماکن از جمله واحد‌های صنفی، بازار و خانه‌ها به صورت ویژه در دستور کار قرار گرفته است. تیم کارشناسی متشکل از متخصصان حوزه عمران، آبفا و نظام مهندسی مامور شده‌اند تا با نظارت نماینده سازمان بازرسی استان فارس با دقت و به دور از هرگونه جانبداری، علت اصلی حادثه را ریشه‌یابی کنند. در نهایت، اگر براساس گزارش کارشناسی، قصور یا تقصیری ازسوی اشخاص حقیقی یا حقوقی احراز شود، برابر قانون با آن برخورد خواهد شد.» 

«مهدی خوبیار» معاون امداد و نجات جمعیت هلال‌احمر فارس همچنین با اشاره به وقوع سیل در ۲۸ شهرستان استان فارس عنوان کرد: «با ادامه بارش‌ها و وقوع سیلاب و آبگرفتگی در مناطق مختلف استان، نیروهای امدادی جمعیت هلال‌احمر با به‌کارگیری کامل تجهیزات و امکانات عملیاتی در حال ارایه خدمات به حادثه‌دیدگان هستند و تاکنون هزاران نفر از آسیب‌دیدگان تحت امدادرسانی قرار گرفتند. در این مدت در مجموع ۲۸۵۹ نفر دچار حادثه شدند که نیروهای امدادی هلال‌احمر به ۲۴۰۶ نفر از آنان خدمات امدادی ارایه کردند. همچنین ۲۱۸ نفر به مناطق امن منتقل و ۱۰۰ نفر نیز در قالب اسکان اضطراری ساماندهی شدند.»  

«مهدی زارع» رییس مرکز پیش‌بینی زلزله در مورد سیلاب‌های اخیر در برخی مناطق ایران به «اعتماد» می‌گوید: «سیلاب ابتدای فروردین ۱۴۰۵ در سه شهرستان اندیمشک، شادگان و ماهشهر گزارش شده و از چهارم فروردین‌ماه ۱۴۰۵سیلاب و آبگرفتگی، ۲۸ شهرستان در استان فارس شامل شیراز، مرودشت، سپیدان و ممسنی موجب خسارت شد. این سیلاب موجب شد تا حصار فلزی کاخ اردشیر بابکان فیروزآباد، تخریب شود. بر اثر بارش‌های شدید رگباری، طغیان حبله‌رود و جاری شدن سیلاب در بخش‌هایی از شهرستان گرمسار، بخش زیادی از زمین‌های کشاورزی و دامداری‌ها در این شهرستان متحمل خسارت شد. وقوع سیلاب در فروردین با افزایش بارش‌های طبیعی به صورت سالانه و البته نقصان در مدیریت منابع آب رخ داده است. الگوی بارش شدید و با ذوب برف‌های زمستانی و طی دهه اخیر خشکسالی شدید و نمایان شدن آثار تغییرات اقلیمی منجر به بارش‌های شدیدتر و ناهمگون‌تر و وقوع پی‌درپی سیلاب در این فصل طی سال‌های اخیر شده است. عوامل انسانی مدیریت منابع آب، تغییر کاربری اراضی، فرسایش و زهکشی ناقص، شدت سیلاب را افزایش داده است. تا ۱۱ فروردین ۱۴۰۵ بارش‌های متوسط تا شدید در برخی مناطق حوضه کارون با بارش‌های متوالی و ادامه روان‌آب در برخی شهرها با ورود آب به مناطق پایین‌دست رودخانه‌ها و مناطق ساحلی رودها همراه شده است. بارش‌های شدید با شدت‌های متغیر روان‌آب و فرسایش درمحدود مناطق پایین‌ دست رودخانه‌ها و مسیل‌های فرعی و کانال‌های زهکشی موجب تخریب شده است. تا ۱۱ فروردین، سیلاب‌های بهاره در خوزستان و فارس به‌طور عمده متاثر از بارش‌های متوالی و روان‌آب بوده است. اشکال در مدیریت کلان زهکشی و نگهداری شبکه‌های آب به افزایش خسارات انجامیده است. بارش‌های فروردینی در برخی نقاط شمالی و مرکزی زاگرس با روان‌آب در مناطق پایین‌دست با شیب تند و بروز روان‌آب در حوضه‌های کوچک منجر شده است.»  رییس مرکز پیش‌بینی زلزله در ادامه می‌گوید: «در استان فارس روان‌آب‌ها و سیلاب‌های محلی تحت اثر خشکسالی شدید طی دهه گذشته و از بین رفتن پوشش گیاهی و کاربری اراضی در تشدید سیلاب مشهود است. بارش‌های ناگهانی سیلابی و روان‌آب در حوضه‌های بالادست با بارش‌های محلی، روان‌آب، سیلاب و آب‌گرفتگی همراه شده است. در گرمسار نیز با بارش‌های شدید ولی ناگهانی، روان‌‌آب موجب خسارت شده است. البته طی روزهای ابتدای فروردین با تداوم تجاوز نظامی امریکایی-صهیونی به میهنمان، این پرسش نیز مطرح شده که آیا مداخلات نظامی موجب عقیم‌سازی ابرها یا بارور شدن مجدد ابرها شده و آیا می‌توان بارش‌ها را به تداوم جنگ نسبت داد؟ اساسا امکان عقیم کردن ابرهای باران‌زا به‌منظور ایجادخشکسالی وجود ندارد. روش‌های شناخته شده برای تغییر بارش مثل بارورسازی ابرها تنها با افزودن ذراتی نظیر یدور نقره یانمک‌های دیگر به ابرها سعی می‌کنند فرآیند تراکم آب بخار را تسریع کنند. حذف مواد مغذی از ابرها به‌صورت معکوس تاکنون به‌صورت علمی یا عملی قابل‌اجرا ثابت نشده و حتی اگر هم تکنیکی برای این کار یافت شود، اثرات آن بر آب‌وهوا بسیارغیرقابل پیش‌بینی است. ابرها عمدتا از بخار آب تشکیل شده و امکان جابه‌جایی ابرهای بارانی از یک ناحیه به ناحیه دیگروجود ندارد. ابرها در لایه‌های بالایی جو از چند‌صد ‌متر تقریبا ۲ تا ۱۰ کیلومتر ارتفاع شکل می‌گیرند و تحت اثر بادهای عمودی و افقی، اختلاف فشار، گرما و رطوبت هستند. این پدیده‌ها در مقیاس ملی یا قاره‌ای به سرعت تغییر می‌کنند و نیاز به انرژی عظیمی دارد که موجود نیست. بارور‌سازی ابر

