مصرف نظامی فولاد در ایام جنگ می‌تواند کاهش مصرف در بخش غیرنظامی را جبران کند؟

همزمان با تشدید تنش‌های نظامی بسیاری از صنایع بزرگ با شرایطی متفاوت و پیچیده مواجه شده‌اند. صنعت فولاد نیز از این وضعیت مستثنی نیست.با آغاز هرگونه درگیری نظامی، یکی از نخستین پرسش‌ها درباره وضعیت صنایع پایه و راهبردی اقتصاد مطرح می‌شود. صنعت فولاد به عنوان یکی از مهم‌ترین صنایع مادر، نقشی کلیدی در تامین نیازهای صنعتی، زیرساختی و حتی دفاعی کشور دارد. بسیاری از تحلیلگران اقتصادی معتقدند؛ در شرایط جنگی، اهمیت فولاد نه تنها کاهش پیدا نمی‌کند بلکه در برخی موارد افزایش نیز پیدا می‌کند.

به گزارش اعتماد، محمدامین لنگری، اقتصاددان، در ارزیابی وضعیت صنعت فولاد در شرایط جنگی به« اعتماد» توضیح می‌دهد: ادامه فعالیت کارخانه‌های فولادی و حفظ سطح تولید در چنین شرایطی اهمیت بسیار بالایی دارد و حتی می‌تواند به عنوان یکی از ارکان پایداری اقتصادی کشور در نظر گرفته شود.

لنگری تاکید می‌کند: در شرایط جنگی، تولیدکنندگان فولاد نقش مهمی در حفظ ثبات اقتصادی کشور ایفاء می‌کنند. حفظ تولید در چنین شرایطی تنها یک فعالیت اقتصادی نیست، بلکه نوعی مسوولیت ملی برای تولیدکنندگان محسوب می‌شود.

اوادامه می‌دهد: فولاد یکی از مواد اولیه اساسی در بسیاری از صنایع است و در هر شرایطی، چه در زمان صلح و چه در زمان جنگ، تقاضا برای آن وجود دارد. به همین دلیل اگر کارخانه‌های فولادی بتوانند تولید خود را حفظ کنند یا حتی آن را افزایش دهند، این اقدام نقش مهمی در تامین نیازهای کشور ایفا می‌کند.

این اقتصاددان درباره تاثیر جنگ بر هزینه‌های تولید فولاد توضیح می‌دهد: بخش مهمی از نهاده‌های این صنعت در داخل کشور تامین می‌شود.مهم‌ترین هزینه‌های تولید فولاد مربوط به انرژی و مواد معدنی است و ایران از نظر منابع معدنی مورد نیاز صنعت فولاد ظرفیت بالایی دارد و بسیاری از مواد اولیه در داخل کشور تامین می‌شود. از سوی دیگر، اگر تامین انرژی با اختلال جدی مواجه نشود، هزینه‌های تولید نیز تغییرات شدیدی پیدا نمی‌کند.

به گفته لنگری، به همین دلیل جنگ لزوما به معنای افزایش شدید هزینه‌های تولید در صنعت فولاد نیست.

لنگری معتقد است؛ مهم‌ترین متغیری که در شرایط جنگی بر صنعت فولاد تاثیر می‌گذارد، سمت تقاضا است، که جنگ می‌تواند همزمان دو روند متفاوت در بازار فولاد ایجاد کند.از یک سو ممکن است برخی صنایع مصرف‌کننده فولاد مانند؛ خودرو یا ساختمان با کاهش فعالیت مواجه شوند و همین موضوع باعث کاهش تقاضا برای فولاد شود.اما از سوی دیگر، افزایش فعالیت صنایع دفاعی و نظامی می‌تواند تقاضای قابل توجهی برای فولاد ایجاد کند و تولید بسیاری از تجهیزات دفاعی و نظامی به فولاد وابسته است و در شرایط جنگی معمولاً این بخش‌ها با افزایش تقاضا مواجه می‌شوند.

این اقتصاددان در ادامه به تجربه جنگ‌های بزرگ در جهان اشاره می‌کند و می‌گوید: بررسی تاریخی نشان می‌دهد که صنعت فولاد در بسیاری از کشورها در زمان جنگ دچار رکود نمی‌شود و حتی در برخی موارد جنگ باعث رونق این صنعت می‌شود؛ زیرا تولید تجهیزات سنگین نظامی، ماشین‌آلات و زیرساخت‌های دفاعی وابستگی زیادی به فولاد دارد.

