گزارش روزنامه اعتماد از خداحافظی کارگران معادن کرمان با برخی یاوران قانونی/ «‌ یدالله‌» چشم آنها بود

بنفشه سام‌گیس-پیمانکاران معادن زغال‌سنگ کشور، دست به کار حذف نمایندگان معترض و مطالبه‌گر شده‌اند. کارگرانی در معادن زغال استان‌های کرمان و گلستان به خبرنگار «اعتماد» گفتند که ظرف 6 ماه اخیر، چند نفر از نمایندگانشان که آنها هم از کارگران بخش تونلی معدن زغال‌اند، به صورت ناگهانی حکم بازنشستگی و پایان کار گرفته‌اند. کارگران می‌گویند، اگرچه که بازنشستگی همکارانشان خلاف قانون نبوده اما این گلایه را دارند که نمایندگانی با حکم بازنشستگی از معدن خارج شده‌اندکه  در ایام کار، بیشترین اعتراضات را بابت حق صنفی همکارانشان داشتند.

به گزارش اعتماد، بیش از 110 معدن زغال‌سنگ در کشور فعال است و حدود 15 هزار کارگر در این معادن کار می‌کنند. چند معدن زغال در استان‌های کرمان، خراسان‌جنوبی و گلستان، به دلیل رگه‌های وسیع و ضخیم زغال، معادن مادر محسوب می‌شوند و حدود 5000 کارگر در این معادن کار می‌کنند.  طبق قانون کار، هر کارگاه با بیش از 35 کارگر، باید شورای کارگری داشته باشد و در هر کارگاه با بیش از 50 کارگر، باید انتخابات کارگری برای تعیین نماینده کارگران برگزار شود. در 11 معدن زغال استان کرمان، بیش از 2500 کارگر، در معادن زغال طبس در استان خراسان جنوبی، بیش از 1500 کارگر،  در معدن زمستان یورت غربی در استان گلستان بیش از 450 کارگر در بخش استخراج و پیشروی و تونل و خارج از محوطه معدن کار می‌کنند. طبق اطلاع «اعتماد»، معادن زغال طبس، اصلا نماینده یا شورای کارگری ندارد و کارگران، باید مطالبه یا اعتراض شان را به پیمانکار بگویند. 11 معدن زغال استان کرمان، در مجموع حدود 26 نماینده دارد که ظرف 6 ماه اخیر، دو نفر از فعال‌ترین‌های‌شان حکم بازنشستگی زودهنگام گرفته‌اند. معدن زغال زمستان یورت غربی هم تا یک ماه قبل، دو نماینده داشته که یک نفرشان، برای پیگیری حق کارگران، فعال‌تر بوده و حالا با حکم بازنشستگی زودهنگام، از نمایندگی برکنار شده است.

پیگیری حق؛ از مزد معوق تا پرداخت برای اضافه کاری

یدالله و مهدی، نمایندگان معادن زغال استان کرمان بودند که شهریور و مهر امسال و حداقل، 6 ماه زودتر از موعد قانونی، حکم بازنشستگی گرفتند. یدالله، هم نماینده بود و هم رییس شورای کارگری و 28 سال در تونل و کارگاه‌های استخراج معادن زغال کرمان کار کرد. یدالله قرار بود دی امسال بازنشسته شود ولی 9 شهریور حکم بازنشستگی گرفت. با این حکم بازنشستگی، 57 میلیون تومان مستمری می‌گیرد؛ حداقل 30 میلیون تومان کمتر از کارگرانی که اسفند پارسال بازنشسته شدند.

 «از خرداد 1378، به معدن زغال رفتم. در منطقه ما، غیر از معدنکاری، شغلی نبود. 28 سال در کارگاه‌های تاریک و سیاه معدن کار کردم ولی با 22 سال و 256 روز سابقه بازنشسته شدم.»

