افزایش قیمت ۴ هزار درصدی قیمت گوشت در یک دهه / سفرههایی که هر روز کوچکتر شد
افزایش قیمت گوشت در طول یک دهه گذشته قابل تامل است، رقمی که در یک دهه اخیر بین ۳،۰۰۰ درصد تا ۴،۰۰۰ درصد نسبت به ده سال قبل گزارش شده است (یعنی قیمت این کالا از ۳۰هزار تومان دهه ۹۰ به حدود ۱ تا ۱.۲ میلیون تومان در سال ۱۴۰۴) رسیده است.
ندا جعفری-جدول تازه منتشر شده از سوی مرکز آمار ایران، تصویری روشن از تغییرات قیمت کالاهای خوراکی در فاصله سالهای ۱۴۰۰ تا پاییز ۱۴۰۴ ارایه میدهد؛ تصویری که نشان میدهد تورم خوراکیها دیگر فقط به کالاهای وارداتی یا اقلام لوکس محدود نیست و حالا از سیبزمینی و پیاز گرفته تا حبوبات و میوهها را درگیر کرده است. بررسی روندهای فصلی و سالانه این جدول نشان میدهد اقتصاد خانوار ایرانی در چهار سال اخیر با موجهای پیدرپی افزایش قیمت روبهرو بوده و امنیت غذایی طبقه متوسط و کمدرآمد بیش از گذشته تحت فشار قرار گرفته است.
رشد پرشتاب در چهار سال اخیر
به گزارش اعتماد، بررسی دادههای مرکز آمار ایران از تغییرات قیمت برخی کالاهای خوراکی منتخب نشان میدهد که از سال ۱۴۰۰ تا پاییز ۱۴۰۴، بسیاری از اقلام اساسی با افزایش قابل توجه قیمت روبهرو شدهاند؛ بهگونهای که برخی کالاها رشد بیش از ۷۰ درصدی را نیز تجربه کردهاند. این روند بیانگر تداوم فشار تورمی بر سبد مصرفی خانوارها، بهویژه در بخش خوراکیهاست. در میان اقلام مورد بررسی، رب گوجهفرنگی با ثبت رشد ۵۵.۷ درصدی در سال ۱۴۰۰، یکی از بیشترین افزایش قیمتها را تجربه کرده بود. این کالا در سال ۱۴۰۱ نیز ۷۶.۲ درصد گرانتر شد، اما در سال ۱۴۰۲ روند رشد آن کندتر شد و به ۱۷.۱ درصد رسید. با این حال در سال ۱۴۰۴ بار دیگر افزایش قیمت رب گوجهفرنگی شدت گرفت و در پاییز امسال به ۸.۷ درصد رسید. استمرار افزایش قیمت رب گوجهفرنگی را میتوان نتیجه رشد هزینههای تولید، بستهبندی، حملونقل و نوسانات نرخ ارز دانست. این کالا به دلیل مصرف گسترده در سبد غذایی خانوار، حالا به یکی از شاخصهای ملموس تورم خوراکی تبدیل شده است. شکر نیز در سال ۱۴۰۰ رشد ۶۹/۴ درصدی را ثبت کرد و در سال ۱۴۰۱ با افزایش ۶۰.۸ درصدی همراه شد. اگرچه در سال ۱۴۰۲ شتاب افزایش قیمت شکر کاهش یافت و به ۳۷.۵ درصد رسید، اما در سال ۱۴۰۴ دوباره روند صعودی ادامه پیدا کرد و نرخ رشد آن در پاییز به ۲/۸ درصد رسید. قیمت قند هم طی این دوره نوسانات زیادی را پشت سر گذاشت. این کالا در سال ۱۴۰۰ حدود ۶۷.۹ درصد و در سال ۱۴۰۱ حدود ۷۴.۵ درصد افزایش قیمت داشت. در سال ۱۴۰۲ نرخ رشد آن به ۳۳.۲ درصد کاهش یافت، اما دوباره در پاییز سال ۱۴۰۴ افزایش ۴.۸ درصدی ثبت شد.
