اهداف تاسیس سازمان تبلیغات اسلامی 2؛ ترویج و تبلیغ دین در فضای مجازی

اعتمادآنلاین| زینب نورانیان- «سازمان تبلیغات اسلامی ۲ با هدف ترویج و تبلیغ دین در فضای مجازی تشکیل می‌شود» خبری است که سیدمهدی خاموشی، رئیس سازمان تبلیغات اسلامی در آستانه 40 سالگی انقلاب داد. سازمان تبلیغات اسلامی تحت مدیریت او با داشتن بیش از 20 نهاد و موسسه وابسته به خود که اعتباری برابر با یک هفتم بودجه وزارت فرهنگی و ارشاد اسلامی دریافت می کند و هر ساله عدد بیشتری در قانون بودجه کل کشور به خود اختصاص می دهد، قرار است عریض و طویل تر شود تا اعتبارات بیشتری کسب کند. به گفته چندی پیش سید مهدی خاموشی سازمان تبلیغات اسلامی ۲ قرار است برای رفع شبهات، ترویج دین، تبلیغ دین، بهینه فهم و عرضه کردن دین به فعالیت بپردازد و بدین منظور نیروهای نیز تربیت شدنده اند.

سازمان تبلیغات اسلامی؛ از آیت الله احمد جنتی تا سیدمهدی خاموشی

در روزهایی که نهادهای انقلابی یکی پس از دیگری شکل می گرفتند، شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی به منظور پرداختن به امر تبلیغات دینی و اشاعه معارف اسلامی به وجود آمد. گرداندن این نهاد انقلابی که در 1 تیرماه سال 60 با فرمان بنیانگذار انقلاب اسلامی تاسیس شد، در ابتدا به صورت شورایی بود؛ شهید غلامحسین حقانی، شهید شیخ عباس شیرازی، آیت الله احمد جنتی، آیت الله محمدرضا مهدوی کنی و آیت الله ناصر امامی کاشانی از ابتدای تاسیس شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی تا سال 68 این نهاد را به صورت شورایی اداره می کردند.

در ماه های پایانی عمر بنیانگذار انقلاب اسلامی، شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی بعد از 8 سال به سازمان تبلیغات اسلامی تغییر شکل یافت و اداره آن از شورایی به ریاستی رسید. 14 فروردین سال 68 که این نهاد انقلابی در سیر تکاملی خود، با دست خط امام خمینی (ره) به سازمان تبلیغات اسلامی تغییر نام یافت، آیت الله احمد جنتی در راس این سازمان قرار گرفت و تا زمانی که دبیر شورای نگهبان شد، در این سمت باقی ماند.

با شروع ماموریت آیت الله جنتی در شورای نگهبان در سال 71؛ محمود محمدی عراقی از سوی رهبری انقلاب به ریاست سازمان تبلیغات اسلامی منصوب شد. داماد آیت الله محمدتقی مصباح یزدی، رئیس موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی که در سال 71 در راس سازمان تبلیغات اسلامی قرار گرفت، 9 سال سکانداری این سازمان را برعهده داشت تا با شروع دهه 80 صندلی اش را به سید متولد پایتخت دهد. سیدمهدی خاموشی در حالی در سال 80 با حکم رهبری انقلاب رئیس سازمان تبلیغات اسلامی شد که 39 سال داشت و پیش از آن تنها مدیر آموزش متوسطه مدرسه عالی شهید مطهری بود. با این حال او رکوردار سمت ریاست سازمان تبلیغات اسلامی است و با گذشت 16 سال از ورودش به این نهاد همچنان در راس آن قرار دارد.