یدالله، دو نوبت به عنوان رییس شورای کارگری 11 معدن زغال کرمان انتخاب شد. انتخابات نماینده و شورای کارگری، با رای مستقیم کارگران است اما اعتبار این انتخابات هم، باید از طرف مدیران مجموعه زغالی تایید شود. مهم‌ترین دلیل کارگران معادن زغال برای انتخاب یک نماینده این است که این آدم، مثل خودشان زحمتکش باشد و رنج معدنکاری را با پوست و گوشت و استخوانش لمس کرده باشد. کارگران معادن زغال‌سنگ، از آن گروهی هستند که در انتخاب نماینده‌شان به هیچ اجباری تن نمی‌دهند. یدالله، از جنس خودشان بود. کارگر استخراج و پیشروی بود و خیلی خوب می‌فهمید چرا کارگر بعد از 4 ساعت پیکور زنی به رعشه می‌افتد وقتی در کارگاهی که ارتفاعش، از یک متر کمتر است، پیکور 5 کیلویی را به دست می‌گیرد و لایه عمودی زغال را سوراخ می‌کند. یدالله رنج بی‌پولی را خیلی خوب می‌فهمید. بارها با همکارانش به جاده زده بود و در اعتراض به تعویق 4ماهه و 6 ماهه مزد، مسیر تردد مدیران معدن را بسته بود. یدالله، معنای گرسنگی را خیلی خوب می‌فهمید چون مثل همکارانش، وقتی مزد ماهانه، دو ماه و سه ماه عقب می‌افتاد، در سفره یدالله هم جز نان خالی، چیز دیگری پیدا نمی‌شد.

 «سال 97، مشغول کار در دویل معدن بودم که سقف کارگاه ریزش کرد و کمرم شکست. تنها شانسم این بود که کلاه ایمنی، برگشت روی صورتم و اکسیژن، توی گودی کلاه موند و تا چند دقیقه بعد که رفقام، آوار زغال رو از روی کمرم برداشتن، همین اکسیژن، از خفگی نجاتم داد.»

    مهم‌ترین کاری که برای همکارانت انجام دادی چه بود؟

یدالله در جوابم، یک جمله می‌گوید؛ یک جمله که دامنه‌ای گسترده و عمیق از تلاش برای احقاق حق کارگران را توصیف می‌کند.

 «من برای برقرار شدن عدالت اجتماعی تلاش کردم.»

تا سال 1398، سخت و زیان‌آور بودن شغل معدنکاری، در فیش حقوق و مزایای شغلی کارگران معادن زغال کرمان محاسبه نمی‌شد. نمایندگان کارگران معادن زغال کرمان، آن‌قدر به دنبال اجرای این الزام دویدند تا بالاخره مزایای سخت و زیان‌آوری معدنکاری، برای 2500 کارگر برقرار شد. کارگران زغالی کرمان، مرخصی کامل نداشتند و ساعت کارشان، خیلی بیشتر از الزام قانون شغل‌های سخت و زیان‌آور بود. نمایندگان کارگران، آن‌قدر به دفتر فرماندار و استاندار و اداره کار استان رفتند و اعتراض کردند تا بالاخره مدیران معادن پذیرفتند که هر کارگر تونل، سه روز در ماه مرخصی داشته باشد و ساعت کار در هفته هم از 36 ساعت بیشتر نباشد. با تلاش نمایندگان کارگران که خودشان هم کارگر استخراج و پیشروی بودند، اعضای کمیته مشاغل سخت و زیان‌آور به معدن آمدند تا از نزدیک، این هوایی که بوی گوگرد و گازوییل می‌داد را نفس بکشند و رطوبت نشت داده از سینه کوه زغال، تا آخرین لایه‌های پوستشان را خیس کند و ترس تعلیق میان مرگ و زندگی در عمق 500 متری و 800 متری زمین، اعصاب مغزشان را بلرزاند و آن وقت، پای برگه التزام مدیران به محاسبه ارزش جان آدم‌ها امضا زدند.

 «کارگر معدن، بیمه تکمیلی نداشت. حق بیمه اجتماعی، کمتر از پایه مزد پرداخت می‌شد که صددرصد به ضرر کارگر بود و زمان بازنشستگی، مستمری تونلی بهش نمی‌دادن بلکه حقوقش به اندازه کارگر ساده تعیین می‌شد. مدیران معادن رو مجبور کردیم بیمه تکمیلی برای کارگر درست کنن و معادل رقم مزد پایه، حق بیمه اجتماعی پرداخت کنن. از سال 98 قرارداد امضا نکردیم و به پیمانکار گفتیم شغل ما، دایم و مستمره و قرارداد هم باید مستمر باشه.»

تلاش‌های مهدی و یدالله و بقیه نمایندگان کارگران باعث شد که مواد ۹۲، 52، 64 و 7 قانون کاردر این 11 معدن اجرا شود.

ماده 92 درباره الزام کارفرما به تشکیل پرونده پزشکی و معاینات دوره‌ای و سالانه در شغل‌های پرآسیب و خطرساز مثل معدنکاری و الزام بازرسان وزارت کار به بازدید کارگاه و تایید شرایط ایمنی محل کار است.

