گزارش روزنامه اعتماد از راهبردهای رهبر جدید انقلاب / در پیامهای آیتالله خامنهای، امنیت بدون حضور مردم معنا و پشتوانه کافی ندارد
در پیامهای آیتالله سید مجتبی حسینی خامنهای، امنیت بدون حضور مردم معنا و پشتوانه کافی ندارد؛ سیاست خارجی از معادلات منطقهای و مناسبات همسایگی جدا نیست؛ اقتصاد بدون گرهگشایی از معیشت نمیتواند به رضایت عمومی منجر شود و دولت نیز نمیتواند خود را صرفا به اداره دستگاهها و اجرای برنامههای روزمره محدود کند. در این میان، فرهنگ و هویت انقلابی قرار است پیوندی میان گذشته و آینده این منظومه برقرار کنند.
آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای، رهبری جدید در ایران، در ماههای نخست بعد از انتخاب به این عنوان با رای مجلس خبرگان رهبری، از مسیر پیامها و بیانیههایی که به مناسبتهای مختلف منتشر کردهاند، با جامعه و ساختار سیاسی سخن گفتهاند. این پیامها، صرفا واکنشهایی مناسبتی به تحولات روز نبوده و نیستند؛ کنارهم قرار دادن آنها میتواند تصویری از اولویتها، دغدغهها و جهتگیریهایی به دست بدهد که رهبر انقلاب برای دوران جدید در کشور درنظر دارند. از همین منظر، بررسی مجموعه پیامهای آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای، فراتر از بازخوانی چند موضعگیری پراکنده، تلاشی برای شناخت چارچوب فکری و سیاسی ایشان است.
به گزارش اعتماد،نخستین پیام آیتالله سید مجتبی حسینی خامنهای در ۲۱ اسفند ۱۴۰۴، در شرایطی منتشر شد که کشور با تحولات جنگی و امنیتی روبهرو بود و هنوز بسیاری از پرسشها درباره مسیر پیشروی ایران پاسخ روشنی نداشت. ایشان در همان پیام، هفت سرفصل را مورد توجه قرار دادند؛ از جایگاه مردم و نیروهای مسلح تا دستگاههای اجرایی، جبهه مقاومت، کشورهای منطقه و مواجهه با دشمنان. این گستردگی موضوعی، از همان ابتدا نشان میداد که مخاطب پیامهای رهبر انقلاب صرفا یک نهاد یا گروه سیاسی خاص نیست و مجموعهای از بازیگران داخلی و خارجی در دایره خطاب ایشان قرار دارند. با گذشت زمان، دامنه موضوعات نیز از مسائل جنگ و امنیت فراتر رفت. در پیام نوروزی، معیشت مردم، تولید ثروت و ارتقای زیرساختهای رفاهی در کانون توجه قرار گرفت؛ در پیام چهلمین روز شهادت رهبر شهید انقلاب، بر وحدت اجتماعی، حضور مردم و تقویت توان ملی تاکید شد و در پیامهای بعدی نیز موضوعاتی چون پرهیز از تفرقه، مسوولیت مدیران و ضرورت تقویت قدرت ایران موردتوجه قرار گرفت. مرور مجموعه مواضع ایشان در کنار یکدیگر میتواند تصویری از منظومه فکری و اولویتبندی ایشان در سیاست داخلی، اقتصاد، سیاست خارجی، فرهنگ و امنیت را ترسیم و به این پرسش پاسخ دهد که کدام مفاهیم در پیامهای رهبر انقلاب تکرار شدهاند و کدام موضوعات در طول ماههای گذشته برجستگی بیشتری پیدا کردهاند. «اعتماد» در نخستین بخش از این پرونده، با مرور پیامها و بیانات آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای، میکوشد تصویری کلی از نقشه راهبری رهبر انقلاب برای ایران ترسیم کند؛ تصویری که مبنای بررسی تفصیلی هر یک از این محورها در گزارشهای بعدی خواهد بود.
