نعمت میرزازاده (م. آزرم)، شاعر در غربت درگذشت

نعمت میرزازاده (م. آزرم)، شاعر و از اعضای مؤسس کانون نویسندگان در سن ۸۷ سالگی دور از وطن در پاریس درگذشت.

به گزارش شرق، میرزازاده در اسفند ۱۳۱۷ در مشهد و در خانواده‌ای فرهنگی و از تبار مجاهدین انقلاب مشروطیت ایران به دنیا آمد. او که دانش‌آموختۀ دکترای مردم‌شناسی و جامعه‌شناسی سیاسی از دانشگاه پاریس است، خود را از نسلی می‌خواند که در سال‌های اول دبیرستان با وقایع سیاسی آشنا شدند؛ دورانی که اوج نهضت مقاومت ملی بود. تأثیرات این دوره بعدها در شعرهای م. آزرم خود را نشان داد.

او فعالیت ادبی‌اش را به‌عنوان شاعر و نویسنده از سال‌های ۱۳۴۰ در مشهد آغاز کرد. پاییز سال ۱۳۴۹ که مجموعه شعر مشهور او «سحوری» منتشر شد، مصادف بود با مبارزات مسلحانه علیه رژیم پهلوی و به همین دلیل آزرم به زندان افتاد. البته او در فاصله سال‌های ۱۳۵۰ تا بهمن ۱۳۵۷، در زندان‌های مشهد و تهران به سر برد. چنان‌که خودش در مصاحبه «تاریخ شفاهی هاروارد» تعریف می‌کند، آخرین بار در حکومت نظامی ازهاری زندانی شد و به موجب اسنادی که دو هفته بعد از پیروزی انقلاب در روزنامه‌ها منتشر شد، نامش جزو آن چهل و یک نفری بود که قرار بود در روز ۲۱ بهمن ۱۳۵۷ مطابق یک برنامه مشترک تنظیم‌شده از سوی ساواک و سیا ظرف بیست‌وچهار ساعت، دو نفر دونفر کشته شوند و خبر کشته شدن آنان را هم در رادیو اعلام کنند و بعد از آن یک لشکر گارد بیاید توی تهران و یک کشتار کور دو سه هزارتایی کند و به اصطلاح شاه بازگردد. این آن‌چه بود که در «کیهان» و «اطلاعات» و سیما منتشر شد. اما به آغاز کار ادبیِ آزرم برگردیم که به گفتۀ خودش به سال‌های دبیرستان مربوط می‌شود: «در سال‌های آخر دبیرستان و پیش از حدود سال‌های ۱۳۴۰ در مشهد ابتدا فعالیت‌های من در زمینه فعالیت‌های ادبی و اجتماعی بوده به‌معنای آنکه در روزنامه‌های خراسان و آفتاب شرق آن سال‌ها به‌اتفاق بسیاری دیگر چندین تا دیگر از دوستان که برخی از آنها از نام‌آوران امروز مسائل هنری و تحقیق ادبیات ایران هستند مثل آقای دکتر شفیعی کدکنی آنجا برنامه‌های انتشارات ادبیات داشتیم».

از آزرم در دوران بعد از انقلاب مجموعه‌شعر «گلخون» در اسفند ۱۳۵۸ منتشر شد و پیش از آن بسیاری از شعرهای این مجموعه در روزنامه «آزادی»، ارگان جبهه دموکراتیک که او در آنجا فعالیت می‌کرد چاپ و منتشر شده بودند. آزرم در زمستان سال ۱۳۶۰ ناگزیر به ترک وطن شد و در خارج از ایران به فعالیت ادبی خود ادامه داد و شعرهایی سرود که در مجموعه «به هوای میهن» منتشر شد. آزرم همچنین آثاری در حوزه پژوهش ادبی دارد که از آن جمله می‌توان به «شعر امروز خراسان» اثر مشترک او و دکتر شفیعی کدکنی اشاره کرد که در سال ۱۳۴۰ منتشر شد و همچنین کتاب «مقدمه بر حماسه آرش» که در سال ۱۳۴۴ به چاپ رسید.

نعمت میرزازاده که سال‌ها دور از وطن بودو در غربت درگذشت، سالیانی پیش در «سحوری» سروده بود: «پرنده‌ای که سفر کرده بود،/ گفت به ابر:/ تو ای پرندۀ آزاد!/ به آشیانۀ من گر ترا افتاد گذار،/ - به این نشانه که باغی‌ست در میان قفس-/ به شاخه‌ای که در آن آشیانه‌ای خالی‌ست/ سلام من برسان.../ پدر اگر پرسید/ و یا برادرها/ بگو که گفت: دلم پر کشد به سوی شما/ که گرچه هست در اینجا، افق وسیع و بلند/ و هر کرانۀ آن باغ و مهلت پرواز/ ولی نمی‌دانید:/ که یاد باغچه‌ام/ آشیانه‌ام/ -قفسم-/ مرا ز لذت پرواز/ بازمی‌دارد./ شما نمی‌دانید،/ -در این دیار غریب-/ چه حسرتی‌ست، سلامی به آشنا گفتن/ شما نمی‌دانید، چه حسرتی‌ست، که در خانه انتظاری نیست.../ پرنده سفر کرده بود،/ گفت به ابر:/ پرنده‌ای که بوی فضا می‌شناسد از ره دور/ پرنده بازنگردد مگر زمانی که...». (از شعر «مهاجر»، مجموعه «سحوری»، مشهد، بهمن ۱۳۴۷).