ماده ۵۲ درباره ممنوعیت اشتغال در شغل سخت و زیان‌آور بیش از 6 ساعت در روز و بیش از 36 ساعت در هفته است.

ماده ۶۴ درباره مجزا شدن روزهای تعطیل از مرخصی استحقاقی کارگران است.

ماده 7 درباره الزام کارفرما به عقد قرارداد مرتبط با ماهیت کار و تعیین مزایای قانونی طبق قانون کار است.

از یدالله می‌پرسم در این سال‌های کار در معدن، چند نفر از همکارانش در حوادث معدن کشته شدند. این سخت‌ترین سوال برای کارگر معدن است و یدالله جواب تلخی داشت برای این سوال. از کدامشان باید اسم می‌برد؟ از چند نفر؟ از چند صاحب شناسنامه باطل شده باید اسم می‌برد که حقی از آن یکی و این یکی ضایع نشده باشد؟

 «حداقل 50 نفر توی معدن کشته شدن. اسم همه شون رو دارم. از کدومشون تعریف کنم؟ از حسن کمساری بگم که بچه شو ندید و واگن زغالی که هل می‌داد، از سیم جدا شد و لهش کرد؟ یا از یوسف اسلامی بگم که بچه شیرخواره داشت و رفت زیر زغال؟ ما با این بچه‌ها نون و نمک خوردیم. پای سفره ناهار با هم می‌نشستیم. یادمه یکی از بچه‌ها رو که ظهر توی معدن با هم ناهار خوردیم و قرار بود شب بریم خونه‌اش. دعوت‌مون کرده بود، ما هم به خونه‌اش رفتیم ولی خودش نیومد چون زیر زغال له شد. توی کارگاه کار می‌کرد و چوب زیر سقف می‌زد که سقف ریزش کرد و کلاف چوب روی کمرش افتاد. نتونستیم از زیر آوار زغال تکونش بدیم. الوار آوردیم و زیر آوار زدیم ولی فشار لایه زغال انقدر زیاد بود که نصف تنش زیر زغال له شد.»

 تا زمستان سال 1400، وقتی معدنکارها در حوادث معدن کشته می‌شدند، فقط یک پایه حقوق به خانواده و بازماندگان پرداخت می‌شد. مثلا اگر پایه مزد 5 میلیون تومان بود و معدنکار، هر ماه با اضافات سابقه و اضافه کار و تعطیل کاری و حق اولاد، 10 میلیون تومان مزد می‌گرفت، سازمان تامین‌اجتماعی فقط همان 5 میلیون تومان را به حساب بازماندگان واریز می‌کرد. زمستان 1400، یدالله آمد تهران،آمد وزارت کار و آمد به دفتر وزیر و کف زمین اتاق وزارت، نشست به گریه کردن.

 «به وزیر گفتم این بچه‌هایی که زیر آوار معدن کشته شدن، یک سال تا بازنشستگی‌شون مونده بود. گفتم این بچه‌ها، همگی کارگر استخراج بودن و سخت‌تر از استخراج معدن، شغلی نیست. گفتم حالا فقط زن و بچه کارگر استخراج زنده است که غذا و لباس می‌خواد ولی فقط مزد پایه به دست خانواده می‌رسه. گفتم حداقل اجازه بدین که مستمری خانواده به اندازه همون مزدی باشه که زمان زنده بودنشون به دستشون می‌رسید.»

یدالله، روزی را به یاد می‌آورد که استاندار کرمان به معدن زغال آمد تا از شرایط شغل معدنکاران بازدید کند.

 «به استاندار گفته بودیم کارگاه زغال مثل یک قبر دراز می‌مونه. یک قبر دراز و تاریک و سیاه که باید مثل مار، توی کارگاه بخزی و پیکور بزنی. استاندار اومد به معدن. مهمون ما بود و نمی‌تونستیم جای بد ببریمش. استاندار رو بردیم به بهترین کارگاه؛ کارگاهی که 150 سانت ارتفاع داشت. استاندار پرسید کارگر چطور داخل این کارگاه میره؟ گفتیم ما مثل روباه، دل کوه رو سوراخ می‌کنیم. استاندار وقتی از همون کارگاه 150 سانتی اومد توی تونل، گفت قانونگذار باید بیاد همین‌جا زیر این دویل، قانون معدن زغال رو بنویسه. به استاندار گفتم، یکی از رفقای ما، کارگر همین معدن زغال بود که الان زیر خاکه و با 19 سال و سه ماه سابقه کار توی همین کارگاه‌هایی که شما دیدی، الان به زن و بچه‌اش ماهی 16 میلیون تومن مستمری میدن. وقتی استاندار وارد معدن شد، یک کلاه ایمنی بهش دادیم. وقتی از معدن بیرون می‌رفت، گفتیم کلاه ایمنی رو از ما به یادگار نگه‌دار و یادت بمونه که توی همین معدن، از همین کارگرایی که الان دیدی، بدبخت‌تری هم هست که توی کارگاه‌هایی کار می‌کنه که شما نمی‌تونستی داخل اون کارگاه بری.»