امنیت و قدرت نظامی؛ بازدارندگی در صدر نقشه راهبری
امنیت و قدرت دفاعی از نخستین موضوعاتی هستند که در پیامهای آیتالله سید مجتبی حسینی خامنهای برجستگی پیدا میکنند. بررسی مواضع ایشان نشان میدهد که در ترسیم اولویتهای دوره جدید، توان نظامی صرفا یک ابزار برای مقابله با تهدیدهای خارجی نیست، بلکه با مفاهیمی چون حفظ تمامیت ارضی، استقلال سیاسی، بازدارندگی و حتی تعیین سرنوشت جنگ پیوند خورده است. این رویکرد را میتوان از نخستین پیام ایشان در ۲۱ اسفند ۱۴۰۴ تا اظهارات و تدابیر نظامی منتشرشده در ۹ آبان ۱۴۰۵ دنبال کرد؛ دو مقطعی که اگرچه در شرایط متفاوتی بیان شدهاند، اما هر دو بر ضرورت حفظ آمادگی دفاعی و جلوگیری از تحمیل اراده دشمن تاکید دارند. در نخستین پیام آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای که ۲۱ اسفند ۱۴۰۴ منتشر شد، بخش مستقلی به رزمندگان و نیروهای مسلح اختصاص داشت. ایشان در این بخش، ضمن قدردانی از عملکرد نیروهای نظامی در جریان جنگ، تاکید کردند که این نیروها با حملات خود مانع از تحقق اهداف دشمن شدهاند. تعبیر ایشان درباره عملکرد نیروهای مسلح، روشن و قابل توجه بود: «با ضربات کوبنده خود راه دشمن را سد کردهاند و آنان را از توهم امکان تسلط بر میهن عزیز و احیانا تجزیه آن خارج نمودهاند.» این عبارت، دفاع نظامی را در پیوند مستقیم با حفظ استقلال و تمامیت سرزمینی ایران قرار میدهد. در ادامه همین پیام، رهبر انقلاب خطاب به رزمندگان، بر تداوم دفاع تاکید کردند و گفتند: «برادران عزیز رزمنده! خواست تودههای مردم، ادامه دفاع موثر و پشیمانکننده است.» ایشان همچنین درباره استفاده از ظرفیتهای راهبردی ایران در منطقه تصریح کردند: «همچنین قطعا همچنان از اهرم مسدود کردن تنگه هرمز باید استفاده شود.» بخش دیگری از این پیام نیز به احتمال گشودن جبهههای جدید اختصاص داشت؛ موضوعی که آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای درباره آن گفتند: «در مورد گشودن جبهههای دیگری که دشمن در آن تجربه ناچیزی دارد و بهشدت در آن آسیبپذیر خواهد بود مطالعاتی صورت گرفته است و فعالسازی آن در صورت استمرار وضع جنگی و بنا بر رعایت مصالح صورت خواهد گرفت.» بنابراین، در نخستین ترسیم از رویکرد دفاعی رهبر انقلاب، علاوه بر استمرار مقاومت نظامی، استفاده از ظرفیتهای جغرافیایی و شناسایی نقاط آسیبپذیر طرف مقابل نیز مورد توجه قرار گرفته است. این پیام همچنین نشان میدهد که در نگاه ایشان، دفاع نظامی محدود به مرزهای جغرافیایی ایران تعریف نمیشود. آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای در همان روز، جبهه مقاومت را بخشی جداییناپذیر از ارزشهای انقلاب اسلامی دانستند و با اشاره به عملکرد یمن، حزبالله لبنان و مقاومت عراق، بر همراهی اجزای این جبهه تاکید کردند. این بخش از پیام، پیوند میان امنیت ایران و تحولات منطقهای را در چارچوبی فراتر از مرزهای ملی قرار میدهد؛ چارچوبی که در آن همکاری نیروهای همسو در منطقه، یکی از مولفههای مقابله با تهدیدهای مشترک تلقی میشود.
