پشت‌پرده واگذاری ماموریت مذاکره با ایران به ونس / پیام ترامپ به تهران چیست؟
افشین زرگر گفت: طی هفته‌های اخیر اخباری از اظهارات افراد کابینه ترامپ ازجمله معاونش منتشر شد مبنی بر اینکه بارها تاکید شده بود جنگ با ایران در این مقطع نباید اتفاق می‌افتاد، چراکه چنین جنگی به جایگاه محافظه‌کاران و جمهوری‌خواهان آسیب زد. به نظر می‌رسد بعد از انتشار این اظهارات، ترامپ مدیریت پرونده ایران را به شخصی مانند ونس واگذار کرده که به اعتقاد من، این اقدام خود نیز نوعی بازی سیاسی است که ازسوی ترامپ راهبری می‌شود.
حدیث روشنی- همزمان با افزایش تحرکات دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ ایران و امریکا، تلاش میانجی‌های منطقه‌ای برای نزدیک کردن مواضع تهران و واشنگتن وارد مرحله تازه‌ای شده؛ تلاش‌هایی که در کنار تداوم فشارهای نظامی و اقتصادی، هنوز با اختلافات جدی بر سر شروط پایان جنگ روبه‌رو است.
در همین راستا روزنامه اعتماد تلاش کرده تا با هدف تحولات احتمالی پیش رو با افشین زرگر، استاد دانشگاه و تحلیلگر ارشد روابط بین‌الملل گفت‌وگو کند.
افشین زرگر، استاد دانشگاه در پاسخ به پرسش «اعتماد» درباره ارزیابی‌اش از ماحصل تشدید تحرکات میانجیگران گفت: افزایش تحرک میانجیگران می‌تواند دو تصویر متعارض را به نمایش بگذارد. ابتدا باید گفت نباید صرفا با نگاهی خوش‌بینانه به این تحرکات نگریست و افزایش فعالیت میانجیگران را نشانه‌ای مثبت و سیگنالی مبنی بر امکان دستیابی طرفین به توافق تلقی کرد. در سوی دیگر، باید به چهره «ژانوس‌وار» این موضوع نیز توجه داشت؛ بدان معنا که این تحرکات می‌توانند همزمان دو وجه متفاوت، یکی مثبت و دیگری منفی، داشته باشند. لذا به نظر می‌رسد در مقطع کنونی بیش از همه ترس و واهمه کشورهای منطقه و به طور کلی بازیگران مختلف، آنها را به تحرک بیشتر به منظور جلوگیری از آغاز رویارویی نظامی دیگری وادار می‌کند. با این حال بسیاری بر این باورند که افزایش تحرکات میانجیگران را می‌توان با نگاهی خوش‌بینانه نیز ارزیابی کرد، چراکه این تحرکات نشان می‌دهد امیدی در میان بازیگران منطقه‌ای و سایر بازیگران وجود دارد مبنی بر اینکه بتوانند در شرایط کنونی، زمینه گفت‌وگو، چه به صورت مستقیم و چه غیرمستقیم و درنهایت دستیابی به توافق احتمالی را فراهم کنند.
این استاد روابط بین‌الملل در ادامه خاطرنشان کرد: به نظر می‌رسد قطر به چند دلیل در این مقطع نقش فعال‌تری در میانجیگری ایفا می‌کند. گفته شده اخیرا ایران به برخی کشورها، ازجمله هند، عراق و قطر، این مجوز را داده که بدون محدودیت از تنگه هرمز عبور کنند. قطر نیز در میان این کشورها قرار دارد. به عبارتی دوحه توانسته طی سال‌های گذشته، هم مسیر دیپلماتیک خود را با ایران حفظ کند و هم روابط نزدیک خود با ایالات‌متحده امریکا را تداوم ببخشد. به واقع، قطر با اتخاذ سیاستی پراگماتیستی و عمل‌گرایانه، تلاش می‌کند کانال‌های ارتباطی خود را به‌طور همزمان با تهران و واشنگتن حفظ کند و از این طریق، خود را به عنوان میانجیگری موثر معرفی کند.