از یدالله می‌پرسم آیا این حرفی که به استاندار گفت، شوخی بود یا جدی؟

 «وضع من از تمام کارگرای معدن بهتره و وضع تمام کارگرای معدن شرکت زغال سنگ کرمان از تمام کارگرایی که توی معدن خصوصی کار می‌کنن، بهتره. همین الان، در معادن خصوصی، کارگری رو داریم که هر سه ماه یک‌بار، 25 میلیون تومن مزد می‌گیره و صدای اعتراضش به هیچ جا نمی‌رسه. همین الان در معادن خصوصی، کارگری رو داریم که سال 1402 زیر آوار معدن کشته شد و کارفرما تا همین الان هم بدهی مزد این کارگر رو به خانواده‌اش نداده.»

حتی گیر افتادن زیر آوار زغال و حتی بیرون کشیدن تن بی‌جان کارگر از زیر آوار زغال و حتی دفن شدن زیر آوار زغال، بدترین خاطره معدنکاران نیست. بدترین خاطره معدنکاران، اشک‌های آن کارگر معدن زغال است که به دلیل 5 ماه معوق ماندن مزد و چون مزد و عیدی آخر سالش را نداده بودند، نتوانست برای بچه 4 ساله‌اش لباس عید بخرد و جلوی چشم بقیه کارگرها، از این شرمندگی به گریه افتاد. بدترین خاطره معدنکاران، خاطره اشک‌های آن معدنکاری است که تا دو هفته بعد از باز شدن مدرسه‌ها، نتوانست برای دختر 15 ساله‌اش لباس مدرسه بخرد و دخترش هر روز با گریه به خانه برمی‌گشت و می‌گفت همکلاسی‌ها مسخره‌اش می‌کنند که سال تحصیلی را با کهنگی شروع کرده است.

 «زندگی خودمون هم مثل همین بچه‌ها بود. از ما نباید بپرسی چی نتونستیم برای خانواده‌مون بخریم. باید بپرسی چی تونستیم بخریم. من سه تا بچه دارم. هیچ‌وقت نتونستم یک دوچرخه برای بچه هام بخرم. بعد از سال‌ها، همین چند وقت قبل تونستم یک تلویزیون رنگی بخرم. سال‌ها با سه تا بچه توی یک اتاق زندگی کردیم. یک اتاق سیمانی که فقط سفید کاری شده بود. این واقعیت زندگی تک‌تک ما زغال‌سنگی‌هاست. سرمایه زندگی‌مون، جوونی و عمرمون بود که توی تونل و کارگاه زغال خرج کردیم به این امید که وقتی پیر شدیم، بتونیم سرمون رو جلوی زن و بچه بالا بگیریم که به این هم نرسیدیم.»

آقای شفیعی، یکی از همان صدها کارگری است که یدالله و مهدی برای احقاق حقش در راهروهای فرمانداری و استانداری و اداره کار می‌دویدند. آقای شفیعی، دو فرزند دانشجو دارد و تا سال 1397، کارگر معدن زغال بود. یک روز تعطیل و معروف به «تعطیل کاری» که برای جبران کسری مزدش به معدن رفته بود تا رقم اضافه‌ای برای خانه ببرد، سقف تونل روی کمرش ریخت و ستون فقراتش شکست و آقای شفیعی، تا پایان عمر، قطع نخاع شد.

   روز تعطیل، برای چند تومن به معدن رفته بودین؟

 «برای 250 هزار تومن. سال 97، حقوق‌مون دو میلیون تومن بود و برای هر تعطیل کاری، 200 هزار و گاهی 250 هزار تومن می‌دادن.»