وجه دیگر نگاه دفاعی رهبر انقلاب را میتوان در موضع ایشان درباره پایگاههای نظامی امریکا در کشورهای همسایه مشاهده کرد. آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای در پیام ۲۱ اسفند ۱۴۰۴، ضمن تاکید بر تمایل ایران به روابط دوستانه با همسایگان، استفاده از خاک این کشورها برای حمله به ایران را موضوعی جداگانه دانستند. ایشان در همین زمینه تصریح کردند که حملات ایران متوجه پایگاههای مورداستفاده قرار گرفته، بوده است نه کشورهای میزبان. در عین حال، از این کشورها خواستند پایگاههای یادشده را تعطیل کنند. این موضع، دو مولفه همزمان را در سیاست امنیتی منطقهای ایشان نشان میدهد؛ تاکید بر حفظ روابط با همسایگان و مخالفت با تبدیل قلمرو آنان به محل استقرار یا عملیات نظامی علیه ایران. این جهتگیری در ۹آبان ۱۴۰۵، در دیدار فرماندهان ارشد نیروهای مسلح با رهبر انقلاب، با جزییات بیشتری در حوزه آمادگی دفاعی و بازدارندگی مطرح شد. مطابق گزارش خبرگزاری مهر از این دیدار، آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای «آمادگی رزمی هوشمندانه» را از الزامات بازدارندگی حداکثری دانستند و بر پاسخ فوری و اثرگذار به هر سطح و نوع تهدید، بدون محدودیت جغرافیایی تاکید کردند. ایشان همچنین اعلام کردند در صورت آغاز مجدد حملات نظامی یا تروریستی، نیروهای مسلح و ملت ایران زمان و شرایط پایان آن را تعیین خواهند کرد.
در همین دیدار، موضوع تقویت معماری اطلاعات نظامی، توسعه دفاع بومی در حوزه دکترین و تاکتیک، استفاده از فناوریهای نوین و ارتقای توانمندیهای دفاعی و امنیتی نیز مطرح شد. بهروزرسانی بانک اهداف بهگونهای که داراییهای مادی و غیرمادی دشمن امریکایی-صهیونیستی در تیررس نیروهای مسلح قرار بگیرند، از دیگر تدابیر اعلامشده بود. در کنار این موارد، ایشان بر ضرورت توجه به نیازهای معیشتی و پشتیبانی نیروهای مسلح نیز تاکید کردند. از کنار هم قرار دادن این دو مقطع میتوان دریافت که در پیامهای رهبر انقلاب، امنیت ملی بر مجموعهای از مولفههای بههمپیوسته استوار شده است؛ توان رزمی، آمادگی اطلاعاتی، توسعه فناوری دفاعی، حفظ ظرفیتهای راهبردی و پشتیبانی اجتماعی از نیروهای مسلح. در این میان، حمایت مردم نیز جایگاه مشخصی دارد، بهطوری که آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای در دیدار ۹ آبان، حمایت ملی از نیروهای مسلح را از ارکان بازدارندگی معرفی کردند. بنابراین، در نقشه راهبری ترسیمشده در این پیامها، قدرت دفاعی تنها به تجهیزات و توان عملیاتی محدود نمیشود، بلکه مجموعهای از ظرفیتهای نظامی، مردمی و منطقهای را در بر میگیرد.
جهان در نقشه راه رهبر جدید
سیاست خارجی در پیامهای آیتالله سید مجتبی حسینی خامنهای بر چند محور بههمپیوسته استوار است؛ مواجهه با امریکا و اسراییل، گسترش روابط با کشورهای همسایه، تقویت جبهه مقاومت و تاکید بر همگرایی کشورهای اسلامی. بررسی پیامهای ایشان نشان میدهد که سیاست خارجی در این منظومه صرفا به مناسبات دوجانبه یا روابط دیپلماتیک محدود نمیشود، بلکه با مفاهیمی چون امنیت منطقهای، استقلال کشورها، مقابله با سلطه خارجی و شکلگیری نظمی متفاوت در مناسبات بینالمللی پیوند خورده است. در این چارچوب، همسایگان از یکسو شرکای بالقوه ایران در ایجاد ثبات منطقهای معرفی میشوند و ازسوی دیگر، درباره همکاری نظامی با امریکا و استفاده از خاک این کشورها علیه ایران به آنها هشدار داده