نوسانات در بازار حبوبات
در بخش حبوبات نیز عدس از جمله کالاهایی بود که جهش قیمتی شدیدی را تجربه کرد. قیمت عدس در سال ۱۴۰۰ حدود ۵۸.۳ درصد رشد کرد و در سال ۱۴۰۳ به رشد ۵۷.۶ درصدی رسید. این روند در پاییز ۱۴۰۴ نیز ادامه یافت و افزایش ۴.۵ درصدی برای آن ثبت شد.لوبیا چیتی نیز از دیگر اقلامی بود که طی این سالها رشد قیمت چشمگیری داشت. نرخ تورم این کالا در سال ۱۴۰۰ معادل ۵۶.۶ درصد و در سال ۱۴۰۳ حدود ۵۴.۶ درصد بود. در پاییز ۱۴۰۴ نیز رشد ۹.۶ درصدی برای این محصول گزارش شده است.در گروه سبزیجات، سیبزمینی بیشترین نوسان را ثبت کرد. قیمت سیبزمینی در سال ۱۴۰۰ حدود ۷۴.۴ درصد و در سال ۱۴۰۱ بیش از ۱۰۶ درصد افزایش یافت. هر چند در سال ۱۴۰۲ رشد آن به ۱.۱ درصد کاهش پیدا کرد، اما دوباره در سال ۱۴۰۳ با رشد ۵۹.۴ درصدی همراه شد و در پاییز ۱۴۰۴ نیز ۳۵.۲ درصد افزایش قیمت داشت. گوجهفرنگی نیز در این سالها مسیر پرنوسانی را طی کرد. این محصول در سال ۱۴۰۰ حدود ۵۷.۷ درصد و در سال ۱۴۰۱ حدود ۴۳/۴ درصد رشد قیمت داشت. در سال ۱۴۰۲ رشد آن به ۳۹ درصد رسید و در تابستان همان سال افزایش ۶۰.۳ درصدی را ثبت کرد. با این حال در زمستان ۱۴۰۳ افت ۸.۱ درصدی برای گوجهفرنگی گزارش شد، اما در پاییز ۱۴۰۴ دوباره رشد ۷۳.۴ درصدی را تجربه کرد که بالاترین نرخ در میان اقلام مورد بررسی است.در بازار میوه نیز قیمت سیب درختی زرد طی سال ۱۴۰۰ حدود ۳۴.۲ درصد و در سال ۱۴۰۱ حدود ۶۲.۹ درصد افزایش یافت. این کالا در سال ۱۴۰۳ نیز ۳۰.۶ درصد رشد داشت و در پاییز ۱۴۰۴ به افزایش ۲۰.۷ درصدی رسید.پرتقال محصول داخل هم طی این دوره نوسانات قابل توجهی داشت. این کالا در سال ۱۴۰۰ حدود ۲۵.۵ درصد و در سال ۱۴۰۲ بیش از ۵۱.۷ درصد رشد قیمت را ثبت کرد. در تابستان ۱۴۰۲ اما کاهش ۲۷.۳ درصدی را تجربه کرد. با این حال در پاییز ۱۴۰۴ دوباره ۱۴.۴ درصد رشد قیمت داشت. خیار نیز در سال ۱۴۰۱ با رشد ۵۵.۶ درصدی مواجه شد و در سال ۱۴۰۳ افزایش ۴۸.۲ درصدی را ثبت کرد. در پاییز ۱۴۰۴ نرخ رشد قیمت خیار به ۴۴.۲ درصد رسید که یکی از بالاترین ارقام ثبت شده در جدول است.
رشد قیمتی در بازار گوشت قرمز و سفید
افزایش قیمت گوشت نیز در طول یک دهه گذشته قابل تامل است، رقمی که در یک دهه اخیر بین ۳،۰۰۰ درصد تا ۴،۰۰۰ درصد نسبت به ده سال قبل گزارش شده است (یعنی قیمت این کالا از ۳۰هزار تومان دهه ۹۰ به حدود ۱ تا ۱.۲ میلیون تومان در سال ۱۴۰۴) رسیده است. در این مدت قیمتها همچنان در حال افزایش بودهاند و گزارشها نشان میدهد که طی سال ۱۴۰۲ گوشت قرمز بیش از ۱۵۰درصد افزایش قیمت داشته (نسبت به سال قبل) . قیمت مرغ نیز در طول چند سال گذشته با افزایش قیمت چشمگیری همراه بوده است به گونهای که در سال ۱۳۹۰ قیمت هر کیلوگرم مرغ ۴۵۰۰ نرخگذاری شده بود، اما این رقم در سال ۱۴۰۵ به ۸۰۰ هزار تومان در هر کیلوگرم رسیده و با رشد ۱۷۷.۷ برابری همراه شده است. بررسی کلی این آمارها نشان میدهد که کالاهای خوراکی در سالهای اخیر نه تنها از موج تورمی عمومی اقتصاد ایران تاثیر گرفتهاند، بلکه در برخی مقاطع به دلیل نوسانات ارزی، افزایش هزینههای تولید، مشکلات تامین و توزیع و شوکهای فصلی، جهشهای قیمتی شدیدتری را تجربه کردهاند؛ روندی که فشار مستقیم آن بر هزینه معیشت خانوارها نمایان شده است.