سال 97، فرق زیادی با سال‌های قبلش نداشت. سال 97 هم کارگران معادن زغال کرمان، در اعتراض به 4ماه و 5 ماه عقب‌افتادگی مزد و تعویق پرداخت حق بیمه اجتماعی، دست از کار می‌کشیدند و جاده‌های زغالی کرمان را می‌بستند و کارگران معترض، اخراج می‌شدند و آقای شفیعی هم یکی از همین کارگرانی بود که حقوق ماهانه‌اش، چند ماه عقب می‌افتاد و حق بیمه‌اش پرداخت نمی‌شد و خطر اخراج بود و ترس بیکاری. سال 97، همان زمانی بود که بعد از مرگ یا از کار افتادگی کارگر، فقط مزد پایه و حداقل مزد، دست خانواده را می‌گرفت و نه هیچ چیز بیشتر. سال 97، آقای شفیعی 18 سال سابقه معدنکاری داشت و حالا ماهانه 24 میلیون تومان و معادل حداقل دستمزد را از تامین اجتماعی می‌گیرد. آقای شفیعی، الان، دو یا سه نوبت در هفته، مسافری از معدن به شهر می‌رساند و بابت این مسافرکشی، حدود 7 یا 8 میلیون تومان در ماه درآمد دارد. همسرش هم هفته‌ای دو یا سه ساعت در مدرسه درس می‌دهد و بابت این تدریس ساعتی، هر ماه حدود 8 میلیون تومان به خانه می‌آورد.

 «وقتی سنگ زغال از سقف روی کمرم افتاد، پرت شدم و دست چپم هم شکست و فقط یک پوست روی استخوان موند. همون لحظه حس کردم پام رو از دست دادم. واحد امداد و نجات معدن، تعطیل بود. یکی از کارگرا برای کمک اومد. معدن، هیچ وسیله ایمنی نداشت. برانکارد حمل مصدوم نداشتیم. اون کارگر، من رو پشت شونه‌اش سوار کرد، با همون دست شکسته، دست راستش رو گرفتم و دندونام رو به یقه پیراهنش قفل کردم که بتونه من رو از چاه کارگاه بیرون بکشه. سه ساعت طول کشید تا من رو با واگن به بیرون تونل معدن کشوندن. من رو توی آمبولانس معدن خوابوندن. راننده آمبولانس گفت ماشین، بنزین نداره. برای سوخت‌گیری باید به پمپ بنزین دشتخاک می‌رفتیم. بیمارستان تامین اجتماعی، 50 کیلومتر دورتر بود. تا دو روز، پرستار و پزشک بیمارستان می‌گفتن این کارگر می‌میره. بعد از روز دوم، من رو معاینه کردن و گفتن قطع نخاع شدی.»

سال 97 که آقای شفیعی قطع نخاع شد، با سال‌های بعدش هیچ فرقی نداشت. کارگران معادن زغال کرمان می‌گفتند پیمانکارها، هر ماه، چند جای خالی در لیست بیمه نگه می‌دارند برای کشته شده‌های حوادث معدن. آقای شفیعی می‌گفت که سال 97، مزد معدن فقط جواب خوراک خانواده‌اش را می‌داد و الان هم سرجمع مستمری تامین اجتماعی و همان 15 یا 16 میلیون تومانی که از مسافرکشی و تدریس ساعتی به درآمد خانواده اضافه می‌شود، فقط جواب خوراک 4 نفر را می‌دهد و نه هیچ بیشتر....

مهدی، افول آرزوهای خانواده معدنکاران کرمان را بیشتر از آقای شفیعی شاهد بود چون 8 سال بیشتر از آقای شفیعی در تونل‌های معدن کار کرد. مهدی یکی دیگر از نمایندگان و عضو شورای کارگران 11 معدن زغال‌سنگ کرمان بود و می‌توانست تا آخر امسال در معدن بماند ولی اول مهر ماه، حکم بازنشستگی برایش صادر شد. اگر حکم بازنشستگی مهدی، آخر اسفند امسال صادر می‌شد، رقم مستمری‌اش به حدود 70 میلیون تومان می‌رسید ولی حالا قرار است هر ماه کمتر از 60 میلیون تومان به حسابش واریز شود.

مهدی، 22 سال در بخش استخراج که سیاه‌ترین بخش معدنکاری است، کار کرد و حافظه چشم‌هایش، پر است از کارگرانی که چه ساده، زیر آوار معدن زغال تلف شدند.

 «سال 85 کارگاه استخراج ریزش کرد و یوسف، توی کارگاه گیر افتاد. ریزش کارگاه بند نمی‌اومد. یوسف، از پشت آوار فریاد می‌زد و می‌گفت پام رو با اره ببرین و من رو بکشین بیرون ولی هیچ کسی دلش نمی‌اومد دست به اره ببره. انقدر آوار توی کارگاه ریخت که بالاخره صدای یوسف قطع شد. هیچ کاری نتونستیم برای نجاتش انجام بدیم. فقط کف تونل نشستیم و گریه می‌کردیم.»