میشود. نخستین نشانههای این رویکرد در پیام ۲۱ اسفند ۱۴۰۴ آشکار شد؛ زمانی که آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای در بخشی از پیام خود خطاب به سران و مقامهای کشورهای منطقه، به موضوع پایگاههای نظامی امریکا پرداختند. ایشان با اشاره به اینکه ایران با ۱۵ کشور همسایگی خاکی یا آبی دارد، تاکید کردند: «ما با ۱۵ کشور همسایگی خاکی یا آبی داریم و همیشه مایل به ارتباط گرم و سازنده با همه آنان بودهایم و هستیم.» با این حال، ایشان میان روابط دوستانه با همسایگان و استفاده از ظرفیتهای نظامی این کشورها برای حمله به ایران تفکیک قائل شده و خواستار تعطیلی پایگاههای مورداستفاده امریکا شدند. در همین پیام تصریح کردند: «این کشورها باید تکلیف خود را با متجاوزین به وطن عزیزمان و قاتلین آحاد مردم ما معلوم کنند. این موضع در پیام نوروزی ۲۹ اسفند ۱۴۰۴ با توضیحات بیشتری همراه شد. آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای در این پیام تاکید کردند که سیاست اعلامشده درباره همسایگان جدی است و برای تحکیم روابط با آنها، علاوه بر همجواری جغرافیایی، اشتراکات دینی، فرهنگی، زبانی و منافع راهبردی نیز وجود دارد. ایشان بهطور مشخص از پاکستان نام بردند و افغانستان و پاکستان را به بهبود روابط دعوت کردند: «دو کشور برادرمان یعنی افغانستان و پاکستان باید برای رضای الهی و عدم شقّ عصای مسلمین هم که شده روابط بهتری با هم برقرار سازند و بنده بهسهم خود حاضر به اقدامات لازمه هستم.» این بخش از پیام، نشان میدهد که در کنار مواضع تقابلی درباره حضور نظامی امریکا، ظرفیتهای همکاری و میانجیگری منطقهای نیز در نگاه ایشان جایگاه دارد. در همین پیام نوروزی، موضوع دیگری نیز مطرح شد که به حساسیت روابط ایران با همسایگان مربوط بود. آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای درباره حملات صورتگرفته به نقاطی در ترکیه و عمان اعلام کردند: «بههیچوجه ازسوی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی و سائر نیروهای جبهه مقاومت نبوده است.» ایشان این حملات را به «ترفند پرچم دروغین» نسبت دادند و هدف آن را ایجاد اختلاف میان ایران و کشورهای همسایه دانستند. این موضع، در کنار دعوت به روابط گرم با همسایگان، نشاندهنده اهمیت جلوگیری از گسترش اختلافات منطقهای در پیامهای رهبر انقلاب است. موضوع جبهه مقاومت نیز در این چارچوب، جایگاهی فراتر از یک همکاری مقطعی یا صرفا نظامی دارد. آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای در نخستین پیام خود، کشورهای عضو این جبهه را «بهترین دوستان» ایران معرفی کرده و تصریح کردند: «امر مقاومت و جبهه مقاومت، جزئی جداییناپذیر از ارزشهای انقلاب اسلامی است.» ایشان در همان پیام، از نقش یمن، حزبالله لبنان و مقاومت عراق در جریان جنگ سخن گفتند و همراهی اجزای این جبهه را عاملی برای کوتاهتر شدن مسیر مقابله با آنچه فتنه صهیونیستی خواندند، دانستند. در این نگاه، جبهه مقاومت صرفا مجموعهای از گروههای همسو با ایران نیست، بلکه بخشی از چارچوب ارزشی و منطقهای سیاست خارجی جمهوری اسلامی به شمار میرود. این نگاه در پیام ۸ شهریور ۱۴۰۵ به مناسبت هفته وحدت، با تاکید بر ضرورت همگرایی کشورهای اسلامی گسترش پیدا کرد. آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای در این پیام، خطاب به حاکمان کشورهای اسلامی، بهویژه کشورهای غرب آسیا و حاشیه خلیجفارس، توصیه