زرگر در ادامه به «اعتماد» گفت: ازسوی دیگر، قطر نیز مانند بسیاری از کشورهای عربی منطقه، به شدت نسبت به ناامنی حساس است و نگران آن است که وقوع یک جنگ منطقه‌ای، امنیت و روند توسعه این کشور را از ابعاد اقتصادی و سیاسی به خطر بیندازد. به همین دلیل، تلاش مضاعفی می‌کند تا از وقوع چنین آشوب گسترده‌ای جلوگیری کند.
به باور این تحلیلگر روابط بین‌الملل علاوه بر این، میانجیگری در این منازعه می‌تواند برای قطر یک برگ‌برنده باشد و اعتبار بین‌المللی بیشتری برای این کشور ایجاد کند. اگر دوحه بتواند در منازعه بزرگ میان ایران و ایالات‌متحده امریکا نقش موثری ایفا کند، از منظر پرستیژ و جایگاه بین‌المللی نیز به دستاورد بزرگی خواهد رسید، بنابراین قطر تلاش می‌کند مذاکرات غیرمستقیم را تسهیل کند و زمینه را برای حرکت دوطرف به سمت گفت‌وگو و دستیابی به توافقی احتمالی فراهم سازد.
زرگر در ادامه و در رابطه با اظهارات متناقض ترامپ مبنی بر دستیابی به توافق و همزمان پیشبرد محاصره اقتصادی ایران به «اعتماد» گفت: از منظر رفتارشناسی و روان‌شناسی سیاسی باید تناقض‌گویی اخیر رییس‌جمهور امریکا را به عنوان یکی از ویژگی‌های رفتاری او درنظر بگیریم. البته که این راهبرد دونالد ترامپ است و از این طریق تلاش می‌کند دست خود را برای طرف مقابل رو نکند.
به باور زرگر، ترامپ تلاش می‌کند نشان دهد که تمایل دارد بحران نه از مسیر نظامی، بلکه از طریق دیپلماسی حل و فصل شود، به ویژه پس از انتخابات و باتوجه به پیام‌هایی که ازسوی افکار عمومی دریافت کرده، می‌خواهد این سیگنال را به مردم امریکا منتقل کند که خواهان حل دیپلماتیک بحران است. با این حال، ازسوی دیگر، همچنان حلقه محاصره و فشار اقتصادی و نظامی را حفظ می‌کند تا از این طریق بتواند به بالاترین امتیاز ممکن دست پیدا کند. این استاد دانشگاه در ادامه و در رابطه با چرایی سپردن پرونده ایران به «جی‌دی‌ونس» در مقطع کنونی به «اعتماد» گفت: طی هفته‌های اخیر اخباری از اظهارات افراد کابینه ترامپ ازجمله معاونش منتشر شد مبنی بر اینکه بارها تاکید شده بود جنگ با ایران در این مقطع نباید اتفاق می‌افتاد، چراکه چنین جنگی به جایگاه محافظه‌کاران و جمهوری‌خواهان آسیب زد. به نظر می‌رسد بعد از انتشار این اظهارات، ترامپ مدیریت پرونده ایران را به شخصی مانند ونس واگذار کرده که به اعتقاد من، این اقدام خود نیز نوعی بازی سیاسی است که ازسوی ترامپ راهبری می‌شود. به باور زرگر با این حال، باید نکته دیگری را هم درنظر گرفت؛ وقتی ترامپ فردی را در چنین سطحی وارد پرونده ایران می‌کند، به واقع پیام مشخصی می‌فرستد و آن اینکه امریکا تمایل به توافق دارد و به همین دلیل، یکی از عالی‌ترین مقامات خود را مامور پیگیری این موضوع