کاهش تقاضا قیمتها را مهار کرد
رضا کنگری، رییس اتحادیه بنکداران مواد غذایی استان تهران در خصوص دلایل افزایش قیمت در سالهای اخیر به «اعتماد» میگوید: افزایش قیمت کالاهای اساسی در سالهای اخیر بیش از هر موضوع دیگری تحت تاثیر رشد هزینههای تولید و توزیع قرار دارد. ضمن آنکه افزایش حقوق و دستمزد، رشد هزینه بیمه، حملونقل و هزینههای جانبی هر سال به صورت طبیعی بر قیمت نهایی کالاها اثر میگذارد.به گفته رییس اتحادیه بنکداران، افزایش نرخ برخی کالاها موضوع تازهای نیست و هر سال با رشد هزینههای جاری اقتصاد تکرار میشود. او معتقد است؛ بخش مهمی از افزایش قیمتها ارتباطی با کمبود کالا ندارد، بلکه نتیجه افزایش هزینههای عملیاتی در زنجیره تامین و توزیع است. اکبر یاوریفروشانی، رییس اتحادیه صنف بارفروشان نیز درباره وضعیت چهار سال اخیر به «اعتماد» میگوید: اگرچه در بازه چهارساله گذشته ممکن است در برخی مقاطع افزایش قیمت در اقلام مختلف مشاهده میشد، اما بررسی سالبهسال نشان میدهد که در بسیاری از محصولات، بهویژه نوبرانهها، قیمتها نسبت به سال قبل یا ثابت میماند یا کاهش پیدا میکند.او تاکید میکند: نباید افزایشهای مقطعی را به عنوان روند دایمی بازار در نظر گرفت، زیرا در بسیاری از موارد، بازار پس از عبور از دورههای کوتاه نوسان، به تعادل بازمیگردد.در شرایط فعلی نشانههای روشنی از ثبات قیمتی در عمده اقلام تربار دیده میشود.او ادامه میدهد: در سالهای گذشته، نوسانات قیمت در برخی مقاطع بیشتر ناشی از کاهش عرضه یا افزایش هزینههای تولید بوده است، اما در شرایط فعلی این عوامل کمتر اثرگذار میشود و بازار بیشتر از سمت تعادل عرضه و تقاضا مدیریت میشود.
بازار متعادل شده
رضا کنگری درباره وضعیت فعلی بازار به «اعتماد» میگوید: از نظر تامین کالا در وضعیت باثباتی قرار دارد و حتی در برخی کالاها رکود تقاضا مشاهده میشود. این شرایط باعث شده فروشندگان برای عرضه کالا وارد رقابت شوند و بخشی از قیمتها روند نزولی پیدا کند. او درباره وضعیت کنونی بازار اقلام خوراکی به «اعتماد» میگوید: هماکنون عرضه کالا در بازار دو برابر میزان تقاضاست و بازار مواد غذایی کشور در شرایط فعلی با وفور کالا مواجه است و برخلاف برخی نگرانیها، هیچ کمبودی در حوزه تامین اقلام اساسی مشاهده نمیشود. به گفته او، حجم عرضه در بسیاری از کالاها حتی بیش از میزان تقاضاست و همین مساله باعث شده بخشی از کالاها با روند کاهش قیمت روبهرو شوند.کنگری با اشاره به وضعیت بازار حبوبات و برنج اظهار میکند: در حال حاضر کالا به وفور در بازار موجود است و شبکه تامین و توزیع بدون وقفه در حال فعالیتند. حبوبات نسبت به سال گذشته حدود ۷ تا ۸ درصد کاهش قیمت را تجربه کرده و دلیل اصلی آن نیز افزایش عرضه و افت تقاضاست. او توضیح میدهد: در ماههای گذشته، به ویژه همزمانی ماه رمضان و نوروز، تولیدکنندگان و فعالان بازار با پیشبینی افزایش مصرف، حجم ذخایر و ظرفیت تامین کالا را چند برابر افزایش دادند. بنکداران و تامینکنندگان مواد غذایی در آن مقطع با هدف جلوگیری از هرگونه التهاب احتمالی، ذخایر گستردهای را وارد بازار کردند.به گفته رییس اتحادیه بنکداران، بازار حبوبات در هفتههای اخیر روند آرامتری را تجربه میکند و نزدیک شدن به فصل برداشت جدید و همچنین گرمای هوا، موجب افزایش عرضه و کاهش تقاضا برای نگهداری این کالاها شده است.کنگری توضیح میدهد: حبوبات جزو کالاهایی است که در صورت ماندگاری طولانیمدت در شرایط نامناسب ممکن است آسیب ببینند و به همین دلیل عرضهکنندگان ترجیح میدهند کالاها را سریعتر وارد بازار کنند و همین شرایط موجب شده قیمت برخی اقلام حبوبات نسبت به سال گذشته کاهش پیدا کند و بازار به سمت ثبات حرکت کند.