 مزد ناکافی و حداقل دستمزد برای 8 ساعت استخراج زغال، تعویق 3 ماهه و 6 ماهه مزد، پرداخت نیمی از مزد ماهانه آن هم بعد از تعویق 3 ماهه و 6 ماهه، اجبار کارگران به قرض گرفتن همه‌ چیز به دلیل تعویق 3 ماهه و 6 ماهه مزد، اینها خاطره مشترک معدنکاران همان 11 معدن زغال شمال کرمان است که مهدی هم در واقعیت این خاطرات، شریک بود.

 «خیلی از خانواده‌ها به خاطر همین عقب افتادگی مزد از هم جدا شدن. برای این منطقه، 3 ماه و 4 ماه بی‌پولی خیلی سخت بود. سفره‌ها خالی بود. به پیمانکار می‌گفتیم مزد ما خیلی کمه. طبق قانون کار، در شغل سخت و زیان‌آور، اضافه کار ممنوع بود ولی ما تا 8 ساعت و حتی گاهی تا 24 ساعت توی تونل کار می‌کردیم و تعطیلی پنجشنبه نداشتیم و به پیمانکار می‌گفتیم باید ساعت کارمون کمتر از 8 ساعت باشه. به پیمانکار می‌گفتیم سفره ما آب رفته. هیچ دریافتی بابت اضافه کار و تعطیل کاری نداشتیم و اگر روز تعطیل، کار می‌کردیم هیچ اضافاتی به حسابمون نمی‌اومد. انقدر دوندگی کردیم تا تونستیم این آیتم‌ها رو برای کارگرای معدن درست کنیم. برای صحبت درباره سختی کار و مشکلاتمون تا تهران هم اومدیم.»

مهدی، نماینده کارگران بود و چند بار که مزد ماهانه، 4ماه و 5 ماه به تعویق افتاد، به خانه کارگران می‌رفت تا از وضع زندگی‌شان به پیمانکار بگوید. یکی از این بازدیدها را خیلی خوب به یاد دارد؛ بازدیدی که به ایثاری تلخ اما ارزشمند منجر شد.

 «یکی از کارگرا، 6 تا بچه داشت. از ما خواست که بریم و وضع زندگیش رو ببینیم. موفق شدم مدیرعامل معدن رو هم راضی کنم که همراه ما بیاد. رفتیم به خونه این کارگر.خانواده، به دلیل فقر به وضع بسیار بدی رسیده بود. وقتی به معدن برگشتم، برای بقیه کارگرا اونچه دیدم رو تعریف کردم. تا چند ماه، همگی اضافه کار می‌کردیم و پول این اضافه کاری رو جمع می‌کردیم و به این خانواده می‌دادیم تا بتونه زندگیش رو کمی بهتر بگذرونه.»

مهدی هم مثل بقیه کارگران معدن زغال، سال‌های جوانی را در شیب 30 درجه چاه‌های متصل به تونل‌های معدن خرج کرد و در کارگاه‌های استخراجی که ارتفاعش فقط به اندازه‌ای بود که کارگر، باید روی زمین می‌خزید تا بتواند لایه زغال را بتراشد و پیش برود و به لایه بعدی برسد. اگرچه که مهدی و یدالله و باقی نمایندگان کارگران معادن زغال کرمان، تلاش کردند پیمانکاران را وادارند که حق قانونی کارگران در تمام ابعاد شغلی و از ساعت کار تا رقم پرداختی بابت اضافه کار رعایت شود ولی این الزام هیچ ضمانتی نداشت. مهدی روزهای متوالی بعد از سال‌های 97 و 98 را به یاد دارد که بارها و بارها، به دلیل ریزش کارگاه یا هر اتفاق دیگری و حتی گاهی به دلیل خالی ماندن واگن‌ها یا ضرورت استخراج لایه‌ای، مجبور بود تا 9 ساعت هم کار کند درحالی که حین پیکور زدن به لایه سیاه و سخت زغال، ممنوعیت کار بیش از 6 ساعت در شغل سخت و زیان‌آور و زیرزمینی را در مغزش زمزمه می‌کرد.

 «بعد از 22 سال معدنکاری، کاری با من کردن که حتی نمی‌خوام از خونه بیرون برم. حتی نمی‌خوام کارگر معدن رو ببینم. حتی نمی‌خوام حرفی از معدن زغال بشنوم.»