کرده است، چراکه ارتقای سطح هیات دیپلماتیک نیز به معنای نشان دادن اراده لازم برای پیشبرد مذاکرات است. همچنین حضور ونس می‌تواند به افزایش هماهنگی میان تیم مذاکره‌کننده و نهادهای مختلف امریکا کمک کند. این اقدام می‌تواند از این منظر برای دولت ترامپ نیز مزیتی به همراه داشته باشد. این تحلیلگر ارشد روابط بین‌الملل در ادامه خاطرنشان کرد: البته می‌دانیم که همچنان نئوکان‌هایی مانند مارکو روبیو در دولت امریکا حضور دارند که مواضع متفاوتی را دنبال می‌کنند. در واقع، ترامپ از یک‌سو فردی را که به نوعی منتقد این رویکرد است، در راس هیات دیپلماتیک یا تلاش‌های دیپلماتیک قرار می‌دهد و از این طریق نشان می‌دهد که عزم لازم برای دستیابی به توافق را دارد. ازسوی دیگر، به دنبال ایجاد هماهنگی‌های بیشتر میان بخش‌های مختلف دولت است. به نظر می‌رسد حضور ونس در این پرونده اتفاقی و بدون برنامه‌ریزی نبوده، بلکه براساس محاسبات و برنامه‌ریزی دقیقی صورت گرفته است. زرگر در پاسخ به دیگر پرسش «اعتماد» درباره ارزیابی‌اش از اقدام اخیر واشنگتن مبنی بر تنگ‌تر کردن حلقه محاصره ایران همزمان با پیشبرد دیپلماسی گفت: واقعیت این است که ترامپ هر دو مسیر را به عنوان مکمل یکدیگر درنظر گرفته و پیش می‌برد. این‌گونه نیست که با افزایش تحرکات دیپلماتیک، فشارها کاهش پیدا کند یا محاصره تاحدودی تعدیل شود یا فرصت بیشتری برای پیشبرد مذاکرات دراختیار طرف مقابل قرار بگیرد. اتفاقا هر چه تحرکات دیپلماتیک بیشتر می‌شود، فشارها نیز افزایش پیدا می‌کند، چراکه او می‌خواهد در صورت وجود احتمال دستیابی به توافق در مذاکرات، بتواند امتیازات بزرگ‌تری از طرف مقابل بگیرد.
به گفته زرگر، بنابراین شاهد هستیم او در همین چارچوب، علاوه بر محاصره دریایی ایران که طی ماه‌های اخیر دنبال کرده، ادعای استراتژی «دروازه آهنین» را نیز مطرح می‌کند تا از طریق محدود کردن مبادلات زمینی، ریلی و حوزه‌های ترانزیتی، فشارهای بیشتری بر ایران وارد کند.
این استاد دانشگاه در ادامه و درباره رویکرد احتمالی کشورهای همسایه درقبال مطالبات امریکا مبنی بر بستن گذرگاه‌ها خاطرنشان کرد: ایران با کشورهای مختلف، به ویژه در محور شمال به جنوب و شرق به غرب، مرزهای گسترده‌ای دارد و محدود کردن این مسیرها می‌تواند بر مبادلات منطقه‌ای تاثیر بگذارد. به عنوان مثال می‌دانیم که کشوری مانند عراق به‌شدت تحت تاثیر سیاست‌های واشنگتن قرار دارد و ممکن است در برخی موارد برخلاف خواست خود نیز ناچار به تبعیت از خواسته‌های امریکا شود، چراکه درآمدهای نفتی این کشور نیز تحت‌تاثیر سازوکارهایی قرار دارد که امریکایی‌ها بر آنها نظارت دارند. با این حال، حتی عراق نیز نمی‌تواند به‌سادگی از منافع خود چشم‌پوشی کند.