سازمان تبلیغات اسلامی چه می کند؛ کار فرهنگی یا سیاسی؟

سیاستگذاری، برنامه‌ریزی، هدایت، سازماندهی، پشتیبانی و نظارت بر تبلیغات دینی- مردمی، زمینه‌سازی برای یافتن نیروهای مومن و پیدایش تشکل‌های انجمن‌های اسلامی و جمعیت‌های مشابه، احیا و اشاعه معارف، فرهنگ و تاریخ تشیع، تحقیق و بررسی در خصوص تبلیغات سو و تهاجم فرهنگی دشمنان و شناسائی و تحلیل ترفندهای تبلیغی علیه انقلاب اسلامی، انجام مطالعات راهبردی و بررسی‌های کاربردی در زمینه نیازهای فرهنگی اقشار مختلف جامعه بویژه جوانان و طراحی برنامه‌ها و شیوه‌های تبلیغی نوین و اصلاح و احیای روش‌های سنتی در تبلیغات اسلامی، تدوین و انتشار کتب و نشریات مناسب و ضروری به منظور معرفی فرهنگ و تمدن اسلامی و تبیین مواضع انقلاب اسلامی و انجام پژوهش‌های لازم بویژه در زمینه نظام تربیتی و مبانی سیاسی، اقتصادی و فرهنگی حکومت اسلامی و حمایت از پژوهشگران متعهد، تلاش جهت هدایت افکار عمومی با استفاده از رسانه‌‌های همگانی، برنامه‌ریزی زمینه‌سازی و انجام اقدامات لازم برای هرچه فعال‌تر شدن افراد تاثیرگذار مانند: روحانیون، دانشگاهیان، معلمان و هنرمندان در جهت رشد فرهنگ اسلامی و مقابله با آثار نامطلوب فرهنگ‌های بیگانه، برنامه‌ریزی نظارت و هماهنگی در برگزاری هرچه بهتر مراسم و شعائر انقلابی و دینی، همکاری با وزارتخانه‌ها و دستگاه‌های دولتی و وابسته به دولت و نهادهای انقلابی به منظور تعمیق و گسترش فرهنگ و معارف اسلامی در محیط سازمان‌های دولتی و نهادهای انقلابی، تأسیس و اداره موسسات آموزشی و مراکز دانشگاهی جهت تربیت مبلغان و مربیان دینی، تأسیس مراکز اطلاع‌رسانی تخصصی، تبلیغی و دینی، سازماندهی و اعزام مبلغ در سراسر کشور بویژه مناطق محروم با همکاری روحانیت و مردم، هدایت و حمایت انجمن‌های اسلامی و تشکل‌های اسلامی، انجام همکاری های فرهنگی- تبلیغی با مراکز اسلامی و فرهنگی داخل کشور، نظارت بر ترجمه متون دینی و تعیین ضوابط و مقررات مربوط به تهیه، ترجمه و انتشار این متون، تدوین جزوات آموزشی، و همکاری با وزارتخانه‌های ذی‌ربط جهت گسترش آموزش و معارف قرآن کریم وظایف متعدد سازمان تبلیغات اسلامی است که ارکان مختلف این سازمان برای تحقق آنها مشغول به فعالیت هستند.

با ورود سیدمهدی خاموشی به سازمان تبلیغات اسلامی نیز آموزش، تحقیق و پژوهش، نشر و گسترش فرهنگ و معارف اسلامی و انس با قرآن، با بهره‌گیری از ابزارهای جدید و فن آوری روز سرلوحه فعالیت های این سازمان قرار گرفت. با این حال فعالیت های این سازمان به وظایفی که در اساسنامه برایش تعریف شده است محدود نیست.

سازمان تبلیغات اسلامی که ابتدای دهه 60 با هدف تبلیغات دینی و اشاعه معارف اسلامی شکل گرفته بود رفته رفته به سازمان عریض و طویلی تبدیل گشت که فعالیت های سیاسی جز برنامه های تفکیک ناپذیر آن شد؛ هرچند گرداندگان آن منکر فعالیت های سیاسی هستند، اما انتقادات نسبت به اقدامات سیاسی سازمان تبلیغات اسلامی در سال های گذشته به ویژه از زمان روی کار آمدن سیدمهدی خاموشی افزایش یافته است. عملکرد این روحانی زاده تهران در انتخابات سه دوره اخیر ریاست جمهوری از مهم ترین موارد انتقادآمیز در کارنامه خاموشی به شمار می رود. او در انتخابات ریاست جمهوری 84 و 92 و 96 به عنوان یکی از حامیان محمدباقر قالیباف، شهردار پیشین تهران شناخته می شد. در سال 90 نیز قبل از انتخابات مجلس نهم، خاموشی به عنوان نماینده قالیباف در کمیته ۸ نفره اصولگرایان حضور داشت؛ گرچه بعدها اعلام شد برخی شخصیت ها در دیدار با خاموشی، با اشاره به حکم چندباره رهبر انقلاب به او برای حضور در رأس سازمان تبلیغات اسلامی و همچنین عضویت در هیات امنای دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، شأن وی را فراتر از حضور در فعالیت های انتخاباتی دانسته و خواستار انصراف وی شده بودند.

اعتراض تحرکات سیاسی سازمان تبلیغات اسلامی تنها مختص اصلاح طلبان نبود؛ حتی تندترین اصولگرایان نیز معترض فعالیت های انتخاباتی سیدمهدی خاموشی بودند. ستار هدایت خواه، عضو جبهه پایداری سال 92 از صرف بودجه سازمان تبلیغات اسلامی برای تلبیغات انتخاباتی محمدباقر قالیباف انتقاد کرده و گفته بود: «سازمان تبلیغات با تامین هزینه بلیط هواپیما، هزینه‌های اقامت و پذیرایی حدود ۲۰۰ نفر را در مشهد گرد هم آورده بود تا قالیباف با سخنرانی برای آن‌ها شبهات پیرموان خود را رفع کند که کاری خلاف شرع و قانون است و از نهاد سازمان تبلیغات اسلامی که باید پایبند به ارزش‌های دینی و ملاک‌های شرعی وقانونی باشد بسیار بعید و دور از انتظار بود.»