 علیرضا، کارگر یکی از معادن زغال طبس است؛ معدنی با حدود 200 کارگر اما بدون نماینده و شورای کارگری. علیرضا می‌گوید هیچ کارگری حق اعتراض به وضعیت شغلی ندارد و به محض اعتراض، پیغامی از پیمانکار به کارگر می‌رسد که «اگر نمی‌خوای، می‌تونی از معدن بری.»

علیرضا می‌گوید که ایمنی معدن زغال، هیچ وضعیت بهتری نسبت به قبل نداشته و حتی به دلیل گران‌تر شدن قیمت چوب خیس، چوب خشک برای زیرسازی و جدارکشی استفاده می‌شود درحالی که چوب خشک، هم سبک‌تر است و هم در برابر وزن لایه زغال، مقاومت کمتری دارد. علیرضا، کارگری است که از استان همسایه به معدن طبس می‌آید و مثل بقیه غیربومی‌ها، دو هفته کار و دو هفته استراحت دارد.

 «پایه حقوق ما، 25 میلیون تومنه. عیدی و سنوات رو در طول سال روی حقوق می‌ریزن که رقم دریافتی‌مون، زیاد به چشم بیاد و با اینکه تمام کارگرا مخالف بودن، ولی این رویه تغییر نکرده و هر ماه، یک میلیون تا دو میلیون تومن بابت عیدی و سنوات واریز میشه و پایان سال هم فقط مزد اسفند رو می‌گیریم. امسال باید تمام آیتم‌های مزد 45درصد اضافه می‌شد ولی در این معدن، فقط پایه مزد رو 45درصد افزایش دادن. پارسال بابت هر متر اضافه کار، 150 هزار تومن می‌دادن و امسال باید 70 هزار تومن به این عدد اضافه می‌کردن ولی بابت هر متر اضافه کار، 190هزار تومن می‌گیریم.»

 ساعات کار در این معدن، خلاف قانون کار است. کارگران تونلی غیر بومی این معدن، به مدت دو هفته، 8 ساعت کار و 8 ساعت استراحت دارند در‌حالی‌که طبق قانون کار، اشتغال بیش از 6 ساعت در بخش استخراج و پیشروی معدن ممنوع است. هیچ کدام از کارگران این معدن، قرارداد ندارند و غیر از فیش حقوقی، هیچ سند دیگری به دستشان نمی‌رسد. پیمانکار معدن، وعده صبحانه را حذف کرده و برای کارگران غیربومی، فقط ناهار و شام توزیع می‌شود. علیرضا، فیش حقوقی شهریور ماه را برایم می‌خواند؛ 48 میلیون تومان بابت 4 متر استخراج موظف و حق اولاد و حق مسکن و اضافه کار و سنوات و عیدی و این بالاترین رقم مزد در این معدن است چون کارگرانی که خارج از تونل کار می‌کنند، شهریور ماه 37 میلیون تومان مزد گرفته بودند. حالا به دهه سوم آبان رسیده‌ایم و علیرضا می‌گوید هنوز پیامک مزد مهر ماه را دریافت نکرده است.

 «مدیرعامل فقط حجم زغال روی نوار نقاله رو نگاه می‌کنه ولی با جمله‌های قشنگ به ما میگه من راضی نیستم حتی یک قطره خون از انگشتتون بیاد. جرات نداریم از مدیرعامل بپرسیم اگر این حرف شما واقعیه، چرا برای زیرسازی کارگاه چوب خشک به ما میدین ؟ طبق دستور پیمانکار، عرض پیشروی زغال، از 80سانت به یک متر رسیده. عرض یک متر، با زیرسازی چوب خشک، غیراستاندارده و برای کارگر خطر جانی داره ولی به نفع پیمانکاره. اگر استاندارد 80 سانتی رعایت می‌شد، باید در طول 15 روز، 12 متر زغال تحویل می‌دادیم ولی حالا با عرض خطرناک و غیراستاندارد یک متری، 15 متر زغال تحویل می‌دیم درحالی که مزدمون هم بیشتر نشده و فقط هر ماه دو میلیون تومن بابت اضافه کار به حسابمون واریز میشه.»

یکی از دوستان علیرضا، در یکی دیگر از معادن طبس کار می‌کند؛ معدنی با حدود 1400 کارگر که در 4 شیفت 6 ساعته مشغول کارند. دوست علیرضا، 20 سال سابقه کار در این معدن دارد و می‌گوید که کارگران این معدن، نه نماینده دارند و نه شورای کارگری و در این 20 سال، حتی یک‌بار هم انتخابات کارگری در این معدن برگزار نشده و اگر کارگران، مشکل و اعتراضی دارند، باید به پیمانکار معدن بگویند.