رییس اتحادیه بنکداران مواد غذایی درباره وضعیت بازار برنج نیز میگوید: قیمت برنج ایرانی نسبت به سال گذشته تغییر محسوسی نداشته و بازار در شرایط باثباتی قرار دارد.به گفته او، برنج ایرانی در بنکداریها با قیمت حدود ۳۰۰ تا ۴۷۰ هزار تومان عرضه میشود و پس از احتساب سود خردهفروشی به دست مصرفکننده میرسد. همچنین برنج پاکستانی با نرخ حدود ۱۹۰ تا ۲۷۰ هزار تومان و برنج هندی نیز در محدوده ۲۵۰ تا ۲۷۰ هزار تومان در بازار عرضه میشود. کنگری تاکید میکند: در حال حاضر هیچ کمبودی در حوزه برنج وجود ندارد و واردات و ذخایر داخلی پاسخگوی نیاز بازار است.او درباره سایر کالاهای اساسی نیز میگوید: بازار شکر، روغن و تخممرغ در شرایط عادی قرار دارد و تامین این کالاها بدون مشکل ادامه پیدا میکند.به گفته رییس اتحادیه بنکداران، شبکه توزیع کالاهای اساسی به صورت منظم در حال فعالیت است و مصرفکنندگان در تامین کالاهای مورد نیاز خود با مشکلی روبهرو نیستند.کنگری اظهار میکند: اکنون حجم کالا در بازار به اندازهای است که حتی در برخی بخشها عرضه بیش از نیاز واقعی بازار انجام میشود و این مساله از شکلگیری التهاب قیمتی جلوگیری میکند.
تعادل عرضه و تقاضا؛ عامل اصلی وضعیت فعلی بازار
یاوری مهمترین عامل اثرگذار بر وضعیت کنونی بازار را تعادل نسبی میان عرضه و تقاضا میداند، او توضیح میدهد که از یک سو تولید در سطح مناسبی قرار دارد و از سوی دیگر، تقاضای مصرفکنندگان تغییراتی را تجربه میکند.
به گفته او، برخلاف برخی کالاهای اساسی مانند مرغ، روغن یا غلات که تقاضای نسبتا ثابتی دارند، در حوزه میوه و تربار رفتار مصرفکننده انعطافپذیرتر است و به شرایط اقتصادی خانوار وابستهتر میشود. همین موضوع باعث میشود در برخی دورهها، تقاضا کاهش پیدا کند و فشار نزولی بر قیمتها وارد شود.رییس اتحادیه تربار توضیح میدهد: در شرایط اقتصادی فعلی، بخشی از خانوارها الگوی مصرف خود را تغییر میدهند و برخی اقلام غیرضروریتر یا لوکستر را کمتر در سبد خرید خود قرار میدهند. این تغییر رفتار مصرفی باعث میشود تقاضا در برخی گروههای کالایی کاهش پیدا کند، حتی اگر عرضه در سطح مطلوب قرار داشته باشد.او تاکید میکند: این موضوع یکی از مهمترین دلایل عدم افزایش قیمت در بسیاری از اقلام تربار است، زیرا زمانی که تقاضا همپای عرضه رشد نمیکند، بازار وارد فاز رقابتیتر شده و قیمتها کنترل میشود.او در تشریح وضعیت فعلی بازار میوه و تربار به «اعتماد» بیان میکند: میدان مرکزی میوه و تربار تهران به عنوان هاب اصلی توزیع محصولات کشاورزی، روزانه حدود ۲۰ هزار تن انواع محصولات را توزیع میکند و نقش تعیینکنندهای در تنظیم بازار دارد. در شرایط فعلی، از نظر عرضه هیچگونه کمبود جدی در بازار مشاهده نمیشود و جریان ورود کالا به میدان در وضعیت پایدار قرار دارد.او توضیح میدهد: روند تولید محصولات کشاورزی در سال جاری به دلیل شرایط مناسب آبوهوایی، بارشهای مطلوب و نبود تنشهای اقلیمی شدید، وضعیت بهتری نسبت به سال گذشته پیدا میکند و همین موضوع باعث افزایش حجم عرضه در بازار میشود. به گفته او، در بسیاری از اقلام نوبرانه، میزان تولید نسبت به دوره مشابه سال گذشته افزایش نشان میدهد و همین مساله در کنترل قیمتها نقش مستقیم ایفا میکند.او تاکید میکند: وقتی تولید در سطح مطلوب قرار میگیرد و محصول به میزان کافی وارد بازار میشود، طبیعی است که فشار افزایشی بر قیمتها کاهش پیدا و بازار به سمت ثبات یا حتی کاهش نسبی قیمت حرکت میکند.