لنگری تاکید می‌کند: فولاد یکی از اساسی‌ترین مواد اولیه اقتصاد صنعتی است و در هر شرایطی تقاضا برای آن وجود دارد، به همین دلیل صنعت فولاد معمولاً حتی در شرایط بحرانی نیز جایگاه خود را حفظ می‌کند. او معتقد است؛ تداوم فعالیت کارخانه‌های فولادی در شرایط جنگی نشان می‌دهد که این صنعت از ظرفیت بالایی برای تاب‌آوری برخوردار است و می‌تواند نقش مهمی در پایداری اقتصادی کشور ایفا کند.

تولید فولاد ادامه دارد  اما زیر فشار رکود و نااطمینانی

جهاندار شکری، کارشناس حوزه فولاد، بر این باور است جنگی که به شکل ناخواسته و بدون برنامه‌ریزی بر کشور تحمیل می‌شود، فعالیت واحدهای فولادی را با چالش‌های جدی روبرو می‌کند؛ چالش‌هایی که هم در بخش تولید و هم در بخش بازار و مالی خود را نشان می‌دهد.  شکری در ادامه به« اعتماد» توضیح می‌دهد: حمله‌ای که به کشور صورت می‌گیرد، شرایطی ناگهانی و پیش‌بینی‌نشده ایجاد می‌کند و به همین دلیل بسیاری از واحدهای تولیدی، به‌ویژه در صنایع سنگین مانند؛ فولاد، با مشکلات عملیاتی روبرو می‌شوند. در صنعت فولاد بسیاری از فرآیندها نیازمند برنامه‌ریزی دقیق و بلندمدت هستند و توقف یا تغییر ناگهانی در این فرآیندها می‌تواند خسارت‌های فنی و اقتصادی به همراه داشته باشد.

به گفته او، برخی واحدهای فولادی مانند؛ کوره‌های بلند یا خطوط اصلی تولید به گونه‌ای طراحی شده‌اند که خاموش کردن آنها به سرعت امکان‌پذیر نیست و گاهی چند روز یا حتی چند هفته زمان نیاز دارد. به همین دلیل بسیاری از کارخانه‌ها حتی در شرایط بحرانی نیز ناچار هستند فعالیت خود را ادامه دهند، زیرا توقف ناگهانی می‌تواند آسیب‌های جدی به تجهیزات وارد کند.

او تاکید می‌کند: در حال حاضر بسیاری از کارخانه‌ها در وضعیت اضطراری قرار دارند و با احتیاط بسیار بالا به فعالیت ادامه می‌دهند. این کارشناس حوزه فولاد معتقد است؛ مشکل اصلی صنعت فولاد در شرایط جنگی الزاما توقف تولید نیست، بلکه رکودی است که در بازار ایجاد می‌شود. در شرایط جنگی بخش زیادی از تقاضای مصرفی در بازار کاهش پیدا می‌کند و بسیاری از پروژه‌های عمرانی و صنعتی نیز متوقف یا کند می‌شوند. او توضیح می‌دهد: در چنین شرایطی عملا مصرف فولاد در بخش‌های غیرنظامی کاهش پیدا می‌کند و بازار با نوعی رکود مواجه می‌شود. در حالی که در برخی بخش‌ها مانند؛ صنایع نظامی مصرف فولاد ممکن است افزایش یابد، اما این افزایش نمی‌تواند کاهش تقاضا در سایر بخش‌های اقتصاد را جبران کند.

شکری می‌گوید: در حال حاضر بسیاری از کارخانه‌ها مواد اولیه کافی در اختیار دارند و از نظر تولید با کمبود جدی مواجه نیستند، اما مشکل اصلی این است که مشتریان کمتری برای خرید محصول وجود دارد که رکود بازار باعث می‌شود کارخانه‌ها با احتیاط بیشتری تولید کنند. به گفته جهاندار شکری، یکی از مهم‌ترین مشکلاتی که در شرایط جنگی برای واحدهای صنعتی ایجاد می‌شود، فشارهای مالی است. بسیاری از شرکت‌ها اقساط بانکی، چک‌های سررسید شده و تعهدات مالی مختلف دارند و در شرایط رکود بازار پرداخت این تعهدات برای آنها دشوار می‌شود.