کردند: «دشمن واقعی خود را بشناسید و نقشهاش را دریافته و با آن مقابله کنید.» ایشان همچنین با اشاره به تلاش برای ایجاد اختلاف میان کشورهای مسلمان، تصریح کردند: «دشمن بهدنبال پارهپاره شدن امت اسلام است.» در بخش دیگری از همین پیام، امریکا و اسراییل نه فقط دشمن جمهوری اسلامی و جبهه مقاومت، بلکه دشمن امت اسلامی معرفی شدند. به این ترتیب، دایره مخاطبان سیاست خارجی موردنظر رهبر انقلاب از کشورهای همسایه فراتر میرود و مجموعه کشورهای اسلامی را نیز در بر میگیرد. در پیام ۱۳ آبان ۱۴۰۵ نیز امریکا و نسبت ایران با این کشور، با صراحت بیشتری موردتوجه قرار گرفت. آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای با مرور سابقه مداخلات امریکا در ایران، از کودتای ۲۸ مرداد تا حمایت از رژیم بعث در جنگ ایران و عراق، تحریمها و حملات نظامی، بر استمرار خصومت واشنگتن تاکید کردند. ایشان در این پیام، هرگونه امید به تغییر رفتار امریکا از مسیر جابهجاییهای حزبی و جناحی یا امتیازدهی را رد کردند و نوشتند: «اگر هنوز کسانی هستند که اندک امیدی به تغییر رفتار یا جابهجاییهای حزبی و جناحی در نظام سلطه دارند یا تصور میکنند با امتیاز دادن به امریکا میتوانند او را از دشمنی با ملت ایران منصرف کنند، سخت در اشتباهاند.» در همین پیام، موضوع سیاست منطقهای ایران نیز به تنگه هرمز و پایگاههای نظامی امریکا پیوند خورد. آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای مدیریت ایران بر تنگه هرمز و از بین بردن پایگاههای نظامی امریکا در کشورهای منطقه را واکنشی به جنگ تحمیلی سوم توصیف کردند و درباره احتمال تکرار حملات هشدار دادند که این اقدامات میتواند ابعاد گستردهتری پیدا کند. ایشان همچنین از نقش جبهه مقاومت در فلسطین، لبنان، عراق و یمن سخن گفتند و این مجموعه را در کنار تحولات منطقهای، زمینهساز شکلگیری نظم جدید جهانی دانستند. مجموع این پیامها نشان میدهد که سیاست خارجی در نقشه راهبری رهبر انقلاب بر سه سطح متمرکز است؛ مقابله با آنچه سلطه و مداخله امریکا و اسراییل خوانده میشود، حفظ و توسعه روابط با همسایگان بر پایه منافع و اشتراکات مشترک و تقویت همگرایی کشورهای اسلامی و جبهه مقاومت. در این چارچوب، همسایگی هم فرصتی برای همکاری و هم موضوعی مرتبط با امنیت ملی است؛ جبهه مقاومت نیز در کنار روابط رسمی دولتها، جایگاهی مشخص در تعریف ایشان از مناسبات منطقهای دارد. استمرار این مضامین در پیامهای اسفند، شهریور و آبان ۱۴۰۵ نشان میدهد که این موضوعات در مواضع منتشرشده رهبر انقلاب از جایگاهی محوری برخوردارند.
اقتصاد و معیشت؛ سنجش نقشه راهبری با زندگی روزمره مردم
اگر در دو محور پیشین، امنیت و سیاست خارجی در کانون بررسی پیامهای رهبر انقلاب قرار گرفت، در کنار آنها یک مفهوم دیگر نیز بهطور مداوم تکرار میشود؛ مردم. بررسی پیامهای آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای نشان میدهد که جایگاه مردم در نگاه ایشان صرفا به حمایت اجتماعی از تصمیمهای حاکمیت محدود نمیشود، بلکه حضور عمومی، حفظ وحدت، مشارکت در عرصههای مختلف و نقشآفرینی اجتماعی از مولفههای مهم عبور کشور از شرایط دشوار معرفی شدهاند. این موضوع بهویژه در نخستین پیام ایشان در ۲۱ اسفند ۱۴۰۴ و پیام نوروزی ۲۹ اسفند همان سال برجستگی دارد؛ دو پیامی که در آنها، مردم نه صرفا تماشاگر تحولات، بلکه یکی از عوامل تعیینکننده در سرنوشت کشور معرفی شدهاند.
