دیپلماسی فشرده در مسقط؛ پیام‌های جدی در راه است؟

لیلا پایدار- احمد شیرزاد کارشناس مسائل بین‌الملل در گفت‌وگو با خبرنگار اعتمادآنلاین با ارزیابی سفر علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی گفت: طبیعی است که در مقطع کنونی حجم دیپلماسی، تبادل پیام و تماس‌های دیپلماتیک افزایش یابد. به نظر می‌رسد نه طرف آمریکایی و نه طرف ایرانی تمایلی به طولانی‌کردن مذاکرات یا اتلاف وقت ندارند و دستیابی به یک نتیجه مشخص برای هر دو طرف اهمیت دارد.

وی با اشاره به تجربه مذاکرات پیشین افزود: ما تجربه تلخی از دور قبلی مذاکرات داریم مذاکراتی که پنج بار میان آقای عراقچی و آقای ویتکاف انجام شد و عملاً بیش از آنکه با هدف دستیابی به نتیجه باشد، فضاسازی برای اقدام نظامی تلقی می‌شد. از این‌رو، اگر قرار باشد آمریکایی‌ها به توافقی با ایران دست پیدا کنند، انتظار می‌رود این روند طولانی نشود، چراکه در صورت طولانی‌شدن مذاکرات و با توجه به انباشت نیروهای نظامی آمریکا در منطقه، تردیدها نسبت به نیت واقعی آنها افزایش خواهد یافت.

شیرزاد ادامه داد: از سوی دیگر آمریکا نیز به دنبال کسب یک امتیاز مشخص و دستیابی به توافقی روشن است. با توجه به شناختی که از روحیات و روان‌شناسی دونالد ترامپ وجود دارد، او به‌دنبال ثبت پرونده‌ای افتخارآمیز برای خود است و تمایلی ندارد این مسئله به‌طور فرسایشی ادامه پیدا کند. بنابراین در شرایطی که هر دو طرف در این واقعیت رفتاری مشترک هستند که قصد اتلاف وقت ندارند، طبیعی است که حجم تحرکات و عملیات دیپلماتیک افزایش یابد.

این کارشناس مسائل بین‌الملل با تأکید بر اهمیت نقش دبیر شورای عالی امنیت ملی تصریح کرد: آقای لاریجانی به‌دلیل جایگاه حقوقی و سیاسی خود، شخصیت مهمی به‌شمار می‌رود و پیام‌هایی که منتقل می‌کند، جدی گرفته خواهد شد. اکنون باید دید مأموریت ایشان در عمان چیست و آیا از سوی طرف مقابل، نماینده‌ای از آمریکا در این دیدارها حضور خواهد داشت یا این سفر صرفاً به ملاقات با مقامات عمانی محدود می‌شود. به‌طور طبیعی، این سفر نمی‌تواند صرفاً یک دیدار دوستانه معمولی باشد و حتماً در چارچوب تبادل پیام‌های مهم انجام می‌شود، هرچند به دلیل بسته‌بودن فضای خبری، اطلاعات دقیقی در این زمینه در دست نیست.

شیرزاد درباره احتمال کاهش درگیری نظامی گفت: این مسئله بستگی به نوع نگاه دارد. نیروهای نظامی و مسئولان امنیتی کشور به هیچ‌وجه نباید چنین تصوری داشته باشند که خطر به‌طور کامل رفع شده و باید همواره آمادگی دفاعی خود را حفظ کنند. اما فعالان فرهنگی و اقتصادی می‌توانند به این نکته توجه داشته باشند که شرایط فعلی تفاوت قابل‌توجهی با هفته‌های پایانی دی‌ماه دارد و کشور از احتمال وقوع درگیری فاصله گرفته است.

وی دلیل این تغییر شرایط را چنین توضیح داد: در ماه‌های گذشته، آمریکا و اسرائیل تلاش کردند از طریق فعال‌سازی برخی عوامل مستقیم و غیرمستقیم در داخل ایران، فضای ناآرامی ایجاد کنند. حتی اگر نگوییم این تحولات ساخته و پرداخته آنها بود، دست‌کم نمی‌توان خوشحالی و آمادگی‌شان برای تبدیل ناآرامی‌ها به یک جنبش براندازانه و فروپاشی حاکمیت را نادیده گرفت. این تصور اما با واقعیت‌های میدانی همخوانی نداشت و در نهایت ناکام ماند.

این کارشناس مسائل بین‌الملل افزود: در چنین شرایطی به نظر می‌رسد آمریکایی‌ها تا حدی از سناریوهای خشونت‌آمیز، جنگ یا مداخله مستقیم برای رسیدن به نتیجه در ایران ناامید شده‌اند و ترجیح می‌دهند از وضعیت موجود بهره‌برداری دیپلماتیک کنند. این رویکرد دست‌کم در کوتاه‌مدت می‌تواند به کاهش تنش‌ها و آرام‌تر شدن فضا منجر شود.

وی درباره تحرکات لابی صهیونیستی و سفر زودهنگام بنیامین نتانیاهو به آمریکا گفت: هدف اصلی نتانیاهو و هیئت حاکمه اسرائیل، سوق‌دادن آمریکا به سمت جنگ و حمله نظامی علیه ایران است. تجربه درگیری‌های اخیر نشان داد که اسرائیل در تقابل مستقیم با جمهوری اسلامی ایران، دست برتر را نداشت و در کنار وارد کردن ضرباتی، خود نیز متحمل خسارت‌های جدی شد.

او خاطرنشان کرد: به همین دلیل اسرائیل تلاش می‌کند پای آمریکایی‌ها را به‌طور مستقیم به این منازعه باز کند و هرگونه توافق میان ایران و ایالات متحده را به زیان خود می‌داند. از این‌رو، طبیعی است که در این مقطع، با افزایش فشارهای سیاسی و لابی‌گری، تلاش کند دولت آمریکا را به سمت تقابل نظامی سوق دهد.