او می‌گوید: تولیدکنندگان انتظار دارند دولت در چنین شرایطی حمایت‌هایی از صنایع انجام دهد و یکی از مهم‌ترین اقداماتی که می‌تواند به ادامه فعالیت واحدهای تولیدی کمک کند، ایجاد تنفس مالی برای شرکت‌ها است.

شکری تاکید می‌کند: بانک‌ها می‌توانند با تعویق اقساط یا ارایه مهلت چند ماهه به تولیدکنندگان کمک کنند تا فشار مالی کمتری بر آنها وارد شود.

 او معتقد است؛ سازمان امور مالیاتی نیز باید در این شرایط فشار کمتری بر واحدهای صنعتی وارد کند و زمان پرداخت مالیات را به تعویق بیندازد.

این کارشناس حوزه فولاد همچنین به فشار هزینه‌های انرژی اشاره کرده و می‌گوید: در شرایطی که بازار با رکود مواجه است، پرداخت هزینه‌های سنگین برق، گاز و مالیات برای بسیاری از واحدهای صنعتی دشوار می‌شود و اگر دولت بتواند در این حوزه‌ها انعطاف بیشتری نشان دهد، واحدهای تولیدی قادر خواهند بود فعالیت خود را ادامه دهند و حداقل نیروی انسانی خود را حفظ کنند.

او تاکید می‌کند: مهم‌ترین هدف در شرایط فعلی باید حفظ اشتغال و جلوگیری از تعطیلی کارخانه‌ها باشد، زیرا اگر واحدهای صنعتی تعطیل شوند، بازگرداندن آنها به چرخه تولید کار آسانی نخواهد بود.

شکری درباره وضعیت فعلی کارخانه‌ها توضیح می‌دهد: بسیاری از واحدهای صنعتی همچنان فعال هستند، اما فعالیت آنها با احتیاط و ریسک بالا انجام می‌شود و برخی کارخانه‌ها در مناطق مرزی یا مناطق در معرض تهدید بیشتر قرار دارند و همین موضوع شرایط فعالیت آنها را دشوارتر می‌کند.

او به عنوان نمونه به وضعیت استان کرمانشاه اشاره می‌کند و می‌گوید: این منطقه به دلیل نزدیکی به مرزها با شرایط خاص‌تری مواجه است. با این حال بسیاری از واحدهای صنعتی تلاش می‌کنند فعالیت خود را ادامه دهند و اجازه ندهند چرخ تولید متوقف شود. به گفته او، تولیدکنندگان تا جایی که امکان داشته باشد کار را ادامه می‌دهند و امیدوار هستند شرایط کشور به سرعت به سمت آرامش حرکت کند.

این کارشناس حوزه فولاد معتقد است؛ جنگ اخیر از نظر شدت و دامنه درگیری نسبت به برخی درگیری‌های گذشته شرایط متفاوتی دارد. شدت حملات و سطح درگیری نظامی در این دوره بیشتر است و همین موضوع فضای اقتصادی و بازار را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

او ادامه می‌دهد: در گذشته فشارهای مالی و اداری کمتر بود، اما در شرایط فعلی بسیاری از تعهدات مالی و اداری در زمان کوتاهی سررسید می‌شوند و این موضوع فشار مضاعفی بر واحدهای تولیدی وارد می‌کند.

شکری در پایان تاکید می‌کند: در شرایط فعلی حمایت دولت از صنایع به ویژه صنایع بزرگ مانند؛ فولاد اهمیت بسیار زیادی دارد و اگر دولت بتواند در حوزه‌هایی مانند؛ مالیات، اقساط بانکی و هزینه‌های انرژی تسهیلاتی برای تولیدکنندگان در نظر بگیرد، بسیاری از کارخانه‌ها قادر خواهند بود از این دوره دشوار عبور کنند.هدف اصلی در شرایط جنگی باید حفظ ظرفیت تولید و جلوگیری از تعطیلی کارخانه‌ها باشد. زیرا ادامه فعالیت واحدهای صنعتی نه تنها به حفظ اشتغال کمک می‌کند بلکه نقش مهمی در حفظ ثبات اقتصادی کشور نیز دارد.

او در نهایت ابراز امیدواری می‌کند: با بازگشت آرامش به کشور، بازار فولاد نیز به تدریج از رکود خارجو شرایط برای فعالیت عادی واحدهای تولیدی فراهم شود.