آیتالله سیدمجتبی حسینیخامنهای در نخستین پیام خود، با اشاره به روزهایی که کشور با فقدان رهبر و فرمانده کل قوا روبهرو بود، نقش مردم را در حفظ ثبات و اقتدار کشور برجسته کردند. ایشان با یادآوری عملکرد آیتالله سیدعلی خامنهای در وارد کردن مردم به عرصههای مختلف، نوشتند: «ایشان اینطور معنای حقیقی جمهور و جمهوریت را فعلیت بخشیدند و از عمق جان هم به آن معتقد بودند.» سپس در ارزیابی روزهای نخست پس از این واقعه، خطاب به مردم تصریح کردند: «این شما مردم بودید که کشور را رهبری و اقتدار آن را ضمانت کردید.» این عبارت، از مهمترین گزارههای آن پیام درباره جایگاه مردم است، زیرا نقش آنان را از حمایتکننده ساختار سیاسی فراتر میبرد و به عاملی برای حفظ اقتدار و استمرار اداره کشور تبدیل میکند. در ادامه همین پیام، سه توصیه درباره حفظ وحدت، استمرار حضور در صحنه و کمک به یکدیگر مطرح شد. آیتالله سید مجتبی حسینی خامنهای درباره ضرورت پرهیز از اختلافات، تاکید کردند: «باید بر وحدت بین آحاد و اقشار ملت که معمولا در مواقع مضیقه نمود خاصی پیدا میکند خدشهای وارد نشود.» ایشان راه تحقق این هدف را نیز مشخص کردند و نوشتند: «این امر با صرفنظر کردن از نقاط مورداختلاف تحصیل خواهد شد.» بنابراین وحدت در این پیام، به معنای یکسان شدن دیدگاههای سیاسی و اجتماعی نیست، بلکه به معنای کنار گذاشتن اختلافات در شرایطی است که حفظ انسجام عمومی ضرورت بیشتری پیدا میکند. نکته دیگر در این پیام، تاکید بر استمرار حضور مردم در عرصههای مختلف بود. ایشان این حضور را محدود به خیابان یا مناسبتهای سیاسی ندانستند و تصریح کردند: «چه بهصورت انواع نقشآفرینیهای موثر در عرصههای مختلف اجتماعی، سیاسی، تربیتی، فرهنگی و حتی امنیتی.» این عبارت نشان میدهد که در نگاه رهبر انقلاب، مشارکت عمومی باید در حوزههای گوناگون زندگی اجتماعی جریان داشته باشد. ایشان همچنین حضور در مراسم روز قدس سال 1404 را یادآوری کردند و بر توجه به «عنصر دشمنشکنی» در این حضور تاکید داشتند. در کنار آن، کمک به یکدیگر و حمایت از اقشاری که شرایط دشوارتری را تجربه میکنند، به عنوان مسوولیتی اجتماعی مورد توجه قرار گرفت. این تاکید در پیام نوروزی ۲۹ اسفند ۱۴۰۴، با برجسته شدن مفهوم وحدت ملی ابعاد گستردهتری پیدا کرد. آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای در این پیام، وحدت شکلگرفته میان ایرانیان را با وجود تفاوتهای فکری، مذهبی، فرهنگی و سیاسی، یکی از عوامل ناکامی دشمن دانستند و نوشتند: «در حال حاضر در اثر وحدت عجیبی که بین شما هموطنان با همه تفاوت خاستگاههای مذهبی، فکری، فرهنگی و سیاسی ایجاد شده، در دشمن شکستگی به وجود آمده است.» ایشان این وضعیت را «نعمتی خاص از ناحیه حضرت حق جلّ و علا» توصیف کردند و بر ضرورت شکرگزاری عملی برای حفظ آن تاکید داشتند. اهمیت این عبارت در آن است که وحدت ملی در پیام رهبر انقلاب، نه صرفا یک توصیه اخلاقی، بلکه ظرفیتی برای مقابله با تهدیدهای خارجی معرفی میشود. در پیام ۲۰ فروردین ۱۴۰۵، به مناسبت چهلمین روز شهادت آیتالله سیدعلی خامنهای و تحولات جنگ، موضوع حضور مردم بار دیگر در مرکز توجه قرار گرفت. آیتالله سید مجتبی حسینی خامنهای با تاکید بر ضرورت استمرار نقشآفرینی عمومی نوشتند: «برای رسیدن به «ایران قوی» استمرار حضور مردم عزیزمان همانند چهل روزی که پشت سر گذاشتند ضروری است.» ایشان در ادامه، حتی احتمال آغاز مذاکرات با دشمن را دلیلی برای پایان حضور اجتماعی و خیابانی مردم ندانستند و تصریح کردند: «نباید با اعلام بناء بر مذاکرات با دشمن، تصور شود که حضور در خیابانها لازم نیست.» در ادامه همین بخش نیز تاکید کردند: «مسلما فریادهای شما در میادین، در