« cloud seeding»  تنها می‌تواند احتمال بارش را در همان ناحیه ابر افزایش یا کاهش دهد؛ مثلا با افزودن یا حذف ذرات و شرط موفقیت نیز وجود حداقل رطوبت در هوای همان منطقه است. برای جابه‌جایی یک ابر با حجم چند کیلومتر مکعب، باید نیروی بادهای افقی به‌حدی بزرگ تقویت شود که حتی بزرگ‌ترین توفان‌های طبیعی هم این‌چنین نمی‌توانند به‌صورت هدفمند یک ابر را به‌جای دیگر ببرند. روش‌های بارور‌سازی ابرها براساس نتایج بسیاری از پژوهش‌ها اثراتی در حد 5‌ تا10درصد درتغییر بارش‌ها می‌توانند داشته باشند.» 

مهدی زارع همچنین می‌گوید: «استفاده زیاد از یدور نقره می‌تواند به خاک و منابع آب زیان برساند. باران معمولا از ابرهای باران‌زای نیم‌ استراتوس، کومولوس، کومولونیمبوس می‌آید. ارتفاع این ابرها نسبت به سطح زمین حدود زیر است. ابرهای کومولوس در ارتفاع حدود ۵۰۰ تا 2000 متر، نیم استراتوس یا نیم‌ستراک بین 200 - 4000 متر ‌و ابرهای کومولونیمبوس در ارتفاع ۱ تا حداکثر ۱۰ - ۱۲ کیلومتر - لایه بالای تروپوسفر - رشد می‌کند. تروپوسفر پایین‌ترین لایه جو زمین است و بلافاصله پس از سطح کره قرار دارد. در قطب‌ها با ضخامت حدود ۸ کیلومتر، در عرض‌های معتدل حدود ۱۱ کیلومتر‌ و در نواحی استوایی حدود ۱۷ کیلومتر ضخامت دارد. تروپوسفر از سطح زمین تا حدود ۸ تا ۱۷ کیلومتر بالاتر وجود دارد. وقتی هوای مرطوب زیر فشار یا گرما گرم می‌شود به سمت بالا حرکت می‌کند یا به دلیل ارتفاع جغرافیایی صعود می‌کند. در لایه‌های بالا دمای زیر۱۰ درجه سانتیگراد قطرات به یخ تبدیل می‌شوند؛ وقتی یخ‌ها به اندازه کافی بزرگ می‌شوند، وزنشان باعث سقوط می‌شود. در لایه‌های پایین‌تر که دما بالاتر است، یخ‌ها ذوب و به قطرات آب تبدیل می‌شوند. 

این قطرات با هم ترکیب و وزنشان افزایش می‌یابد و درنهایت به‌صورت باران به زمین می‌افتند. هر چه رطوبت اولیه بیشتر باشد، قطرات بیشتری می‌توانند تشکیل شوند؛ در نتیجه بارش قوی‌تر می‌شود. اختلاف دمایی بزرگ بین لایه‌های زیرین و بالایی مثل هوای گرم در سطح و هوای سرد در ارتفاع با سرعت بیشتری منجر به صعود هوا و تشکیل ابرهای قدرتمند می‌شود. حضور ذرات مناسب -نمک، خاک، آلودگی- به عنوان هسته باعث افزایش تعداد قطرات و بنابراین‌بارش می‌شود. بادهای افقی می‌توانند ابر را در یک ناحیه نگه دارند که باعث بارش طولانی‌مدت می‌شود یا آن را به سرعت ازناحیه‌ای به ناحیه ‌دیگر منتقل کنند و بارش کوتاه‌مدت رخ دهد. بنابراین مشاهده می‌شود که کل فعل و انفعالات انسانی مشتمل بر جنگ‌ها و تلاش برای دست‌کاری در آب و هوای یک منطقه همچنان اثرهای محدودی می‌تواند بر افزایش یا کاهش بارش در محدوده قابل تاثیر انسانی داشته باشد.»