یک سال قبل از آن خبرگزاری اصولگرای فارس نیز در مقاله ای ضمن برشمردن انتقادهای وارد به سازمان تبلیغات اسلامی نسبت به حضور مدیران سیاسی در این نهاد و به صورت ویژه به سیاسی کاری سیدمهدی خاموشی اعتراض کرد و نوشت: «متأسفانه علیرغم نیاز این سازمان به مدیران نواندیش، مبتکر و خلاق و غیرجناحی، دوران اخیر شاهد حضور برخی مدیران و شخصیت‏هایی در این سازمان بودیم که بیشتر به دنبال فعالیت‏های سیاسی و... خود بوده‏اند تا وظایف سازمانی. متأسفانه کار به جایی می‏رسد که در سال جاری، رئیس این سازمان ـ که یک دهه منسوب مقام معظم رهبری است ـ به عنوان نماینده یکی از شخصیت‏های اصولگرایی ـ شهردار تهران ـ در جلسات اصولگرایان برای انتخابات مجلس شورای اسلامی معرفی می‏شود. واقعاً این پایین آوردن شأن ریاست سازمان است که منسوب مستقیم رهبری است. این نوع اتفاقات و پایین آوردن شأن ریاست این سازمان در حد ابزار گروههای سیاسی، در بدنه میانی و بین مدیران و کارکنان تبعات منفی بسیاری دارد و سازمان را به بیراهه و انفعال می‏کشاند.»

سازمانی عریض و طویل که هر سال بودجه اش بیشتر می شود

سازمان تبلیغات اسلامی که بیش از 36 سال از تاسیس آن می گذرد متشکل از نهادها و موسساتی است که از طریق آنها اهداف و منویات فرهنگی و سیاسی خود را پیش می برد. به جز دانشگاه سوره، خبرگزاری مهر، حوزه هنری، پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم، سازمان دارالقرآن الکریم، بنیاد دائره المعارف اسلامی، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، مرکز تحقیقات علوم کامپیوتری اسلامی و حوزه هنری، ستاد امر به معروف و نهی از منکر، مؤسسه فرهنگی و اطلاع‌رسانی تبیان، موسسه عام المنفعه غیرانتفاعی امیرکبیر، مؤسسه انتشاراتی امیرکبیر، شرکت کتاب شهر، روزنامه انگلیسی زبان تهران تایمز، سازمان مدارس معارف اسلامی، بنیاد دعبل خزایی، مؤسسه تسنیم نور، مؤسسه فرهنگی بصیرت، مؤسسه دارالحدیث، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم(با زیرمجموعه های دانشگاه باقرالعلوم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، مرکز موضوع‌شناسی احکام و مرکز ملی پاسخ‌گویی به سؤالات دینی) سازمان تبلیغات اسلامی در تمام استان‌های کشور، اداره کل سازمان را دایر کرده است و در اغلب شهرستان‌های کشور هم دفتر دارد. علاوه بر آن با اجرای طرحی با عنوان طرح «هجرت» صدها مبلغ را جهت تبلیغ به روستاها و شهرستان‌ها اعزام کرده است.

سازمان تبلیغات اسلامی به جز اعتبارات مصوب در بودجه عمومی کشور که معادل یک هفتم بودجه وزارت فرهنگی و ارشاد اسلامی است از منابع مالی دیگری نیز تامین اعتبارات می شود؛ کمک‌های رهبری، کمک‌های نقدی و غیرنقدی اشخاص حقیقی و حقوقی که به عنوان هدیه یا وجوه خیریه و مانند آن در چارچوب آیین‌نامه‌های مصوب هیأت امناء در اختیار سازمان قرار گیرد، درآمدهای ناشی از فعالیت‌های فرهنگی، هنری و انتشاراتی و دیگر فعالیت‌های مرتبط با مأموریت‌های سازمان، درآمدهای ناشی از موقوفاتی که سازمان مجاز به استفاده از آن‌هاست، وام و تسهیلات مالی و همچنین وجوه ناشی از فروش و اجاره اموال دیگر منابع تامین کننده اعتبارات این سازمان عریض و طویل است.

علاوه بر ردیف بودجه ای که در بودجه عمومی کشور به سازمان تبلیغات اسلامی اختصاص دارد، این سازمان از بخش مربوط به اعتبارات اشخاص حقیقی و حقوقی نیز بهره مند است. جدول زیر رشد بودجه سازمان تبلیغات اسلامی از سال 90 تا 96 را نشان می دهد.

اینفوگرافی بودجه پیش‌بینی‌شده برای سازمان تبلیغات اسلامی و زیرمجموعه‌های آن را در سال 97 می‌توانید اینجا ببینید.