نتیجه مذاکرات موثر است.» به این ترتیب، حضور مردم در این پیام تنها به دوره درگیری نظامی محدود نمیشود و حتی در صورت انتقال تقابل به عرصه مذاکره نیز برای آن نقش و اثرگذاری درنظر گرفته شده است. وجه دیگر این رویکرد، پیوند میان وحدت اجتماعی و مسوولیت دستگاههای اجرایی است. آیتالله سیدمجتبی حسینیخامنهای در پیام ۶ شهریور ۱۴۰۵ به مناسبت هفته دولت، خطاب به مسوولان بر ضرورت مراقبت از انسجام عمومی تاکید کردند. عبارت محوری ایشان در این پیام چنین بود: «ارتکاب هر آنچه بهضرر انسجام اجتماعی باشد، ممنوع است.» این گزاره، وحدت را از سطح توصیه به مردم فراتر میبرد و برای مدیران و مسوولان نیز در حفظ آن مسوولیت قائل میشود. به بیان دیگر، حفظ انسجام اجتماعی صرفا وظیفه شهروندان نیست و عملکرد دستگاههای حکومتی نیز باید با این ضرورت سنجیده شود. بر این اساس سه مولفه اصلی در نگاه رهبر انقلاب به جامعه قابل شناسایی است؛ نخست: نقش مردم در حفظ اقتدار و استمرار اداره کشور، دوم: ضرورت حفظ وحدت در عین پذیرش تفاوتهای فکری، مذهبی و سیاسی و سوم: استمرار مشارکت عمومی در عرصههای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی. در این منظومه، وحدت به معنای حذف تفاوتها نیست، بلکه به معنای جلوگیری از تبدیل اختلافات به شکافهای آسیبزننده است. همچنین حضور مردم به روزهای جنگ و بحران محدود نمیشود و در نگاه آیتالله سیدمجتبی حسینیخامنهای، یکی از الزامات دستیابی به «ایران قوی» و حفظ ظرفیتهای ملی در دورههای مختلف
به شمار میرود.
دولت و مدیران؛ مسوولیت اداره کشور در نقشه راهبری
در پیامهای آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای، دولت یکی از مهمترین حلقههای تحقق اهداف کلان کشور است. پیام ۶ شهریور ۱۴۰۵ به مناسبت هفته دولت، تصویری روشن از انتظارات ایشان از دستگاه اجرایی ارایه میدهد. ایشان ضمن قدردانی از عملکرد دولت چهاردهم و رییسجمهور، به اقداماتی ازجمله تامین کالاها و خدمات موردنیاز مردم، ترمیم نقاط آسیبدیده و مدیریت انرژی در جریان جنگ اشاره کردند و نوشتند: «بنده در این فرصت به همه کارکنان و مدیران فعال دستگاههای دولتی و بهخصوص رییسجمهور صادق و دلسوز دولت چهاردهم تبریک و خداقوت میگویم.» با این حال، انتظار از دولت به حفظ وضع موجود محدود نمیشود. ایشان در همین پیام بر ضرورت استفاده از ظرفیت نخبگان جوان و فناوریهای نو تاکید کردند و یادآور شدند: «گاه استفاده بهموقع از این مزیت و ترک روال معمول و عادتهای مرسوم در یک موضوع، جهشهای موثری در مسیر ترقی و تعالی کشور صورت میدهد.» این تاکید، مدیران را به فاصله گرفتن از روشهای ناکارآمد و بهرهگیری از راهحلهای تازه فرامیخواند. در پیام ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۵ به مناسبت دومین سالگرد شهادت آیتالله سیدابراهیم رییسی نیز مسوولیت مدیران درقبال جامعه موردتوجه قرار گرفت. آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای از ضرورت «گرهگشایی از مسائل و دغدغههای مردم خصوصا در عرصه اقتصادی و معیشتی» و «حضورهای میدانی و مستقیم» سخن گفتند؛ تاکیدی که نشان میدهد شناخت مشکلات مردم نباید به گزارشهای اداری محدود بماند. وجه دیگر این مسوولیت، مراقبت از انسجام اجتماعی است. ایشان در پیام هفته دولت تصریح کردند: «لذا بنده قاطعانه اعلام میکنم که ارتکاب هر آنچه بهضرر انسجام اجتماعی باشد، ممنوع است.» بنابراین، در نقشه راهبری رهبر انقلاب، دولت علاوه بر خدمترسانی و حل مشکلات، موظف است پیامدهای اجتماعی تصمیمهای خود را نیز درنظر بگیرد. معیار عملکرد مدیران، درنهایت، تبدیل ظرفیتهای کشور به نتایج ملموس برای مردم و تقویت اعتماد و همبستگی اجتماعی است.