زرگر در ادامه یادآور شد: کشوری مانند ترکیه، باوجود عضویت در ناتو و برخورداری از پیوندهای نزدیک با امریکا، نمی‌تواند جذابیت روابط اقتصادی، تجاری و همکاری‌های انرژی با ایران را نادیده بگیرد. بنابراین، آنکارا نیز نمی‌تواند به راحتی بپذیرد که تمامی مرزها بسته شود و همه مسیرهای ارتباطی با ایران مسدود شوند. در مورد سایر کشورهای همسایه نیز وضعیت به همین شکل است. اما در رابطه با ترکیه و عراق و همچنین کشورهای جنوبی حاشیه خلیج‌فارس شرایط و ملاحظات متفاوتی دارند. با این همه باتوجه به موقعیت جغرافیایی ایران و گستردگی مرزهای آن با کشورهای مختلف، امریکایی‌ها نیز می‌دانند که تحریم صددرصدی یا محاصره کامل ایران عملا امکان‌پذیر نخواهد بود. این استاد دانشگاه در ادامه و در رابطه با مهم‌ترین شکاف موجود میان تهران و واشنگتن در مقطع کنونی و به عبارتی تفاوت رویکرد طرفین در زمینه مساله هسته‌ای به «اعتماد» گفت: به باور من اکنون بزرگ‌ترین خواسته و امتیازی که ایران به دنبالش است، آن است که دست‌کم برای یک بازه زمانی مشخص و قابل پیش‌بینی، سایه جنگ از سر کشور برداشته شود تا ایران بتواند در فضایی مطمئن‌تر، حیات سیاسی، روابط و تعاملات خود را دنبال کند. در واقع، مساله اصلی این است که تهدید جنگ و دوگانه مذاکره و جنگ از میان برداشته شود و ایران بتواند مانند سایر کشورها، روابط عادی و حیات متعارفی در عرصه بین‌المللی داشته باشد.
به گفته زرگر اما امریکایی‌ها تمایلی ندارند گام نخست یعنی پایان دایمی جنگ را بردارند، چراکه معتقدند اگر آنها اولین گام را بردارند، در واقع به ایران امتیاز داده‌اند و این کشور را در موضع برنده قرار داده‌اند. ایران نیز می‌گوید من هم نمی‌توانم گام نخست را بردارم، زیرا پیش‌تر چنین تجربه‌ای داشته‌ام و اگر دوباره پیشقدم شوم، هیچ تضمینی وجود ندارد که طرف مقابل به تعهدات خود عمل کند. بنابراین، بار دیگر مساله اعتماد مطرح می‌شود.
این استاد دانشگاه در ادامه در رابطه با ادعاها درخصوص حضور کشوری مانند چین که این فرآیند را تضمین کند، گفت: به باور من کشوری مانند چین باوجود اینکه می‌تواند اما چنین نقشی را ایفا نخواهد کرد و اساسا در شرایط کنونی نیز تمایل چندانی به ایفای چنین نقشی ندارد.
به اعتقاد من، اگرچه چین به امنیت خلیج‌فارس و انتقال امن و مطمئن انرژی از این منطقه اهمیت می‌دهد، اما در شرایط کنونی، برای این کشور جذابیت بیشتری دارد که رقیبش، یعنی امریکا، هزینه‌های بیشتری متحمل شود. هرچه امریکا بیشتر درگیر چنین بحران‌هایی شود، فرصت و مجال بیشتری برای چین فراهم می‌شود تا در محیطی مساعدتر، جایگاه و قدرت خود را در معادلات جهانی ارتقا دهد.
زرگر در ادامه خاطرنشان کرد: به نظر نمی‌رسد چینی‌ها در شرایط کنونی، ورود مستقیم به این پرونده را در راستای تامین منافع حیاتی خود ارزیابی کنند یا منافع‌شان را در ایفای چنین نقشی ببینند، به همین دلیل چندان برای ورود موثر به این موضوع انگیزه ندارند. البته من با این دیدگاه موافقم که چین، با توجه به سطح روابط خود با ایران، اعتمادی که ایران به این کشور دارد و همچنین جایگاه اقتصادی و سیاسی پکن در اقتصاد و معادلات جهانی، در صورت ایفای نقشی فعال‌تر می‌تواند بسیار موثرتر از قطر، پاکستان، کشورهای اروپایی و سایر بازیگران عمل کند. طبیعتا اگر چین بخواهد نقش موثری در این زمینه ایفا کند، به اعتقاد من، می‌توان بسیار سریع‌تر به حل و فصل این بحران امیدوار بود.
دیدگاه تان را بنویسید