650 کیلومتر دورتر از این معدن، «زمستان یورت» است؛ تنها معدن زغال سنگی که تا 9 سال قبل، برخلاف قوانین ایمنی معادن، بدون دستگاه تهویه کار می‌کرد و 13 اردیبهشت 1396 به دلیل انفجار گاز متان منفجر شد و 43 کارگر این معدن به دلیل خفگی و سوختگی و شدت پرتاب با موج انفجار، کشته شدند ... نصرت، یکی از نماینده‌های کارگری معدن زمستان یورت است که دو هفته قبل، بعد از 25 سال سابقه استخراج زغال و 4 سال مطالبه حق 450 کارگر، حکم بازنشستگی و پایان کار گرفت درحالی که طبق اعلام پیمانکار، قرار بود آخر امسال، مراحل اداری بازنشستگی نصرت انجام شود. آخرین مزد نصرت، 35 میلیون تومان بود که پیامک واریزش، مهر ماه ارسال شد.  کارگران معدن زمستان یورت می‌گویند نصرت به دلیل زبان درازی برکنار شد. حالا هم معدن، دو نماینده دارد ولی کارگران می‌گویند این دو نفر، سر نترس نصرت را ندارند. 9 سال از انفجار معدن زمستان یورت گذشته و معدن، هنوز هم خیلی چیزها ندارد. معدنی با 450 کارگر، هنوز یک سالن غذاخوری ندارد. دارد ولی حدود دو کیلومتر دورتر از معدن. کارگران تونلی که فقط یک ساعت فرصت استراحت دارند، غذا را در ظرف‌های یکبار مصرف و کف کارگاه و راسته تونل می‌خورند. معدن، هنوز حمام ندارد. دارد ولی تا حدود دو کیلومتر دورتر از معدن. کارگران تونلی، بعد از ساعت کار، فقط به شستن دست و صورتی اکتفا می‌کنند و با تنی آغشته به گرد زغال، به سمت خانه می‌روند.

 تونل اصلی معدن، بعد از دهانه اصلی، تا حدود 3 کیلومتر در سینه زغالی کوه پیشروی کرده و از تونل اصلی، کارگاه‌هایی متصل به چند تونل موازی تا عمق حدود 800 متری زمین حفر شده و نصرت می‌گوید در گودترین کارگاه‌ها، گرد زغال با رطوبت آب مخلوط شده و کارگرانی که در این تکه معدن کار می‌کنند، هر روز بعد از پایان کارشان انگار که سر و دست و صورت را با گرد زغال شسته‌اند. این سر و دست و صورت شسته شده با گرد زغال، بخشی از اجبار ناخواسته زندگی در منطقه‌ای است که به قطب کشاورزی معروف بوده ولی حالا شالیزارهایش، بیشتر از 10 کیسه 70یا 80 کیلویی برنج بار نمی‌دهد و شغلی در سرتا ته آزادشهر نیست که مردها را دل خوش کند و پس، همگی راه معدن زغال را در پیش می‌گیرند؛ خوشبخت‌تر، آنهایی هستند که پایشان به «زمستان یورت» می‌رسد و بدبخت‌تر، آنهایی که سهم‌شان، معادن خصوصی است؛ معادنی متروک، ناامن، بدون مزد و مزایایی قابل دفاع، بدون هیچ یاوری که صدای اعتراضشان را به گوش محکمه‌ای برساند.

آذر پارسال، یکی از مدیران کشوری به آزادشهر آمده بود تا از وضعیت شهرستان بازدیدی داشته باشد. نصرت، در یکی از دیدارهای مردمی این مدیر کشوری، حاضر شد و رو به مدیر گفت: «شما که الان در این اتاق روشن نشستی، یاد مرگ نمی‌افتی. برو به عمق دو هزار متری معدن، توی اون تونل سیاه و تاریک، مرگ رو می‌بینی. کارگری که توی عمق دو هزار متری معدن کار می‌کنه، 14 میلیون تومن حقوق می‌گیره. شما می‌تونی با 14 میلیون تومن زندگی کنی؟»

    توضیح«اعتماد»:

روزنامه اعتماد آماده است تا نظرات یا پاسخ احتمالی صاحبان معادن زغال کرمان،طبس و زمستان یورت را بشنود و منتشر کند.