حضور ۱۳ مستند در جشنواره فیلم فجر؛ این مستند درباره جنگ ۱۲ روزه است

الهام خیری-13 مستندی که در چهل و چهارمین جشنواره فیلم فجر روی پرده می‌روند اگرچه بهترین‌های سینمای مستند در یک سال گذشته نیستند، اما موضوع و تنوع ساختاری دارند.

به گزارش اعتماد، منوچهر شاهسواری، دبیر چهل و چهارمین جشنواره فیلم فجر، مانند محمد حمیدی مقدم، دبیر جشنواره سینماحقیقت در هفت دوره گذشته، هیات انتخاب را حذف کرد. این تصمیم و اراده برای پررنگ کردن نقش دبیر به خودی خود، منفی نیست، اما شاهسواری می‌توانست مانند حمیدی مقدم در نشست خبری پیش از شروع جشنواره مشاوران انتخاب آثارش در زمینه فیلم‌های داستانی، کوتاه و مستند را معرفی کند. با توجه به فضای موجود بعید به نظر می‌رسد او در دو بخش تخصصی کوتاه و مستند، مشاوران متعددی داشته باشد، خروجی روی میز نشان‌دهنده تنوع آثار است، اما پاسخی به پرسش‌هایی که در ذهن مخاطبان خاص سینمای مستند و کوتاه وجود دارد، نیست.

با این همه، 13 مستند فرصت این را یافتند تا در خانه هنرمندان ایران روی پرده بروند. «محاکمه آزادی» ساخته محمد عبدی فیلمی جسورانه و منصفانه درباره سیدمهدی بازرگان است، فیلمی با آرشیوی دقیق و رویکردی علمی به این شخصیت که موافقان و مخالفانش همچنان از تریبون‌های مختلف علیه او موضع می‌گیرند. «محاکمه آزادی» پیش‌تر در نوزدهمین جشنواره «سینماحقیقت» و در بخش جایزه شهید آوینی روی پرده رفته، به شکلی عجیب امتیازهای فیلم نادیده گرفته شد، درحالی که «محاکمه آزادی» از معدود آثاری است که به شکلی درست از یک شخصیت سیاسی تاریخ معاصر صحبت می‌کنند.

«ارس، رود خروشان» فیلم تازه هادی آفریده درباره ارس و منطقه اطراف آن است. یک فیلم تاریخی و محیط‌زیستی با هدف کاوش در اهمیت رود و آب، برای حیات اجتماعی، اقتصادی و حتی فرهنگی مردم آن منطقه. مستندی با قاب‌های چشم‌نواز و گفتار متنی که شبنم مقدمی آن را خوانده. «ارس، رود خروشان» مانند بعضی فیلم‌های هادی آفریده جنجالی نخواهد شد، اما در طول زمان به منبعی برای رجوع تبدیل می‌شود.

«در سپهر ایران» ساخته مجید کریمی، ستایشنامه‌ای برای فرهنگ و هنر ایران زمین است، فیلمی که شهرام درخشان گفتار متن آن را خوانده، ساختش 5 سال طول کشیده و تنوع بصری منحصر به فردی دارد. کارگردان از یزد، اصفهان، کرمانشاه، کردستان، جنوب و شمال و شرق ایران صحبت کرده، تاریخ و معماری را محور قرار داده و از یکتاپرستی ایرانیان صحبت کرده است. باتوجه به مضمون فیلم، می‌توان آن را شانس دریافت سیمرغ بلورین این دوره دانست.

ماریا ماوتی، فیلمسازی جوان است که در جنگ دوازده روزه به جای ترک ایران، به سراغ مستندسازی رفت، فیلم او که با نگاهی زنانه درباره زنان و مادرانی ساخته شده که در ایام حمله اسراییل به ایران، نوزادان شیرخوارگاه را به خانه برده و نگهداری کردند، ادای احترامی به زنان ایرانی است. «نامش زن» که در افتتاحیه نوزدهمین جشنواره «سینماحقیقت» روی پرده رفت، محصول شجاعت سینماگر است. سندی از یک دوره، از جنگ شهری در قلب پایتخت و از مهر ایرانیان. مستند ماریا ماوتی هم فارغ از آنکه دوستش بداریم یا نه، فیلمی مهم و موثر است.

«آگیرا» ساخته محمدصادق اسماعیلی نشان‌دهنده یک مسیر طولانی است، فیلمساز پسری را دنبال کرده و مساله شخصی او را (بحران هویت) به نمایش گذاشته است. محمدصادق اسماعیلی، مدرس سینمای مستند است و «آگیرا» نخستین‌بار در نوزدهمین جشنواره «سینماحقیقت» روی پرده رفت و از آثار پربیننده این دوره بود. 

«آگیرا» به دلیل موضوع می‌تواند از آثار پربیننده این جشنواره باشد.

«برای دخترم» هم مانند «آگیرا» موضوعی واقعی دارد. مهدی عوض‌زاده مانند اسماعیلی شخصیت فیلمش را سال‌ها دنبال کرده و سرنوشتش را ثبت کرده است. «برای دخترم» درباره دخترانی است که به دلیل وضعیت فرهنگی خانواده از تحصیل محروم می‌شوند. تماشای چنین وضعیت دشواری، بیننده را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

«میریام» ساخته علی صدری‌نیا، درباره دختری بلاگر است که بر‌خلاف بلاگرهای حوزه زیبایی، به لبنان سفر می‌کند تا از نزدیک با دوستداران حزب‌الله و سیدحسن نصرالله گفت‌وگو کند. فیلم اثری است که می‌خواهد مفهوم مقاومت و ایستادگی در جهان اسلام را این‌بار از منظر زنان و دختران نسل تازه (حتی بدون حجاب) نمایش دهد. 

سارا طالبیان، فیلمساز جوانی است که به واسطه استعدادی که دارد به آینده او امید وجود دارد. مستند «رویای ناتمام» درباره دختران ورزشکار ایرانی است. فیلمی از جنس «جایی برای فرشته‌ها نیست» (سام کلانتری) که تلاش و عزم زنان ایرانی برای حضور در فضای رقابت و ورزش را نمایش می‌دهد. فیلمی امیدبخش، سرشار از سکانس‌های شادی و غم. یک فیلم خوب دیگر در کارنامه سارا طالبیان جوان.

بسیاری معتقدند جشنواره فیلم فجر، مختص سینمای داستانی است و حضور آثار مستند در آن، اهمیتی ندارد. این انتقاد وارد است اما سینمای مستند که مهم‌ترین و اصلی‌ترین ویترینش «سینماحقیقت» است، با حضور در جشنواره فیلم فجر بیشتر دیده می‌شود. برای دوستداران سینمای مستند، این امتیاز کمی نیست.