بازی همزمان با بندر، بحران اقتصادی و میانجیگری منطقهای
تحولات اخیر پاکستان نشان میدهد اسلامآباد وارد مرحلهای تازه از مدیریت بحران شده است؛ مرحلهای که در آن دولت و ارتش بهطور همزمان از ابزارهای اقتصادی، ژئوپلیتیکی و امنیتی برای حفظ ثبات داخلی و افزایش وزن منطقهای خود استفاده میکنند. مجموعه خبرهای هفتههای اخیر از تلاش برای جذب سرمایهگذاری قزاقستان در بندر گوادر گرفته تا سفرهای مکرر وزیر کشور پاکستان به تهران همگی نشانههای یک راهبرد واحد هستند: جبران ضعف اقتصادی از مسیر دیپلماسی منطقهای.
علیرضا رجایی- تحولات اخیر پاکستان نشان میدهد اسلامآباد وارد مرحلهای تازه از مدیریت بحران شده است؛ مرحلهای که در آن دولت و ارتش بهطور همزمان از ابزارهای اقتصادی، ژئوپلیتیکی و امنیتی برای حفظ ثبات داخلی و افزایش وزن منطقهای خود استفاده میکنند. مجموعه خبرهای هفتههای اخیر از تلاش برای جذب سرمایهگذاری قزاقستان در بندر گوادر گرفته تا سفرهای مکرر وزیر کشور پاکستان به تهران همگی نشانههای یک راهبرد واحد هستند: جبران ضعف اقتصادی از مسیر دیپلماسی منطقهای.
در حوزه اقتصادی، پاکستان تلاش میکند بندر گوادر را بهعنوان مسیر جایگزین دسترسی آسیای مرکزی به آبهای آزاد معرفی کند. دعوت از سرمایهگذاران قزاقستانی برای حضور در منطقه آزاد گوادر، در ظاهر یک همکاری اقتصادی است، اما در عمل بخشی از رقابت ژئوپلیتیکی با مسیرهای ترانزیتی ایران، بهویژه چابهار، محسوب میشود. با این حال، مشکل اصلی همچنان پابرجاست؛ ناامنی و تنش در مرز افغانستان باعث شده کریدور زمینی پاکستان به آسیای مرکزی هنوز از مرحله «چشمانداز» فراتر نرود.
همزمان، بحران مالی پاکستان وارد مرحلهای حساس شده است. فشارهای صندوق بینالمللی پول، دولت را به سمت افزایش مستمر مالیات سوخت سوق داده؛ اقدامی که اکنون به مهمترین ابزار تأمین بودجه تبدیل شده است. نتیجه این سیاست، افزایش تورم و فشار مستقیم بر طبقات پایین جامعه است. در پاکستان امروز، حتی کاهش قیمت جهانی نفت نیز به نفع مردم تمام نمیشود، زیرا دولت برای جبران کسری بودجه، مالیات داخلی را افزایش میدهد.
در کنار این بحران اقتصادی، تحرکات دیپلماتیک پاکستان نیز قابل توجه است. تکرار سفرهای محسن نقوی، وزیر کشور پاکستان، به تهران نشان میدهد که پروندهای فراتر از روابط دوجانبه در جریان است. حضور مستقیم ارتش پاکستان در مدیریت این رفتوآمدها، احتمال نقشآفرینی اسلامآباد در انتقال پیامهای غیرمستقیم میان ایران و آمریکا را تقویت کرده است. اینکه به جای وزیر خارجه، وزیر کشور مأمور این سفرها شده، نشانه امنیتی بودن موضوع است.
از سوی دیگر، استقبال گسترده دولت و ارتش پاکستان از رهبر اسماعیلیان نیز حامل پیام سیاسی مهمی بود. اسلامآباد در شرایطی که با انتقادهای بینالمللی درباره افراطگرایی و ناامنی مواجه است، تلاش میکند چهرهای باثباتتر و معتدلتر از خود ارائه دهد؛ اقدامی که علاوه بر جنبه سیاسی، میتواند زمینه جذب کمکها و سرمایهگذاریهای جدید را نیز فراهم کند.
در مجموع، پاکستان امروز در حال استفاده همزمان از «جغرافیا»، «میانجیگری امنیتی» و «دیپلماسی اقتصادی» برای عبور از بحران است. اما واقعیت آن است که تا زمانی که مشکلات ساختاری اقتصاد، وابستگی شدید بودجه به مالیاتهای غیرمستقیم و تنش با افغانستان ادامه داشته باشد، این راهبرد بیشتر به مدیریت موقت بحران شباهت دارد تا یک مسیر پایدار برای ثبات و توسعه.
دیدگاه تان را بنویسید