فرهنگ، هویت انقلابی و مبانی اعتقادی؛ پاسداری از ریشههای فکری انقلاب
در پیامهای آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای، فرهنگ و هویت انقلابی بخشی از مولفههای حفظ انسجام ملی و استمرار مسیر انقلاب اسلامی به شمار میروند. در نگاه ایشان، جامعه برای عبور از بحرانها و مقابله با فشارهای بیرونی، علاوه بر توان نظامی و اقتصادی، به پشتوانهای فکری و فرهنگی نیاز دارد؛ پشتوانهای که از باورهای دینی، هویت تاریخی و ارزشهای مشترک مردم شکل میگیرد. این نگاه در پیامهای ایشان درباره مناسبتهای مذهبی و ملی نیز دیده میشود. تاکید بر حفظ ارزشهای اسلامی، شناخت دشمن و مقابله با تلاش برای ایجاد اختلاف میان مسلمانان، نشان میدهد که فرهنگ در این منظومه با موضوعاتی مانند استقلال، وحدت و مقاومت پیوند خورده است. در پیام هفته وحدت ۸شهریور ۱۴۰۵، رهبرانقلاب با اشاره به تلاش دشمنان برای ایجاد تفرقه میان مسلمانان، بر ضرورت شناخت دشمن واقعی و مقابله با نقشههای او تاکید کردند. این پیام، وحدت را نه فقط یک ضرورت سیاسی، بلکه مسوولیتی برخاسته از مبانی اعتقادی و دینی معرفی میکند. ازسوی دیگر، تاکید بر نقش جوانان و نخبگان در پیشرفت کشور، نشان میدهد که هویت انقلابی در نگاه ایشان نباید به تکرار شعارها محدود بماند. پیوند میان باورهای فرهنگی و مشارکت در عرصههای علمی، اجتماعی و اقتصادی، ازجمله مولفههایی است که میتواند به بازتولید این هویت در نسلهای جدید کمک کند. بر این اساس، فرهنگ در نقشه راهبری ایشان دو کارکرد اساسی دارد؛ نخست، حفظ پیوندهای اعتقادی و تاریخی جامعه و دوم، تقویت سرمایه اجتماعی لازم برای استقلال و پیشرفت کشور. در این چارچوب، پاسداری از هویت انقلاب تنها به نهادهای فرهنگی واگذار نمیشود، بلکه مسوولیتی عمومی است که باید در رفتار مدیران، سیاستگذاریها و مشارکت اجتماعی نیز نمود پیدا کند.
نقشه کلان راهبری رهبری جدید
در پیامهای آیتالله سید مجتبی حسینی خامنهای، امنیت بدون حضور مردم معنا و پشتوانه کافی ندارد؛ سیاست خارجی از معادلات منطقهای و مناسبات همسایگی جدا نیست؛ اقتصاد بدون گرهگشایی از معیشت نمیتواند به رضایت عمومی منجر شود و دولت نیز نمیتواند خود را صرفا به اداره دستگاهها و اجرای برنامههای روزمره محدود کند. در این میان، فرهنگ و هویت انقلابی قرار است پیوندی میان گذشته و آینده این منظومه برقرار کنند.
اما اهمیت این پیامها فقط در فهرست اولویتهایی نیست که پیش روی کشور قرار میدهند، مساله اصلی، تصویری است که از مسوولیتها ترسیم میکنند؛ از نیروهای مسلح و دستگاه دیپلماسی تا مدیران اجرایی و بدنه اجتماعی، هر کدام در این تصویر جایگاهی دارند و از هر کدام انتظاری مطرح شده است.
دیدگاه تان را بنویسید