قدرت واقعی وقتی در دست مردم است که تریبونها باز باشد
روزنامه اعتماد نوشت: در جامعهای که نمیتوان تریبونها را بست، قدرت واقعی در دست مردم است. تنها با توجه و مصرف آگاهانه مخاطب است که تریبونها سالم میمانند و از فساد بازداشته میشوند.
«تریبونها را باز کنید، رقبا را زیاد کنید» عنوان یادداشت روزنامه اعتماد به قلم مهدی قدیری بیداخویدی است که در آن آمده؛ در دنیای امروز، شبکههای اجتماعی و رسانهها قدرت انتشار اطلاعات را به طور بیسابقهای افزایش دادهاند. هر فرد میتواند تریبونی دراختیار داشته باشد و بدون تخصص یا مسوولیت اجتماعی، دیدگاهها و اخبار خود را به مخاطبان ارایه کند. این وضعیت باعث کاهش اعتماد عمومی و ایجاد جامعهای پر از روایتهای متضاد و تحریکآمیز شده است. یکی از عوامل اصلی این بحران، تریبونهایی است که در دست افراد فاقد تخصص و مسوولیت است. نتیجه، جامعهای است که حرف زیاد دارد اما تحلیل و محتوای فکری کم و مردم نمیتوانند درست از نادرست را تشخیص دهند. در این فضا، کسانی که دروغهای خوشبیان ارایه میکنند، قدرت بیشتری پیدا میکنند و تخصص و حقیقت به حاشیه میرود. راهحل سنتی، یعنی بستن تریبونها توسط حاکمیت، با چالشهای قانونی و اجتماعی همراه است و ممکن است به اتهام محدود کردن آزادی بیان منجر شود. مسیر پایدار، تقویت تریبونهای سالم و هدایت مردم به سمت آنهاست؛ در این مدل، مردم نه تنها مصرفکننده، بلکه تنها عامل قدرت و بازدارنده فساد هستند.
بخش ۱: بحران تریبونهای بیمسوولیت تحلیل جامعهشناختی
تعداد زیادی تریبون دراختیار افراد فاقد تخصص و مسوولیت قرار دارد. هر کسی میتواند حرف بزند و اطلاعات خود را منتشر کند. این باعث شده مردم در تشخیص درست از نادرست سردرگم شوند.
جامعه را میتوان به دو گروه تقسیم کرد:
خواص: افراد متخصص که تحلیلها و نظرات علمی ارایه میدهند.
عوام: افرادی که تخصص ندارند و بیشتر تحتتاثیر روایتهای خوشبیان قرار میگیرند.
نتیجه، کاهش اعتماد عمومی و ایجاد جامعهای پرحرف اما کمفهم است. مردم عصبانی میشوند، اما نسبت به پیامدهای دروغها بیتفاوت میمانند.
تحلیل حقوقی
مسوولیت کیفری: انتشار اخبار نادرست یا تحریک احساسات عمومی که باعث ضرر شود، قابل پیگرد کیفری است (شایعه، تهمت، تشویش اذهان عمومی).
مسوولیت مدنی: کسانی که خسارت مالی یا روانی وارد میکنند، میتوانند ملزم به جبران شوند.
خلأ قانونی: در مواردی قوانین کافی نیست و تریبونها بدون مجازات ادامه میدهند؛ لازم است مکانیسمهای پاسخگویی ایجاد شود.
بخش ۲: ساخت تریبونهای سالم
تحلیل جامعهشناختی
راه مقابله با فساد، ایجاد و تقویت تریبونهای سالم و تخصصی است. ویژگیهای تریبون سالم:
تخصصی بودن: فقط در حوزه خاص فعالیت کند و از موضوعات غیرتخصصی پرهیز کند.
هدفمند بودن: هدف ارتقای جایگاه شخصی نباشد، بلکه انتقال صحیح اطلاعات و دانش باشد.
رقابت موازی: به جای سرکوب، تریبونهای سالم باید با رقابت موازی بازار قدرت را متعادل کنند.
گردش مخاطب: مردم نباید همواره تحت سیطره یک تریبون باشند؛ گردش بین تریبونهای تخصصی باعث حفظ تخصص و جلوگیری از انحصار قدرت میشود.
تحلیل حقوقی
چارچوب قانونی: تریبونهای تخصصی میتوانند در قالب نهادهای آموزشی، انجمنهای علمی و رسانههای تخصصی فعالیت کنند و قوانین میتوانند از انتشار محتواهای غیرتخصصی جلوگیری کنند.
مسوولیت حرفهای: افراد صاحب تریبون باید شفاف و پاسخگو باشند، از عوامفریبی پرهیز کنند و منابع خود را مستند کنند.
حقوق مخاطب: مردم باید آزادانه بین تریبونها انتخاب کنند تا سالمها تقویت و فاسدها محو شوند.
بخش ۳: نقش مردم در کنترل تریبونها
تحلیل جامعهشناختی
قدرت واقعی تریبونها در دست مردم است. وقتی تریبونها سالم و متعدد باشند، نیازی به دخالت حاکمیت نیست: مردم تریبونها را بزرگ یا نابود میکنند. گوش و چشم مردم سلاح اصلی هستند.
گردش مخاطب بین تریبونها از انحصار جلوگیری میکند و تخصص را حفظ میکند.
تحلیل حقوقی
حق انتخاب و دسترسی: قوانین باید از آزادی انتخاب مردم بین تریبونها حمایت کنند.
محدودیت دخالت حاکمیت: دخالت مستقیم دولت ضروری نیست و حتی میتواند مخرب باشد.
مسوولیت اجتماعی مخاطب: مخاطب با انتخاب آگاهانه میتواند از انتشار دروغ و عوامفریبی جلوگیری کند.
بخش ۴: جمعبندی و چشمانداز
فراوانی تریبونهای بیمسوولیت، یکی از دلایل اصلی کاهش اعتماد عمومی است. این بحران باعث شده کسانی که توان ارایه دروغهای خوشبیان دارند نفوذ بیشتری پیدا کنند و تخصص به حاشیه رانده شود.
راهحل، نه حذف تریبونها، بلکه ایجاد تریبونهای سالم و تخصصی و هدایت مردم به گردش بین آنهاست. مردم نقش اصلی را دارند: گوش و چشم مخاطب، قدرت تریبونها را میسازد یا نابود میکند.
پیام حقوقی: تریبونهای تخصصی مسوول و پاسخگو باشند. حق آزادی بیان و انتخاب مخاطب حفظ شود. دخالت حاکمیت حداقل باشد. گردش مخاطب و رقابت موازی نقش بازدارنده حقوقی و اجتماعی دارد. در جامعهای که نمیتوان تریبونها را بست، قدرت واقعی در دست مردم است. تنها با توجه و مصرف آگاهانه مخاطب است که تریبونها سالم میمانند و از فساد بازداشته میشوند.
دیدگاه تان را بنویسید