صادرات محدود و اثر کم آن بر بازار داخلی
یاوری در ادامه به موضوع صادرات محصولات کشاورزی اشاره کرده و توضیح میدهد: در حال حاضر صادرات در حوزه تربار بسیار محدود است و تنها در برخی اقلام خاص مانند گوجهفرنگی انجام میشود. حتی همین میزان صادرات نیز تاثیر معناداری بر قیمت داخلی ندارد، زیرا حجم تولید داخلی به قدری بالاست که نیاز بازار داخلی را بهطور کامل پوشش میدهد. او ادامه میدهد: تمرکز اصلی بازار در حال حاضر بر تامین مصرف داخلی است و بخش عمده تولیدات در داخل کشور توزیع و مصرف میشود، بنابراین صادرات نقش تعیینکنندهای در نوسانات قیمتی ایفا نمیکند.
ارایه کالابرگ وضعیت تقاضا را تغییر داد
رییس اتحادیه بنکداران مواد غذایی یکی از عوامل موثر بر کاهش تقاضا در بازار آزاد را اجرای طرح کالابرگ عنوان کرده و ادامه میدهد: بخشی از مصرفکنندگان خرید خود را از طریق کالابرگ انجام میدهند و همین موضوع موجب کاهش تقاضا در بازار سنتی شده است. او توضیح میدهد: اجرای طرحهای حمایتی دولت باعث شده بخشی از خرید خانوارها به سمت کالاهای مشمول کالابرگ هدایت شود و در نتیجه فروش برخی کالاها در بنکداریها کاهش پیدا کند. کنگری معتقد است؛ کاهش تقاضا در کنار وفور عرضه، شرایطی را ایجاد کرده که بسیاری از کالاها در انبارها باقی بمانند و فروشندگان برای جلوگیری از خواب سرمایه، کالاها را با رقابت بیشتری عرضه کنند.
جنگ تاثیری بر بازار خوراکیها نداشت
رییس اتحادیه بنکداران مواد غذایی با اشاره به نگرانیها درباره تاثیر تحولات منطقهای بر بازار کالاهای اساسی میگوید: زنجیره تامین و توزیع کشور بهگونهای مدیریت میشود که شرایط فعلی عملا اثری بر بازار نگذاشته است.شبکه تامین و توزیع کشور به صورت دقیق و مدیریت شده فعالیت میکند و به همین دلیل مردم در بازار کمبودی احساس نمیکنند. کنگری میگوید: بخشی از واردات کالاها ممکن است به دلیل شرایط حملونقل مسیر خود را تغییر دهند، اما این مساله تاکنون اختلالی در تامین کالاهای اساسی ایجاد نکرده است. به گفته رییس اتحادیه بنکداران، شرایط کنونی بازار مواد غذایی نشان میدهد کشور از نظر تامین کالاهای اساسی در وضعیت مناسبی قرار دارد و نگرانی درباره کمبود کالا وجود ندارد. او تاکید میکند: در حال حاضر مهمترین ویژگی بازار مواد غذایی، فراوانی کالا و رقابتی شدن عرضه است؛ موضوعی که باعث شده قیمت برخی اقلام روند کاهشی پیدا کند و بازار در فضای آرامتری نسبت به ماههای گذشته قرار بگیرد.
دیدگاه تان را بنویسید